"Còn cái lai quần cũng đánh"

Năm 1964, nhà văn Nguyễn Thi được phân công xuống các đơn vị vũ trang và vùng căn cứ ở miền Tây Nam Bộ để tìm hiểu thực tế, ghi lại những tấm gương chiến đấu tiêu biểu. Trong chuyến đi ấy, ông gặp Nguyễn Thị Út, người phụ nữ mà đồng đội trìu mến gọi là Út Tịch.

Ấn tượng đầu tiên của Nguyễn Thi không phải là một người chỉ huy oai phong, mà là một người mẹ dáng người nhỏ nhắn, nước da sạm nắng, trên vai địu đứa con nhỏ, tay vẫn cầm khẩu súng. Ông từng viết rằng ở chị toát lên vẻ bình dị của một người nông dân Nam Bộ, nhưng phía sau sự bình dị ấy là một ý chí sắt đá.

Sinh ra trong một gia đình nghèo ở vùng quê Trà Vinh, Nguyễn Thị Út từ nhỏ đã chứng kiến cảnh quê hương bị thực dân, đế quốc đàn áp. Chị sớm tham gia cách mạng, làm giao liên, rồi trở thành du kích.

Những năm chiến tranh leo thang, cuộc sống của chị gắn liền với những cánh đồng, con kênh, rừng tràm và những trận càn quét liên tiếp của địch. Ban ngày chị cùng nhân dân sản xuất, chăm sóc con cái; ban đêm lại cùng đồng đội phục kích, đánh đồn, phá ấp chiến lược.

Nhà văn Nguyễn Thi kể rằng có lần ông hỏi:

"Chị vừa nuôi con, vừa đánh giặc, có khi nào thấy mệt không?"

Chị Út cười hiền rồi trả lời bằng câu nói sau này trở nên nổi tiếng:

"Còn cái lai quần cũng đánh."

Đó không phải là lời nói bốc đồng, mà là lời thề xuất phát từ lòng căm thù giặc sâu sắc và tình yêu quê hương mãnh liệt.

Có lần, trong một trận càn lớn, máy bay địch quần thảo suốt nhiều giờ. Đạn pháo nổ khắp nơi. Đồng đội khuyên chị đưa các con đi lánh nạn trước, nhưng chị nhất quyết ở lại cùng đơn vị chiến đấu.

Sau trận đánh, căn cứ được giữ vững nhưng nhiều đồng đội đã hy sinh. Chị lặng lẽ cùng mọi người chôn cất từng người, rồi lại tiếp tục bước vào trận chiến mới.

Nguyễn Thi kể rằng điều khiến ông cảm phục nhất là dù cuộc sống vô cùng gian khổ, chị chưa bao giờ than phiền. Những bữa cơm chỉ có rau rừng, cá khô hay vài củ khoai cũng đủ để chị vui vẻ chia đều cho đồng đội.

Trong những lúc hiếm hoi được ở cạnh các con, chị thường dạy con biết yêu quê hương, kính trọng bộ đội và không được sợ tiếng súng. Chị bảo:

"Má đánh giặc để các con sau này được sống yên bình."

Câu nói ấy khiến Nguyễn Thi xúc động rất lâu. Ông nhận ra rằng sức mạnh của người mẹ Việt Nam không chỉ đến từ lòng dũng cảm mà còn từ tình yêu thương vô bờ dành cho con cái và Tổ quốc.

Những điều mắt thấy tai nghe đã thôi thúc Nguyễn Thi viết tác phẩm "Người mẹ cầm súng". Trong tác phẩm, ông không tô vẽ chị thành một người phi thường, mà khắc họa đúng hình ảnh một người phụ nữ bình dị, giàu tình thương nhưng vô cùng gan dạ.

Năm 1965, trong một trận càn ác liệt của địch, Nguyễn Thị Út anh dũng hy sinh khi mới 35 tuổi. Sự ra đi của chị để lại niềm tiếc thương vô hạn đối với đồng đội và nhân dân địa phương.

Sau này, mỗi lần nhắc đến Út Tịch, nhà văn Nguyễn Thi đều khẳng định rằng chị là hình ảnh tiêu biểu của người phụ nữ Nam Bộ trong kháng chiến. Chính những con người như chị đã làm nên sức mạnh để dân tộc Việt Nam vượt qua những năm tháng chiến tranh khốc liệt.

Ngày nay, tác phẩm "Người mẹ cầm súng" vẫn được nhiều thế hệ bạn đọc tìm đọc. Qua từng trang sách, hình ảnh người mẹ vừa bồng con, vừa cầm súng bảo vệ quê hương vẫn sống mãi như một biểu tượng đẹp của chủ nghĩa anh hùng cách mạng.