Con đường rời xa quê mẹ: từ một số phận đến một thế hệ

Đọc bản hồi ký do chính ông ngoại Lường Văn Giá viết, tôi không chỉ nhìn thấy các mốc đời mà còn hình dung được một tuổi thơ bị những lo toan cơm áo phủ kín. Cậu bé quê bản Lắc, Chiềng Cơi, đã phải trưởng thành sớm trong hoàn cảnh mà quyền lựa chọn của trẻ thơ gần như không có.

Có thể xem con đường rời xa quê mẹ như một lát cắt của đời ông Lường Văn Giá. Từ bản Lắc, ông được đưa đến bản Pó thuộc xã Chiềng Lương, huyện Mai Sơn theo tên địa danh ghi trong hồi ký. Hành trình ấy đánh dấu quãng đời sống trong gia đình nuôi, xa anh em và mẹ đẻ. Nếu chỉ nhìn vào một dòng này, ta dễ bỏ qua cả những năm tháng trước và sau nó. Nhưng khi đặt trong hành trình từ tuổi thơ khó khăn, qua công tác và gia đình, chi tiết ấy giúp làm rõ một bước chuyển hoặc một nỗi niềm đã được ông ghi nhận.

Một ký ức khác được ông giữ rất sâu là nửa chiếc đệm cháy trong góc nhà. Sự cố xảy ra khi đóm lửa bén vào chăn đệm lúc mắc màn; sau đó ông phải ngủ trên phần đệm còn lại. Ông gắn vật dụng ấy với những đêm dài nhớ mẹ, nhớ anh em. Tôi nghĩ chính sự cụ thể ấy làm câu chuyện có sức nặng: nỗi buồn được lưu lại qua một vật rất bình thường.

Đặt mảnh ký ức này bên cạnh những chặng khác của cuộc đời ông, tôi thấy quá khứ không chỉ là những năm tháng xếp trên một dòng thời gian. Chặng đường đi xa đã vô tình tạo nên khát vọng trở về kéo dài suốt tuổi niên thiếu. Những điều ông ghi chép có thể được đọc từ nhiều góc độ, nhưng đều dẫn về hình ảnh một người gắn bó với cội nguồn, trách nhiệm và tình thương. Cách hiểu ấy khiến tôi trân trọng hơn bản viết mà ông đã để lại cho gia đình.

Khi gấp lại trang viết, tôi không nghĩ đến một tuổi thơ chỉ toàn bóng tối. Tôi nhớ cả sức chịu đựng của ông, khát vọng được trở về và những cử chỉ tử tế mà ông trân quý suốt nhiều năm. Kể lại câu chuyện này là cách giữ gìn phần ký ức chân thực ấy, để con cháu hiểu vì sao ông luôn coi trọng tình thân.