Con đường mòn dẫn tới cách mạng

Tôi từng đi qua một con đường mòn nhỏ ở vùng núi Cao Bằng. Con đường chỉ vừa một người đi, hai bên cỏ dại phủ kín, nhiều đoạn bị rễ cây ôm chặt. Người dẫn đường nói với tôi: “Ngày xưa, cán bộ cách mạng thường đi lối này.” Tôi đứng lặng rất lâu, bởi chợt hiểu rằng có những con đường không ghi trên bản đồ, nhưng lại dẫn cả dân tộc đến một bước ngoặt của lịch sử.

Những năm trước Cách mạng Tháng Tám, vùng Việt Bắc là nơi hoạt động bí mật của nhiều cán bộ Việt Minh. Địch kiểm soát các đường lớn, lập đồn bốt, kiểm tra giấy tờ gắt gao. Vì thế, những con đường mòn xuyên rừng trở thành mạch nối của cách mạng.

Ban ngày, rừng núi yên tĩnh như ngủ quên. Nhưng khi đêm xuống, trên những lối mòn ấy lại có những bước chân lặng lẽ. Người liên lạc mang thư, cán bộ mang tài liệu, có khi chỉ là một gói truyền đơn được bọc trong tấm áo nâu cũ.

Một cụ già người Nùng kể với tôi về một đêm mùa đông năm 1944. Trời tối đen, sương phủ dày đến mức đứng cách vài bước cũng khó nhìn rõ mặt người. Cụ đang đi kiểm tra nương thì gặp một cán bộ trẻ hỏi đường sang bản bên kia núi.

Cụ bảo:

— Đường lớn có lính canh, phải đi đường mòn thôi.

Hai người men theo sườn núi. Đá trơn, vực sâu, nhiều đoạn phải cúi thấp dưới những cành cây ướt nước. Đi được một lúc, cụ hỏi:

— Chú đi đâu mà đêm hôm nguy hiểm thế?

Người cán bộ đáp nhỏ:

— Đi gặp đồng bào để bàn việc nước.

Cụ không hỏi thêm nữa, chỉ lặng lẽ đi trước dẫn đường.

Đến một khúc quanh, người cán bộ dừng lại, nhìn con đường mòn khuất vào rừng rồi nói:

— Sau này cách mạng thành công, chắc ít ai biết đến con đường này.

Cụ già cười:

— Không cần ai biết đường, miễn dân mình được tự do.

Câu trả lời mộc mạc ấy làm tôi nhớ mãi.

Những con đường mòn không chỉ nối bản này với bản khác. Chúng nối lòng dân với cách mạng. Dọc theo những lối đi ấy, đồng bào gùi gạo nuôi cán bộ, đưa tin tức, che chở người bị truy lùng. Có bà mẹ đi chân đất trong mưa để mang nắm cơm cho đội du kích. Có em bé thuộc lòng từng lối rừng để làm liên lạc. Có cụ già ngồi đầu bản giả vờ đan gùi nhưng thực ra để quan sát động tĩnh của địch.

Tôi đặc biệt xúc động khi nghe kể về một đoạn đường gọi là “dốc im lặng”. Mỗi khi đi qua đó, mọi người đều không nói chuyện, chỉ nghe tiếng chân và tiếng suối xa xa. Không phải vì sợ hãi, mà vì ai cũng hiểu phía trước là nhiệm vụ quan trọng. Nhiều người đã đi qua con dốc ấy rồi không trở về nữa.

Mùa xuân năm 1945, những con đường mòn ấy trở nên nhộn nhịp hơn bao giờ hết. Tin Nhật đảo chính Pháp, tin thời cơ khởi nghĩa đến gần được truyền đi từ bản này sang bản khác. Những cuộc họp bí mật, những lớp huấn luyện, những chuyến vận chuyển tài liệu đều theo các lối rừng quen thuộc.

Rồi tháng Tám lịch sử đến. Từ những con đường mòn của Việt Bắc, lực lượng cách mạng tỏa đi khắp nơi. Nhiều người dân lần đầu xuống huyện, xuống tỉnh tham gia giành chính quyền. Họ mang theo không chỉ dao gậy, cờ đỏ sao vàng, mà còn mang theo niềm tin đã được nuôi dưỡng suốt những năm tháng âm thầm trong rừng núi.

Hôm nay, nhiều con đường mòn năm xưa đã thành đường bê tông, xe cộ đi lại dễ dàng. Nhưng mỗi khi bước trên những lối cũ còn sót lại, tôi vẫn có cảm giác như nghe thấy tiếng chân của một thế hệ đi trong đêm tối để tìm ánh sáng cho dân tộc.

Con đường mòn dẫn tới cách mạng không phải chỉ là một lối đi giữa núi rừng. Đó là biểu tượng của sự kiên trì, của lòng dân, của những bước chân nhỏ bé đã góp phần làm nên một cuộc đổi thay lớn lao của lịch sử Việt Nam.