Con cá dưới dòng nước xiết

Lâm là một người đàn ông của công việc. Cuộc sống của anh được tính bằng giây, bằng những dự án công nghệ dồn dập và những tiếng chuông thông báo điện thoại không bao giờ dứt. Ở tuổi ba mươi, anh có thu nhập cao, có địa vị, nhưng đổi lại là những đêm mất ngủ triền miên và một tâm hồn luôn căng ra như dây đàn. Anh luôn tự nhủ: "Phải cố gắng hơn nữa, khi nào có đủ tiền và mua được căn nhà rộng hơn, mình mới có thể thực sự nghỉ ngơi và hạnh phúc".

Một ngày cuối tuần, áp lực công việc lên đến đỉnh điểm khiến Lâm không thể chịu nổi. Anh vứt tất cả lại, phóng xe vô định ra vùng ngoại ô thành phố. Chiếc xe dừng lại bên một hồ nước tự nhiên phẳng lặng như gương.

Bên bờ hồ, dưới bóng một cây liễu rủ, có một cụ già râu tóc bạc phơ đang ngồi câu cá. Ông cụ trông vô cùng thảnh thơi, tay cầm cần trúc, mắt nhìn xa xăm vào khoảng không vô định, bên cạnh là một chiếc giỏ tre trống rỗng.

Lâm bước đến, ngồi xuống một tảng đá gần đó. Nhìn chiếc giỏ không có lấy một con cá, tính cách thực tế và thích hiệu suất của Lâm lại trỗi dậy. Anh lên tiếng:

• "Cụ ơi, cụ ngồi đây từ bao giờ thế ạ? Cháu thấy giỏ của cụ chưa có con cá nào cả. Sao cụ không đổi sang góc bên kia hồ, chỗ có dòng nước chảy từ suối vào ấy, cháu nghĩ chỗ đó sẽ có nhiều cá hơn."

Ông cụ quay sang nhìn Lâm, nở một nụ cười hiền hậu, nếp nhăn nơi khóe mắt xô lại đầy ấm áp:

• "Ta ngồi đây từ lúc mặt trời chưa lên đến đỉnh đầu, chàng trai trẻ ạ."

Ông cụ khẽ lắc đầu, nâng nhẹ chiếc cần câu lên. Lâm nhìn kỹ thì sững sờ phát hiện ra: Lưỡi câu của ông cụ hoàn toàn thẳng tuột, không có ngạnh và cũng chẳng hề móc mồi.

• "Cụ... cụ câu cá kiểu gì lạ vậy? Lưỡi câu thẳng và không có mồi thì làm sao mà bắt được cá?" – Lâm thốt lên, nghĩ bụng có lẽ ông cụ có vấn đề về đầu óc.

Ông cụ cười lớn, tiếng cười sảng khoái vang động cả mặt hồ:

• "Chàng trai à, người ta thả câu là để bắt cá, còn ta thả câu là để 'bắt' lấy cái tĩnh lặng của đất trời. Nhìn kìa, con có thấy ánh hoàng hôn đang nhuộm đỏ mặt hồ không? Con có nghe thấy tiếng gió rít qua rặng liễu và mùi cỏ non ngai ngái này không? Nếu ta cứ chăm chăm nhìn vào cái phao, lo lắng xem có con cá nào cắn câu hay không, ta sẽ bỏ lỡ tất cả những món quà vô giá này của tự nhiên."

Ông cụ chậm rãi đặt cần câu xuống, nhìn thẳng vào đôi mắt mệt mỏi, hằn sâu những quầng thâm của Lâm:

• "Ta thấy con giống như những con cá dưới dòng nước xiết ngoài kia vậy. Cứ mải miết bơi thật nhanh, lao vào những con mồi lấp lánh mà không biết mình đang bơi về đâu, để rồi kiệt sức. Con người ta thường lập trình sẵn một cái đích cho hạnh phúc: phải có cái này, phải đạt cái kia thì mới hạnh phúc. Nhưng thật ra, hạnh phúc không phải là một đích đến, nó là một năng lực — năng lực cảm nhận sự bình yên ngay trong hiện tại."

Lời nói của ông cụ như một luồng gió mát lạnh thổi qua tâm hồn đang bốc hỏa của Lâm. Anh nhìn xuống mặt hồ, ánh hoàng hôn vàng rực đang vỡ tan thành những mảnh lấp lánh trên sóng nước. Lần đầu tiên sau nhiều năm, Lâm ngửi thấy mùi của không khí, nghe thấy tiếng chim bay về tổ, và cảm nhận được nhịp thở của chính mình. Anh nhận ra bấy lâu nay mình đã sống như một cỗ máy, tích lũy thật nhiều thứ nhưng lại đánh mất khả năng tận hưởng cuộc sống.

Lâm đứng dậy, cúi đầu chào ông cụ với một sự kính trọng sâu sắc. Anh bước về phía chiếc xe của mình, nhưng lần này anh không nhấn ga lao đi vun vút nữa. Anh lái xe chậm rãi, hạ kính cửa sổ xuống để gió ùa vào khoang lái.

Tối hôm đó, Lâm tắt nguồn chiếc điện thoại công việc, tự tay pha một ấm trà ấm và ngồi trò chuyện với cha mẹ — những việc mà suốt hai năm qua anh luôn lấy lý do "bận rộn" để trì hoãn. Lâm hiểu rằng, anh vẫn sẽ tiếp tục làm việc, nhưng anh sẽ không còn là con cá lao điên cuồng dưới dòng nước xiết nữa. Anh đã học được cách giữ cho mình một "lưỡi câu thẳng" giữa dòng đời hối hả.