“CƠM CÁCH MẠNG ĐẤY CHÁU Ạ!”

Từ năm 1941, bác về Cao Bằng chỉ đạo hoạt động cách mạng trong nước, Bác ở hang Pác Pó, có thời gian ở Khuổi Nậm. Lội bộ đoạn suối xa, leo ba thác nước cao mới tới lán Bác ở. Lán làm phía trên một cái cầu bắc qua con suối. Dưới làn nước suối chảy róc rách. Đêm tối, rừng âm u, gió thổi lạnh lùng. Chim núi kê buồn bã. Tiếng beo gầm hú xung quanh. Một tuần, “cơ quan” chỉ cho vài bữa cơm, còn thì ăn cháo ngô với rau bí và măng. Bác cũng ăn uống như mọi người. Ngày ấy nhân dân quanh vùng cũng đều ăn ngô, củ mài… Thấy Bác gầy yếu quá, anh em “ưu tiên” mua gạo về nấu riêng cho Bác ăn. Bác nhất định không cho làm thế và bảo:

-Nhân dân ăn gì ta ăn đấy. Các đồng chí làm cách mạng cứu nước, tôi cũng làm cách mạng cứu nước và giải phóng dân tộc khỏi ách lầm than nộ lệ. Nhân dân ta đang đói khổ, phải ăn củ mài, củ nâu. Các đồng chí ăn độn, ăn ngô, tôi cũng chỉ được ăn như các đồng chí.

Bác còn nói:

-Nếu các đồng chí muốn cải thiện sinh hoạt cho tôi, thì bắt đầu từ mai, các đồng chí hãy cùng tôi dậy sớm để tăng gia sản xuất và làm chuồng chăn nuôi. Được bao nhiêu thì chúng ta cùng ăn, cùng hưởng…

Bác nói thế, tưởng Bác chưa làm ngay. Sớm hôm sau, anh em chưa kịp đến hỏi Bác đã thấy Bác ra cuốc đất từ lúc còn tinh sương.

Ở Khuổi Nậm, khong có đất. Hằng ngày, giờ nghỉ Bác tự đi vác đá, chặt cây xếp thành từng khoảnh một rồi lấy đất ở nơi khác đắp lên.

Bác giải thích:

-Làm vừa khỏe người, vừa cải thiện sinh hoạt!...

Thì ra bác đắp nền đất để trồng hoa và trồng các thứ rau xanh. Chiều tối Bác cùng anh em ra suối bắt ốc, cá để thay đổi bữa ăn. Trong sinh hoạt hằng ngày ở cơ quan. Bác căn dặn không được nấu cơm thừa, nếu lỡ thừa thì bữa sau phải ghế không được để rơi vãi vì có được hạt cơm con người đã phải đổ ra bao nhiêu mồ hôi công sức. Cơ quan có trồng được rau ăn những không nhiều. Bác đã đề ra một “nguyên tắc” nấu ăn, để giải quyết lúng tún cho anh em cấp dưỡng là: Khi ít rau thì phải thêm nhiều muối; khi có nhiều rau thì phải bớt muối đi.

Đồng chí Nông Thị Trưng kể:

-Thỉnh thoảng bữa ăn cũng có thịt, nhưng có bữa hết muối anh em phải ăn cơm nhạt. Thấy vậy bác bảo người đi chợ Cọt (Trung Quốc) mua hai cân thịt. Thịt mang về, Bác để ra một ít để anh em ăn bữa đó, còn bao nhiêu Bác tự tay băm nhỏ ra rang với một cân muối và ớt. Rồi bác đổ vào ông tre để ăn dần. Vừa mặn vừa cay, dễ đưa cơm.

Bác hỏi tôi:

-Cháu Trung ăn được không?

-Thưa bác được ạ!

Bác cười bảo:

-Cơm cách mạng đấy cháu ạ!... Cháu phải tập ăn cho nó quen đi!

Sống kham khổ về vật chất, nhưng hơn ai hết, Bác Hồ cảm thấy sự “giàu có” rất mực về tinh thần. Chính những ngày này, Bác đã làm mấy câu thơ ca ngợi cuộc sống của Bác ở hàng Pác Pó:

Sáng ra bờ suối, tối vào hang

Cháo bẹ, rau măng vẫn sẵn sàng

Bàn đá chông chênh dịch sử Đảng,

Cuộc đời cách mạng thật là sang.