Con Đường Xuống Bản
Đêm đó lạnh đến mức tôi có thể nghe rõ tiếng gió lùa qua từng kẽ lá khô. Chúng tôi nằm sát đất trên sườn đồi, không dám đốt lửa, không dám nói chuyện lớn hơn tiếng thì thầm. Đó là đêm thứ ba chúng tôi giữ chốt. Trời tối đen như mực. Không trăng. Không sao. Chỉ có mùi đất ẩm và mùi thuốc súng còn vương lại từ ban ngày. Anh Tài nằm cạnh tôi, lục trong túi áo rồi lôi ra một gói kẹo cứng đã méo mó. Anh đưa tôi một viên, nói khẽ:
“Ăn đi cho đỡ buồn ngủ.” Viên kẹo cứng như đá, phải ngậm rất lâu mới tan. Nhưng vị ngọt nhỏ nhoi ấy khiến cổ họng khô khốc dịu lại. Chúng tôi ngồi im rất lâu. Không ai ngủ. Không ai dám ngủ. Đến nửa đêm, phía chân đồi vang lên vài tiếng động khẽ. Tất cả lập tức nín thở. Bóng tối dày đến mức tôi không nhìn thấy tay mình, nhưng tôi biết mọi người đều đang nắm chặt súng. Âm thanh kéo dài vài phút… rồi im bặt. Không có gì xảy ra. Chỉ là một đàn bò lạc từ bản gần đó, sau này chúng tôi mới biết. Nhưng khoảnh khắc ấy, tôi hiểu thế nào là chờ đợi trong im lặng. Cảm giác thời gian dài như vô tận, mỗi giây trôi qua đều nặng như đá. Gần sáng, sương xuống dày đặc. Trời bắt đầu nhạt màu, một màu xám lạnh lẽo. Anh Tài bỗng nói:
“Ước gì giờ này đang ở nhà.” Tôi hỏi:
“Ở nhà làm gì?” Anh cười khẽ:
“Chắc đang nhóm bếp cho mẹ.” Câu nói đơn giản đến mức tôi không biết trả lời sao. Khi mặt trời nhú lên khỏi dãy núi, ánh sáng đầu tiên tràn xuống thung lũng. Sương mỏng dần, để lộ những mái nhà xa xa dưới chân núi. Một ngày mới bắt đầu, giống như mọi ngày khác — nhưng chúng tôi biết nó sẽ không bao giờ giống hệt. Anh Tài đứng dậy, vươn vai, nói:
“Qua được thêm một đêm rồi.” Tôi nhìn quanh. Tất cả vẫn còn đủ. Trong chiến tranh, có những chiến thắng không cần tiếng súng. Chỉ cần bình minh lên, và mọi người vẫn còn ở đó.
“Bà ơi, mọi người đâu rồi?” Bà cụ nhìn chúng tôi một lúc lâu, rồi nói chậm rãi:
“Đi hết rồi. Tôi đi không nổi.” Không ai nói gì thêm. Chúng tôi chia nhau vào từng nhà tìm xem còn ai kẹt lại không. May mắn thay, chỉ còn vài người già và một gia đình có em bé mới sinh. Khi đoàn người bắt đầu rời bản, bà cụ vẫn ngồi im trước hiên. Tôi quay lại hỏi:
“Bà không mang theo gì à?” Bà lắc đầu, giơ chiếc rổ tre:
“Chỉ mang cái này thôi.” Tôi nghĩ đó là vật quý giá, nên hỏi thêm:
“Trong rổ có gì vậy bà?” Bà cười hiền:
“Chưa có gì. Nhưng lên nơi mới, tôi sẽ trồng lại rau.” Câu trả lời đơn giản đến mức tôi thấy cổ họng nghẹn lại. Chúng tôi đi rất chậm, vì đoàn người có trẻ con và người già. Con đường dốc khiến ai cũng thở dốc. Thỉnh thoảng lại có người quay đầu nhìn về phía bản, nơi những mái nhà dần chìm trong sương. Khi lên đến điểm tập kết, trời đã xế chiều. Người ta phát chăn, phát gạo, sắp xếp chỗ nghỉ tạm. Tôi thấy bà cụ ngồi một góc, đặt chiếc rổ tre bên cạnh. Trong rổ, ai đó đã bỏ vào vài củ khoai, một nắm rau dại và một chai nước. Bà nhìn tôi, cười:
“Thấy chưa, bắt đầu có rồi.” Lúc đó tôi hiểu: điều khiến con người đứng vững không phải là những gì họ mang theo, mà là niềm tin rằng họ sẽ bắt đầu lại được. Và trong cuộc chiến ấy, có lẽ đó là thứ quý giá nhất mà chúng tôi cố gắng giữ gìn.
