Con đường làng sau nhiều năm xa cách

Tôi nghe câu chuyện này từ một cựu chiến binh quê Quỳnh Lưu, Nghệ An. Khi kể về ngày trở về, ông nói rằng điều khiến ông xúc động nhất không phải cổng làng, không phải mái nhà, mà là con đường làng sau nhiều năm xa cách.

Đó là một buổi chiều đầu mùa hạ sau ngày đất nước thống nhất.

Sau nhiều năm chiến đấu và hành quân trên Trường Sơn, cuối cùng ông cũng được trở về quê. Chuyến xe dừng ở đầu huyện, từ đó ông phải đi bộ thêm một quãng đường quen thuộc của tuổi thơ.

Ông khoác chiếc ba lô đã bạc màu, đôi dép cao su mòn đế vẫn còn theo chân mình. Mỗi bước đi trên con đường quê khiến tim ông đập nhanh hơn.

Con đường đất năm xưa vẫn còn đó.

Nhưng cũng đã khác nhiều.

Hai bên đường, những hàng tre đã cao hơn.

Có những ngôi nhà mới dựng lên.

Có những khoảng vườn từng rất quen giờ đã đổi khác.

Ông đi chậm lại.

Cụ kể:

“Ngày ra đi, tôi bước rất nhanh. Ngày trở về, tôi bước không nổi vì xúc động.”

Mỗi đoạn đường đều gợi một kỷ niệm.

Chỗ này ngày nhỏ ông từng thả trâu.

Chỗ kia từng cùng bạn bè đá bóng bằng quả bưởi khô.

Cây gạo đầu làng vẫn đứng đó, dù thân đã sần sùi hơn trước.

Ông đưa tay chạm vào thân cây như chạm vào chính tuổi thơ của mình.

Một bà cụ đi ngược chiều nhìn ông rất lâu rồi hỏi:

“Có phải thằng Dinh không?”

Ông khựng lại.

Đã nhiều năm không ai gọi ông bằng cái tên ấy với giọng quê thân thuộc như vậy.

“Dạ… con đây.”

Bà cụ reo lên:

“Trời ơi, nó về rồi!”

Tiếng gọi ấy vang khắp con đường làng.

Vài người từ trong sân chạy ra.

Có người nhìn mãi mới nhận ra.

Có người vừa thấy đã rưng rưng nước mắt.

Ông cúi chào từng người mà cổ nghẹn lại không nói nên lời.

Cụ kể:

“Ở chiến trường tôi ít khóc. Về đến con đường làng thì nước mắt cứ muốn trào ra.”

Đi thêm một đoạn, ông thấy đám trẻ con đang chơi bên bờ ruộng.

Chúng dừng lại nhìn người lính lạ mang ba lô cũ.

Một đứa bé hỏi:

“Chú bộ đội ở đâu về?”

Ông mỉm cười:

“Chú ở chính làng này.”

Bọn trẻ tròn mắt ngạc nhiên rồi chạy theo một đoạn.

Tiếng cười của chúng làm con đường quê bỗng sống động lạ thường.

Đến khúc quanh gần nhà, chân ông bỗng chậm hẳn.

Ông nhìn thấy mái nhà tranh thấp thoáng sau hàng cau.

Khói bếp bay lên mỏng manh trong nắng chiều.

Hình ảnh ấy từng theo ông qua biết bao đêm Trường Sơn.

Nay nó hiện ra trước mắt thật đến mức ông không dám tin.

Ông đứng lặng rất lâu.

Rồi từ sân nhà, một người phụ nữ tóc đã bạc chạy ra.

Đó là mẹ ông.

Bà nhìn ông vài giây như sợ nhận nhầm.

Rồi bà gọi:

“Dinh!”

Tiếng gọi ấy khiến mọi thứ quanh ông như dừng lại.

Ông buông ba lô xuống giữa con đường đất, chạy về phía mẹ.

Hai mẹ con ôm chầm lấy nhau ngay bên hàng rào tre.

Không ai nói được câu nào.

Chỉ có tiếng khóc nghẹn sau bao năm chờ đợi.

Cụ kể:

“Lúc ấy tôi mới thật sự tin rằng mình đã về đến nhà.”

Nhiều năm sau, tôi hỏi cụ:

“Điều gì khiến cụ nhớ nhất trong ngày trở về?”

Ông không nói đến cái ôm của mẹ trước tiên.

Ông nói:

“Là lúc bước trên con đường làng.”

Tôi hỏi:

“Vì sao?”

Ông nhìn xa xăm rồi đáp:

“Vì con đường ấy nối người lính với quê hương. Bao năm đi qua núi rừng, bom đạn, cuối cùng cũng có ngày được đặt chân lại lên con đường đất của mình.”

Rồi ông nói thêm:

“Ở chiến trường, tôi luôn nghĩ đến ngày trở về. Nhưng khi thật sự trở về, tôi mới hiểu quê hương không chỉ là ngôi nhà. Quê hương là con đường dẫn mình về với những người thương yêu.”

Là người sưu tầm lịch sử, tôi hiểu rằng sau mọi cuộc chiến, điều thiêng liêng nhất không phải chiến công, mà là ngày người lính được trở lại nơi mình đã ra đi.

Con đường làng sau nhiều năm xa cách vì thế không chỉ là một lối đi bằng đất đỏ. Đó là con đường của ký ức, của tuổi thơ, của nỗi nhớ và của sự đoàn tụ.

Và có lẽ, trong trái tim người cựu chiến binh năm ấy, tiếng bước chân trên con đường làng chiều hôm đó còn xúc động hơn cả tiếng reo mừng ngày chiến thắng.

Bởi sau tất cả những năm tháng chiến tranh, điều hạnh phúc nhất cuối cùng vẫn là được trở về, đi lại trên con đường quê cũ và nghe một tiếng gọi thân thương vang lên từ mái nhà mình: