"Con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng": Bản tuyên ngôn bất hủ của Người Đoàn viên số 1

Lý Tự Trọng tên thật là Lê Hữu Trọng, sinh ngày 20/10/1914. Năm 1926, khi mới 12 tuổi, anh đã được lãnh tụ Nguyễn Ái Quốc phát hiện, đưa sang Quảng Châu (Trung Quốc) đào tạo và đổi tên thành Lý Tự Trọng (mang họ Lý của người thanh niên yêu nước Lý Thụy - bí danh của Bác Hồ lúc bấy giờ). Anh là một trong 8 Đoàn viên đầu tiên của Đoàn Thanh niên Cộng sản Đông Dương.

Mùa thu năm 1929, Lý Tự Trọng được cử về Sài Gòn làm nhiệm vụ liên lạc trong và ngoài nước cho Xứ ủy Nam Kỳ. Ngày 8/2/1931, trong một buổi mít tinh kỷ niệm một năm cuộc khởi nghĩa Yên Bái, khi mật thám Pháp (tên Legrand) ập vào định bắt đồng chí diễn giả đang diễn thuyết, Lý Tự Trọng đã dũng cảm rút súng bắn chết tên mật thám để bảo vệ đồng đội. Anh bị địch bắt ngay sau đó.

Trong bốt Catinat, thực dân Pháp đã dùng mọi nhục hình tàn khốc nhất để tra tấn Lý Tự Trọng, nhưng chúng không moi được bất cứ thông tin nào. Bất lực, chúng đưa anh ra xét xử tại Tòa đại hình Sài Gòn.

Tại phiên tòa lịch sử này, khi luật sư bào chữa người Pháp viện cớ anh chưa đủ tuổi vị thành niên, hành động thiếu suy nghĩ để xin giảm án, Lý Tự Trọng đã gạt phắt đi và dõng dạc để lại một câu nói nguyên bản đi vào lịch sử:

"Tôi chưa đến tuổi thành niên thật, nhưng tôi đủ trí khôn để hiểu rằng con đường của thanh niên chỉ là con đường cách mạng, không thể có con đường nào khác. Tôi tin rằng nếu các ông suy nghĩ kỹ thì các ông cũng thấy cần phải giải phóng dân tộc, giải phóng con người."

Chính quyền thực dân hoảng sợ trước khí phách của cậu bé 17 tuổi, chúng đã hèn hạ tuyên án tử hình anh.

Những ngày cuối cùng trong Xà lim án chém của Khám lớn Sài Gòn, anh vẫn lạc quan rèn luyện thể lực và đọc cuốn "Truyện Kiều". Khí tiết của anh khiến chính những người lính gác ngục người Pháp cũng phải nể phục và gọi anh là "Ông Nhỏ" (Monsieur Trọng) với sự kính trọng tuyệt đối.

Rạng sáng ngày 21/11/1931, thực dân Pháp hèn hạ dựng máy chém ngay trong sân Khám lớn để hành quyết anh. Nhà báo người Pháp Andrée Viollis - một nhân chứng lịch sử lúc bấy giờ đã ghi lại nguyên bản sự kiện này trong cuốn sách "Đông Dương cấp cứu" (Indochine S.O.S):

"Ngày 21 tháng 11 năm 1931 thì Lý Tự Trọng bị đưa lên máy chém... Cửa ngục mở ra, người thiếu niên ấy bước ra đàng hoàng, dõng dạc hô vang: 'Đả đảo thực dân Pháp! Đảng Cộng sản Đông Dương muôn năm!'. Và trước khi đầu rơi xuống, anh vẫn cất cao tiếng hát vang bài Quốc tế ca..."

Sự hy sinh của Lý Tự Trọng ở tuổi 17 đã thắp lên một ngọn lửa rực sáng, chứng minh cho kẻ thù thấy: Dù có thể tước đoạt sinh mạng, nhưng chúng không bao giờ có thể bẻ gãy được lý tưởng và khí phách của thanh niên Việt Nam.