Cô Quân y 13 tuổi
Bà Lài cho biết bà tham gia kháng chiến chống Mỹ khi mới 13 tuổi, với vai trò y tá thuộc Đội phẫu (Trung đoàn 3, Quân khu 9). Thời điểm đó, chiến tranh ác liệt lắm, nhưng bà không hề sợ, vẫn theo đồng đội hành quân từ khu vực Cầu Kè, Càng Long, An Trường, Vũng Liêm về Ngãi Tứ... để hỗ trợ cứu chữa bộ đội bị thương. Bộ đội đi đến đâu thì bà cùng đồng đội theo đó.
"Chúng tôi hành quân chủ yếu là đường bộ. Trên đường đi, bị địch phát hiện đánh, nhiều người bị thương. Ai bị thương thì dừng lại, dựng trại sơ cứu, nặng hơn phải chuyển về phía sau để phẫu thuật. Thời đó, thuốc men rất khó khăn, nước biển (tức dịch truyền) là nước dừa non. Tôi nhỏ con nhưng leo dừa số 1. Dừa dùng làm nước biển thì khi hái không được quăng xuống đất, mà phải leo lên cây hái rồi cắn cái cuống leo xuống", bà Lài kể.
Bà Lài nhớ như in thời điểm ở Ngãi Tứ, có một anh bộ đội bị thương rất nặng ở vùng bụng; bà sơ cứu, băng bó bằng lá môn rồi cấp tốc cùng đồng đội đưa lên xuồng chở về Đội phẫu. Thế nhưng trên đường đi, chiến sĩ hy sinh trên tay bà. Chiến tranh ác liệt, bộ đội đánh thì quân y cũng đánh. "Quân y đánh là đánh với thời gian để cứu người bị thương. Có nhiều người bị thương nặng, dù các anh chị y sĩ cứu chữa hết sức nhưng không thành. Đến lúc người bị thương mất, chúng tôi gục ngủ bên thi thể họ luôn vì quá kiệt sức", bà Lại nghẹn ngào nhớ lại.
Bà Lài kể những năm chiến tranh, bộ đội hy sinh thường được giao về cho Ban mai táng địa phương chôn cất. Thế nhưng trong những chiến dịch hành quân bị địch chặn đánh, nhiều người hy sinh, lực lượng quân y chỉ kịp đào huyệt an táng, ghi tên tuổi bỏ vào 1 cái lọ chôn cùng, rồi tiếp tục hành quân.
"Năm 1971, trong một ngày khu vực Hiếu Kinh A, Hiếu Thành đang tổ chức hội nghị thì bị địch phát hiện, đánh ác liệt, nhiều người bị thương, trong đó có một người bị thương nặng do trúng mảnh đạn. Chúng tôi cấp cứu nhưng lúc này hết thuốc, liền hốt ổ kiến vàng nấu cho uống nhưng người này cũng không qua khỏi và mất trên tay tôi. Tôi nhớ chôn người này ở bờ kênh lạng, hai bên có hai hàng dừa. Sau này, tôi cùng đồng đội về tìm lại nhưng không gặp. Tôi cứ đau đáu hoài trường hợp này, vì chính tay tôi chôn cất…", bà Lài rưng rưng.
