CON ĐƯỜNG NAM TIẾN CỦA ĐẠI TƯỚNG VÕ NGUYÊN GIÁP
Năm 1941, sau khi trở về nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn Cao Bằng làm nơi xây dựng căn cứ cách mạng. Những ngày ấy, Cao Bằng vẫn là một vùng núi hiểm trở. Đường đi giữa các bản làng chủ yếu là những con đường mòn men theo sườn núi, vượt qua những con đèo, con suối. Muốn đi từ vùng này sang vùng khác có khi phải mất cả ngày, thậm chí nhiều ngày. Nhưng chính trong những năm tháng ấy, một nhiệm vụ quan trọng được đặt ra: phải đưa phong trào cách mạng từ Cao Bằng xuống các tỉnh miền xuôi. Người được giao nhiệm vụ ấy là Võ Nguyên Giáp.
Khi ấy, ông chưa phải là Đại tướng. Ông vẫn là một người cán bộ cách mạng trẻ, thường xuyên sống và làm việc trong điều kiện vô cùng thiếu thốn. Nhưng ông hiểu rằng nếu phong trào chỉ phát triển ở Cao Bằng thì lực lượng cách mạng sẽ khó có thể lớn mạnh. Muốn có một cuộc cách mạng thực sự, phải kết nối được Cao Bằng với các địa phương khác. Và thế là ông bắt đầu một hành trình mà sau này được gọi là "Con đường Nam tiến."
Những chuyến đi đầu tiên không hề dễ dàng. Võ Nguyên Giáp cùng các đồng chí phải đi bộ qua núi rừng, từ bản này sang bản khác.Có những ngày đường đi kéo dài hàng chục cây số, có những đoạn phải vượt qua rừng rậm, có những con suối nước chảy xiết, có những nơi hoàn toàn không có đường, chỉ có những lối mòn mà người dân địa phương quen đi. Nhưng điều khó khăn nhất không phải là đường núi. Đó là làm sao để người dân tin mình.
Khi những cán bộ cách mạng đến một bản làng xa lạ, họ không thể chỉ bước vào và nói: “Chúng tôi là cán bộ cách mạng.” Bởi lúc ấy, thực dân Pháp và chính quyền tay sai vẫn đang kiểm soát nhiều vùng. Người dân sống trong sợ hãi, có người chưa từng nghe đến Việt Minh, có người thậm chí còn không hiểu cách mạng là gì. Vì vậy, Võ Nguyên Giáp chọn một cách khác. Ông đến với người dân trước khi nói về cách mạng. Có những lúc ông đến một bản làng và chỉ ngồi trò chuyện với bà con. Ông hỏi về mùa màng, hỏi về cuộc sống, hỏi xem trong bản có ai bị bắt không, hỏi người dân đang gặp khó khăn gì. Rồi từ những câu chuyện rất đời thường ấy, ông dần giải thích cho bà con hiểu vì sao cuộc sống của họ khổ cực, vì sao đất nước cần độc lập và vì sao mỗi người đều có thể góp sức cho cách mạng. Ông không chỉ nói, ông lắng nghe. Và cũng chính nhờ những cuộc trò chuyện như vậy, những cơ sở cách mạng đầu tiên dần được hình thành.
Một trong những nơi Võ Nguyên Giáp đặc biệt chú trọng là Nguyên Bình, Cao Bằng. Đây là vùng có vị trí quan trọng trong việc nối căn cứ Cao Bằng với các khu vực phía Nam. Ông cùng các cán bộ cách mạng đi vào từng bản, từng gia đình, vận động nhân dân. Người tham gia tuyên truyền, người làm liên lạc, người nuôi giấu cán bộ, người cung cấp lương thực, người dẫn đường. Những công việc tưởng như rất nhỏ ấy dần tạo thành một mạng lưới rộng lớn. Và từ Cao Bằng, con đường cách mạng bắt đầu mở dần xuống phía Nam. Nhưng con đường ấy không chỉ có những bước chân. Nó còn có cả những hiểm nguy. Cán bộ cách mạng có thể bị địch phát hiện bất cứ lúc nào, một người lạ xuất hiện trong bản cũng có thể khiến cả gia đình bị liên lụy. Võ Nguyên Giáp hiểu rất rõ điều đó. Vì vậy, trong những chuyến đi, ông luôn phải thay đổi cách hoạt động, giữ bí mật và dựa vào sự giúp đỡ của nhân dân.
Có khi ông phải đi ban đêm, có khi phải ngủ trong những căn nhà đơn sơ của đồng bào. Có khi chỉ có cháo, ngô, sắn hoặc những thứ lương thực ít ỏi để ăn. Nhưng ông vẫn đi, bởi ông biết rằng nếu không có con đường này, lực lượng cách mạng sẽ khó có thể kết nối được với miền xuôi.
Rồi từng bước một, “con đường Nam tiến” được mở rộng. Phong trào cách mạng từ Cao Bằng lan xuống Bắc Kạn, Thái Nguyên và những vùng khác. Những cán bộ được đào tạo ở Cao Bằng tiếp tục đi xuống các địa phương, những cơ sở cách mạng được gây dựng, những đội tự vệ được hình thành, nhân dân từng bước được giác ngộ và tập hợp. Một Cao Bằng nằm giữa núi rừng, tưởng như cách xa những trung tâm lớn, dần trở thành một căn cứ quan trọng của cách mạng Việt Nam. Và Võ Nguyên Giáp là một trong những người trực tiếp góp phần tạo nên mạng lưới ấy.
Khi ấy, không ai biết rằng những con đường mòn mà Võ Nguyên Giáp đang đi qua sẽ trở thành những con đường của lịch sử. Không ai biết rằng người cán bộ trẻ đang lặng lẽ đi giữa núi rừng Cao Bằng ấy sau này sẽ trở thành Đại tướng đầu tiên của Quân đội nhân dân Việt Nam. Ông cũng không có một đoàn quân lớn đi theo. Không có xe cộ, không có bản đồ hiện đại. Phần lớn hành trình được thực hiện bằng đôi chân và sự giúp đỡ của nhân dân. Nhưng từng bước chân ấy đã nối những bản làng lại với nhau. Từng người dân được giác ngộ trở thành một mắt xích, từng cơ sở cách mạng trở thành một điểm tựa và từng con đường nhỏ giữa núi rừng Cao Bằng dần nối thành một con đường lớn của cách mạng.
Đến cuối năm 1944, phong trào cách mạng đã phát triển mạnh. Ngày 22 tháng 12 năm 1944, tại khu rừng Trần Hưng Đạo, châu Nguyên Bình, Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân được thành lập gồm 34 chiến sĩ. Và người trực tiếp tổ chức, lãnh đạo đội là Võ Nguyên Giáp. Ba ngày sau, ngày 25 tháng 12, đội đánh trận đầu tiên tại Phai Khắt. Ngày hôm sau, 26 tháng 12, đội tiếp tục đánh đồn Nà Ngần, cả hai trận đều giành thắng lợi.
