CON ĐƯỜNG SANG NHẬT BẮT ĐẦU TỪ MỘT BẾN SÔNG

Ngày một thanh niên rời quê đi xa thường là ngày buồn.

Nhất là trong những năm đầu thế kỷ XX, khi đường sá còn khó khăn, phương tiện đi lại ít ỏi, một chuyến đi có thể kéo dài rất lâu.

Gia đình không biết bao giờ người thân trở về.

Có khi không trở về nữa.

Với những thanh niên hưởng ứng phong trào Đông Du, sự chia tay càng nặng nề hơn.

Họ ra đi không phải để tìm công danh.

Họ ra đi vì một giấc mơ.

Giấc mơ ấy mang tên đất nước.

Phan Bội Châu là người cổ vũ mạnh mẽ cho việc đưa thanh niên Việt Nam sang Nhật Bản học tập.

Nhưng phía sau những chuyến đi ấy là biết bao nước mắt.

Có người rời cha mẹ già.

Có người rời vợ trẻ.

Có người để lại con thơ.

Có người chỉ kịp nói một câu:

“Con đi học.”

Nhưng cả người ở lại và người ra đi đều hiểu rằng chuyến đi ấy không đơn giản là đi học.

Đó là một cuộc dấn thân.

Một buổi sáng, tại một bến sông quê, một người mẹ đứng tiễn con.

Chiếc khăn nâu trên đầu người mẹ đã cũ.

Bà cố giữ vẻ bình tĩnh.

Người con đứng trước mặt bà, hành trang chẳng có gì nhiều.

Một ít quần áo.

Vài cuốn sách.

Một chút tiền.

Và một niềm tin mà chính anh cũng chưa biết sẽ đưa mình đến đâu.

Mẹ hỏi:

– Bao giờ con về?

Người con im lặng.

Câu hỏi ấy quá khó trả lời.

Anh chỉ nói:

– Con đi học rồi sẽ về.

Người mẹ nhìn con.

Có lẽ bà hiểu rằng con mình đang giấu một điều gì đó.

Nhưng bà không hỏi thêm.

Trong thời buổi ấy, người dân quê có thể không hiểu hết chuyện chính trị.

Nhưng họ hiểu hai chữ “đất nước”.

Hiểu rằng con mình muốn làm điều gì đó cho quê hương.

Và vì thế, họ chấp nhận đau.

Con thuyền rời bến.

Người mẹ vẫn đứng đó.

Bóng con trai nhỏ dần.

Cho đến khi chiếc thuyền chỉ còn là một chấm nhỏ trên dòng nước.

Những chuyến đi như thế đã góp phần tạo nên phong trào Đông Du.

Đằng sau một cái tên lớn trong lịch sử là hàng trăm con người.

Những thanh niên trẻ tuổi.

Những gia đình nghèo.

Những người góp tiền.

Những người đưa đường.

Những người giữ bí mật.

Những người chấp nhận chia tay.

Phan Bội Châu hiểu rằng nếu chỉ một mình ông đi thì không thể tạo ra một thế hệ mới.

Phải có thanh niên.

Phải có người học.

Phải có người trở về.

Phải có người tiếp tục công việc.

Vì vậy, Đông Du không chỉ là một phong trào đưa người sang Nhật.

Nó là một giấc mơ về một thế hệ Việt Nam mới.

Một thế hệ biết rằng thế giới bên ngoài rộng lớn.

Một thế hệ hiểu rằng muốn cứu nước phải có tri thức.

Một thế hệ không chịu chấp nhận rằng dân tộc mình mãi mãi yếu.

Nhưng đường đi ấy đầy gian nan.

Người Pháp tìm cách ngăn chặn.

Những người tham gia phải thay đổi cách liên lạc, tìm cách di chuyển, đối mặt với nhiều nguy hiểm.

Rồi phong trào gặp những biến động lớn.

Nhật Bản thay đổi chính sách đối ngoại.

Những người Việt Nam yêu nước tại Nhật gặp khó khăn.

Phong trào Đông Du cuối cùng không đạt được mục tiêu như mong muốn.

Nhưng những người đã ra đi không hoàn toàn thất bại.

Họ mang về một điều quan trọng:

Một thế hệ đã biết nhìn ra thế giới.

Và khi những con thuyền rời bến năm ấy, họ đã mang theo không chỉ hành lý.

Họ mang theo cả niềm hy vọng của những người ở lại.