Con đường liên lạc trong rừng

Tôi nghe câu chuyện này từ cụ Vi Văn Lộc, một cựu giao liên ở miền Tây Nghệ An. Cụ bảo rằng trong chiến tranh, có những con đường không có trên bản đồ, không có cột mốc, không có tên gọi chính thức. Nhưng nếu mất chúng, cả một vùng cách mạng có thể bị cắt đứt.

Đó là con đường liên lạc trong rừng.

Năm 1952, cụ Lộc mới mười bảy tuổi. Bản Nậm Đon nằm giữa những dãy núi trùng điệp, nơi rừng già che kín bầu trời. Từ bản ra huyện có đường đất, nhưng con đường giao liên của Việt Minh lại đi sâu trong rừng, men theo suối, vượt qua những sườn núi ít người biết đến.

Cụ được chọn làm giao liên vì thuộc rừng như thuộc lòng bàn tay.

Một buổi chiều, cán bộ huyện gọi cụ đến và trải trên nền đất một sơ đồ đơn giản.

– Đây là đường chính, địch thường phục kích.

Ông chỉ sang một nét ngoằn ngoèo khác.

– Còn đây là đường liên lạc trong rừng. Từ nay cháu đi theo đường này.

Cụ nhìn mà thấy như một mê cung.

Đêm đầu tiên nhận nhiệm vụ, cụ mang theo túi tài liệu nhỏ và con dao phát cỏ. Trời không trăng, rừng tối đặc như mực.

Con đường chỉ là vệt đất hẹp giữa lau lách và dây leo. Có đoạn phải cúi thấp chui qua bụi nứa, có đoạn lội suối đến ngang gối.

Tiếng rừng ban đêm vừa quen vừa đáng sợ: tiếng cành cây gãy, tiếng chim lạ, tiếng thú chạy trong bụi rậm.

Cụ kể rằng lúc ấy mình sợ nhất không phải địch, mà là đi lạc.

Vì lạc trong khu rừng ấy có thể mất nhiều ngày mới tìm được lối ra.

Đi được gần nửa đêm, cụ gặp một dấu hiệu quen thuộc: ba cành cây khô buộc chéo vào nhau. Đó là ám hiệu của giao liên.

Mỗi đoạn đường đều có những dấu hiệu bí mật:

• Một hòn đá dựng đứng: đi tiếp.

Nhờ những dấu hiệu ấy, con đường vô hình vẫn được giữ thông suốt giữa rừng sâu.

Có lần mưa lớn suốt ba ngày, nước suối dâng cao cuốn mất lối đi. Cụ phải lần theo những cây rừng đã được đánh dấu từ trước.

Đến một đoạn vách đá, cụ phát hiện dấu chém mới. Nghĩa là có giao liên vừa đi qua.

Cụ mừng đến muốn khóc.

Trong chiến tranh, đôi khi chỉ một dấu dao trên thân cây cũng đủ cho người ta biết mình chưa bị cô lập.

Một đêm khác, khi đang men theo sườn núi, cụ nghe tiếng động lạ phía trước. Qua màn sương, có ánh đèn pin chớp tắt.

Địch.

Cụ lập tức rẽ vào lối phụ đã được chuẩn bị sẵn. Lối này hẹp đến mức phải bò qua những tảng đá phủ rêu.

Tài liệu được bọc trong túi dầu giấu sát ngực.

Tiếng người nói vọng rất gần, có lúc tưởng như ngay trên đầu.

Cụ nằm im dưới gốc cây nghiến, nghe tim mình đập mạnh hơn cả tiếng mưa.

Gần một giờ sau, toán lính mới đi khuất.

Sáng hôm sau, cụ tới được trạm liên lạc. Người cán bộ nhận tài liệu rồi hỏi:

– Đường có an toàn không?

Cụ kể lại chuyện gặp địch.

Ông gật đầu:

– Vậy phải đổi tuyến ngay.

Chiều hôm ấy, ba giao liên khác vào rừng mở thêm một lối mới.

Con đường liên lạc không bao giờ đứng yên. Nó thay đổi theo từng trận càn, từng đợt phục kích, từng dấu chân của địch trong rừng.

Cụ Lộc nhớ nhất một người bạn giao liên tên Sáng. Hai người thường đi ngược chiều nhau trên cùng tuyến đường.

Mỗi lần gặp, họ chỉ kịp hỏi:

– Đường thông chứ?

– Thông.

Rồi lại đi.

Một lần, cụ đợi mãi không thấy bạn trở lại.

Sau này mới biết anh Sáng đã hy sinh khi cố giữ túi tài liệu không rơi vào tay địch.

Từ đó, mỗi khi đi qua khúc suối nơi bạn ngã xuống, cụ đều dừng lại vài phút.

Hòa bình lập lại, nhiều năm sau cụ trở lại khu rừng cũ. Cây đã lớn, lối mòn gần như biến mất. Không còn dấu chém trên thân cây, không còn cành khô buộc chéo, không còn những bước chân giao liên trong đêm.

Cụ đứng rất lâu rồi nói với tôi:

– Người ngoài nhìn chỉ thấy rừng. Nhưng với chúng tôi, nơi này từng là con đường sống.

Tôi hỏi:

– Cụ còn nhớ hết đường không?

Cụ cười hiền:

– Nhắm mắt tôi vẫn đi được.

Chiều xuống, sương bắt đầu phủ giữa những thân cây cao. Tôi bước theo cụ trên một đoạn lối cũ, chỉ thấy lá mục dày dưới chân và tiếng suối vọng xa.

Thật khó tin rằng nơi yên tĩnh này từng là mạch liên lạc của cả một vùng kháng chiến.

Tôi hiểu rằng “Con đường liên lạc trong rừng” không chỉ là một lối đi bí mật.

Đó là biểu tượng của sự kiên trì, của trí thông minh và lòng dũng cảm của những người giao liên vô danh. Chính những con đường không tên ấy đã nối bản làng với căn cứ, nối hậu phương với tiền tuyến, và âm thầm giữ cho mạch sống của cách mạng không bao giờ bị đứt giữa những năm tháng gian khổ nhất của dân tộc Việt Nam.