CON ĐƯỜNG KHÔNG DẤU CHÂN

Ở Nhơn Hòa Lập, giữa vùng Đồng Tháp Mười mênh mông nước và rừng tràm, có những con đường không nằm trên bất kỳ tấm bản đồ nào, không có cột mốc, không có tên gọi chính thức, và cũng không có người ghi nhận bằng văn tự. Người dân nơi đây chỉ biết đến nó bằng một cách rất đặc biệt: con đường không dấu chân, gắn liền với mạng lưới giao liên và căn cứ của Khu Căn cứ Xứ ủy và Ủy ban Hành chính Kháng chiến Nam Bộ. Không phải vì không có người đi qua, mà bởi vì đi rồi, nước lại xóa hết. Ở Đồng Tháp Mười, đất và nước hòa vào nhau đến mức ranh giới gần như không tồn tại: một bước chân xuống ruộng là biến mất trong bùn non, một nhịp chèo xuồng cũng chỉ để lại gợn sóng rồi tan ngay trong bóng tối. Chính vì vậy, con đường giao liên nơi đây không cần che giấu dấu vết, bởi tự nhiên đã làm thay con người một cách hoàn hảo. Những người đi trên con đường ấy không đi một mình, mà đi cùng rừng tràm, cùng kinh rạch, cùng những lối nước quen thuộc chỉ người địa phương mới có thể ghi nhớ bằng kinh nghiệm và trực giác, trong đó có những tuyến quan trọng như Kinh Năm Ngàn và Kinh Dương Văn Dương. Ban ngày, nơi đó có thể là ruộng lúa, bãi cỏ, hoặc vùng sinh hoạt bình thường của người dân, không khác gì bất kỳ vùng nông thôn nào khác. Nhưng khi đêm xuống, tất cả thay đổi: những khoảng đất quen thuộc trở thành hành lang bí mật nối liền các bến kinh, các căn chòi ẩn sâu trong rừng và những điểm họp quan trọng giữa vùng căn cứ. Không ai dám đi nhanh, không ai dám tạo ra âm thanh lớn. Mỗi bước đi đều phải tính toán, mỗi khúc rẽ đều phải được ghi nhớ bằng trí nhớ và kinh nghiệm, chứ không thể dựa vào dấu mốc hay ký hiệu cố định. Có người từng nói rằng, người giao liên giỏi nhất không phải là người đi nhanh nhất, mà là người biết đi như nước chảy – lặng lẽ, linh hoạt và không để lại gì phía sau. Có những đêm, con đường ấy dẫn qua những khu vực có địch tuần tra. Ánh đuốc quét ngang mặt nước, tiếng gọi vọng trong rừng tràm, nhưng chỉ cần lùi vào một rặng cây, nín thở chờ đợi vài phút, con đường lại mở ra như chưa từng bị chặn. Có những chuyến đi mang theo mệnh lệnh quan trọng, có những chuyến đi mang theo tài liệu sống còn của phong trào, và cũng có những chuyến đi chỉ để báo một tin ngắn gọn nhưng quyết định: “an toàn” hoặc “nguy hiểm”. Nhưng tất cả đều phải đi qua con đường ấy – con đường không để lại dấu chân, nhưng lại giữ dấu vết của cả một thời kháng chiến. Ngày nay, khi đứng giữa Đồng Tháp Mười, con đường ấy không còn hiện hữu rõ ràng, nhưng nếu lắng nghe kỹ trong tiếng gió rừng tràm và tiếng nước chảy qua kinh rạch, người ta vẫn có thể hình dung ra những bước chân năm xưa – lặng lẽ, bền bỉ, hòa vào thiên nhiên rồi biến mất ngay sau khi đi qua. Bởi có những con đường không cần dấu chân để tồn tại, chúng tồn tại trong ký ức của đất, của nước, và của những con người từng đi qua một thời không thể nào quên./.