Con đường phục kích Mường Hum – Phong Thổ

Tôi khi ấy mới ngoài hai mươi, theo các già làng, thầy cúng và trai tráng trong bản tham gia nghĩa quân Bát Xát. Ngày 03 tháng 01 năm 1887, một tiểu đoàn Pháp từ Lào Cai đánh thẳng lên Mường Hum. Chúng có súng trường, đại bác kéo theo, cờ giặc bay đỏ cả triền núi.

Trước lực lượng mạnh của giặc, nghĩa quân chúng tôi buộc phải rút khỏi Mường Hum. Rút nhưng không tan. Chúng tôi lên rừng, chia nhau canh giữ các lối mòn, khe suối, nhất là tuyến đường từ Mường Hum đi Phong Thổ. Con đường ấy quanh co, một bên vách đá, một bên vực sâu, rất thuận lợi để phục kích.

Tôi còn nhớ một buổi chiều sương mù dày đặc, giặc đi hàng một, súng đeo vai. Khi hiệu lệnh vang lên, súng kíp nổ giòn, đá lăn từ trên cao xuống, tiếng hò reo của nghĩa quân át cả tiếng súng Tây. Giặc hoảng loạn, bỏ lại xác đồng bọn rồi tháo chạy.

Những trận đánh ấy không ghi vào sử sách lớn, nhưng khắc sâu vào trí nhớ của người dân Mường Hum. Chúng tôi hiểu rằng, dù giặc có chiếm được đất, chúng không bao giờ chiếm được lòng người. Núi rừng này đã chứng kiến máu xương cha ông, và cũng sẽ chứng kiến ngày giặc phải rút đi.