Cọc gỗ dưới lòng sông: Chiến thắng Bạch Đằng năm 1288

Có một điều tôi thấy thú vị khi học lịch sử: nhiều trận đánh lớn của dân tộc ta không thắng nhờ vũ khí hơn người, mà nhờ cách nghĩ khôn ngoan và lòng quyết tâm của cả một thế hệ. Trận Bạch Đằng năm 1288 là một câu chuyện như vậy.

Giữa thế kỷ XIII, quân Nguyên Mông là đạo quân đáng sợ bậc nhất thế giới. Đại Việt thời Trần ba lần đứng lên chống lại họ (1258, 1285 và 1287-1288). Người cầm quân của ta là Quốc công Tiết chế Trần Hưng Đạo. Trước đó, ông đã viết Hịch tướng sĩ để khích lệ quân dân, và triều đình đã họp Hội nghị Diên Hồng hỏi ý kiến các bô lão. Tinh thần toàn dân đánh giặc chính là nền tảng của chiến thắng.

Quân Nguyên mạnh nhưng phải đi rất xa, nên lương thực là điểm yếu. Tướng Trần Khánh Dư đã đánh tan đoàn thuyền chở lương của giặc ở vùng biển Vân Đồn. Mất nguồn tiếp tế, quân Nguyên dần lâm vào thế khó khăn và buộc phải rút lui. Trần Hưng Đạo hiểu rằng đường rút của giặc, trong đó có đường thủy qua sông Bạch Đằng, chính là nơi có thể quyết định trận đánh.

Sông Bạch Đằng có thủy triều lên xuống rất mạnh. Trần Hưng Đạo cho quân dân đóng những hàng cọc gỗ lớn, đầu bịt sắt nhọn, xuống lòng sông ở những chỗ hiểm yếu. Khi nước lên, bãi cọc bị che khuất hoàn toàn. Khi nước rút, những mũi cọc nhọn mới nhô lên. Kế hoạch dựa vào việc hiểu tường tận sông nước quê hương: dùng thuyền nhẹ ra khiêu chiến, nhử đoàn thuyền lớn của giặc vào trận địa lúc nước đang lên, rồi chờ nước rút để tấn công.

Ngày 9 tháng 4 năm 1288, đoàn thuyền của Ô Mã Nhi ngược vào sông Bạch Đằng. Quân ta dùng thuyền nhỏ ra đánh rồi giả thua rút lui, kéo giặc đuổi theo qua bãi cọc ngầm. Khi thủy triều xuống, thuyền giặc không kịp quay đầu, nhiều chiếc va vào cọc nhọn, bị thủng và chìm. Quân ta từ hai bên bờ ào ra đánh, đốt thuyền địch. Theo sử sách, hàng trăm chiến thuyền của giặc bị phá hủy, nhiều tướng bị bắt, trong đó có Ô Mã Nhi. Quân Nguyên thất bại nặng nề và không còn sức quay lại xâm lược Đại Việt.

Bạch Đằng không chỉ có một trận thắng. Năm 938, Ngô Quyền đã dùng kế cắm cọc nhử địch trên sông này để đánh tan quân Nam Hán. Năm 981, Lê Hoàn cũng đánh bại quân Tống ở vùng sông Bạch Đằng. Đến năm 1288, Trần Hưng Đạo kế thừa và phát huy kinh nghiệm của cha ông. Mỗi lần, người Việt đều chọn đúng địa thế, đúng thời điểm và tin vào sức mạnh của lòng dân.

Đứng trước bãi cọc Bạch Đằng được bảo tồn ngày nay, tôi nghĩ nhiều về hai chữ “thế trận”. Quân ta không thắng vì đông hơn hay mạnh hơn, mà vì biết mình biết người, biết dựa vào dân, biết chờ đúng thời cơ. Là đoàn viên thanh niên, tôi nghĩ tinh thần ấy vẫn còn nguyên giá trị. Trong học tập, lao động hay tình nguyện, chúng ta cũng cần sự chuẩn bị bền bỉ, tinh thần đoàn kết và lòng yêu quê hương. Giữ gìn và kể lại những trang sử như Bạch Đằng chính là cách để thế hệ hôm nay tiếp nối truyền thống ấy.