CON ĐƯỜNG KHÔNG TÊN TRÊN DÃY TRƯỜNG SƠN

Những ngày đầu năm 1970, khi vừa tròn mười tám tuổi, Nguyễn Thị Lai rời thôn Phúc Thọ, khoác ba lô theo tiếng gọi non sông. Bác được biên chế vào Đơn vị 559, làm nhiệm vụ mở và bảo đảm giao thông trên tuyến đường Trường Sơn, phục vụ chi viện cho chiến trường miền Nam. Chiến trường bác tham gia là mặt trận B5 – khu vực Quảng Trị và Bắc Thừa Thiên, một trong những địa bàn ác liệt nhất thời bấy giờ.

Người viết hình dung: giữa rừng sâu hun hút, bom Mỹ đánh ngày đánh đêm, đất đá còn nóng khét mùi thuốc nổ, những người lính công binh vẫn lặng lẽ cầm cuốc, cầm xẻng, san từng mét đường. Trong đội hình ấy có một nữ chiến sĩ nhỏ người, nước da sạm nắng, ánh mắt luôn ánh lên sự cương nghị – đó là bác Lai, khi ấy mang cấp bậc Hạ sĩ ba, giữ chức vụ Phó tiểu đội, trực tiếp chỉ huy tổ mở đường.

Bác kể, giọng chậm rãi nhưng chắc nịch:
“Có những đoạn đường, ban ngày máy bay đánh sập, đêm đến anh em lại ra sửa. Không sửa thì xe không qua được, mà xe không qua thì bộ đội phía trước thiếu đạn, thiếu gạo.”

Công việc làm đường không chỉ là đào đất, phá đá. Đó còn là cuộc chạy đua với thời gian và sinh mạng. Có những đêm mưa rừng xối xả, đất nhão như bùn, cả tổ phải buộc dây vào người nhau để khỏi trượt xuống vực. Bác Lai, với cương vị B Phó, luôn là người đi cuối hàng, kiểm tra từng đồng đội một.

“Tôi chỉ sợ nhất là thiếu người,” bác nhớ lại, “mất một người là đau lắm. Toàn con gái, con trai mới mười tám, đôi mươi…”

Năm 1972, trong một đợt bảo đảm giao thông cho đoàn xe chi viện vượt qua trọng điểm bom tại khu vực Đường 9 – Nam Lào, tổ của bác bị máy bay Mỹ phát hiện. Bom nổ dồn dập. Khi khói tan, một đoạn đường bị vùi lấp hoàn toàn. Không kịp nghỉ, bác Lai cùng đồng đội lao vào đào bới. Chính trong đêm ấy, bác bị sức ép bom làm choáng, nhưng vẫn cố gắng đứng vững để hoàn thành nhiệm vụ.

“Lúc đó chỉ nghĩ đơn giản: đường thông là sống, đường tắc là chết,” bác nói, ánh mắt xa xăm.

Năm 1973, giữa chiến trường, bác vinh dự được kết nạp vào Đảng. Lễ kết nạp diễn ra ngay trong rừng, dưới tán cây già, chỉ có vài đồng chí làm chứng. Không cờ hoa, không khẩu hiệu, nhưng với bác, đó là khoảnh khắc thiêng liêng nhất của đời người.

“Tôi tự nhủ, từ nay mình không chỉ là người lính, mà là đảng viên, càng phải sống cho xứng đáng,” bác kể.

Sau bốn năm gắn bó với Trường Sơn, năm 1974, bác Nguyễn Thị Lai xuất ngũ, mang theo trong hành trang không chỉ là kỷ niệm, mà còn là hai tấm Huân chương ghi nhận những đóng góp thầm lặng cho tuyến đường huyết mạch của Tổ quốc. Trở về đời thường, bác sống giản dị, ít nói về chiến tranh, nhưng mỗi khi nhắc lại, ký ức vẫn nguyên vẹn như mới hôm qua.

Thời hoa lửa của bác không phải là những chiến công rực rỡ trên mặt báo, mà là những con đường âm thầm giữa rừng sâu. Chính từ những con đường không tên ấy, đất nước đã đi đến ngày toàn thắng.