CON ĐƯỜNG XUYÊN LỬA

Mỗi buổi chiều, khi mặt trời dần khuất sau những đồi cọ xanh ngắt của xã Thái Bình, tỉnh Tuyên Quang, cựu chiến binh Bàn Văn Quý lại ngồi trước hiên nhà, ngắm con đường bê tông chạy qua thôn.

Nhìn những đoàn xe nối đuôi nhau chở hàng hóa, nhìn lũ trẻ tung tăng đến trường, ông thường mỉm cười.

Bởi trong ký ức của người lính già, hình ảnh những con đường luôn gắn liền với cuộc đời mình.

Không phải những con đường bằng phẳng hôm nay.

Mà là những con đường mở ra giữa bom đạn chiến tranh.

Ông Quý sinh năm 1952 trong một gia đình dân tộc Dao ở vùng núi Tuyên Quang.

Tuổi thơ của ông gắn liền với những con đường đất nhỏ quanh co xuyên qua núi rừng.

Ngày ấy, quê hương còn nhiều khó khăn.

Đi lại chủ yếu bằng đôi chân.

Muốn đến trường phải vượt qua những con dốc dài.

Muốn ra chợ phải đi bộ hàng giờ.

Chính vì thế, từ nhỏ ông đã hiểu giá trị của những con đường.

Năm 1970, khi cuộc kháng chiến chống Mỹ đang bước vào giai đoạn ác liệt, ông tình nguyện lên đường nhập ngũ.

Sau thời gian huấn luyện, ông được biên chế vào lực lượng công binh.

Nhiều người nghĩ rằng công binh không trực tiếp chiến đấu.

Nhưng thực tế, đây là một trong những lực lượng đối mặt với hiểm nguy mỗi ngày.

Nhiệm vụ của họ là mở đường, sửa đường, phá bom mìn và bảo đảm giao thông cho các đơn vị chiến đấu.

Con đường thông suốt đồng nghĩa với vũ khí, lương thực và lực lượng tiếp viện có thể tới tiền tuyến.

Vì vậy, công binh luôn là mục tiêu đánh phá ác liệt của kẻ địch.

Cuối năm 1971, đơn vị của ông hành quân vào tuyến đường Trường Sơn.

Nơi đây được coi là mạch máu giao thông của chiến trường miền Nam.

Máy bay địch ngày đêm tìm cách cắt đứt tuyến vận tải này.

Có những đoạn đường vừa sửa xong buổi sáng thì buổi chiều đã bị bom đánh tan hoang.

Người công binh vì thế gần như không có ngày nghỉ.

Bom vừa ngừng nổ là họ lập tức lao ra mặt đường.

Ông Quý nhớ mãi một đêm mùa khô năm 1972.

Khoảng nửa đêm, đơn vị nhận tin một trọng điểm giao thông vừa bị đánh phá dữ dội.

Nhiều hố bom lớn xuất hiện giữa đường.

Nếu không khắc phục ngay, đoàn xe vận tải phía sau sẽ bị ách tắc.

Không chần chừ, cả đơn vị lên đường.

Ánh đèn pin bị hạn chế tối đa để tránh bị phát hiện.

Mọi người làm việc trong bóng tối.

Cuốc, xẻng liên tục đào xúc đất đá.

Mồ hôi hòa lẫn bụi đỏ.

Chỉ trong vài giờ đồng hồ, hàng trăm mét đường đã được khôi phục.

Khi đoàn xe đầu tiên lăn bánh qua, ai cũng vui mừng như vừa hoàn thành một trận đánh lớn.

Nhưng chiến tranh không chỉ có những hố bom.

Nỗi nguy hiểm lớn nhất đối với người công binh chính là bom nổ chậm.

Một buổi sáng, đơn vị phát hiện một quả bom lớn nằm ngay bên mép đường.

Nếu phát nổ, toàn bộ tuyến giao thông sẽ bị phá hủy.

Nhiệm vụ phá bom được giao cho tổ công binh của ông.

Không khí căng thẳng bao trùm.

Chỉ cần một sai sót nhỏ cũng có thể phải trả giá bằng tính mạng.

Ông cùng đồng đội cẩn thận tiếp cận mục tiêu.

Từng động tác đều được thực hiện chậm rãi.

Từng giây phút trôi qua dài như hàng giờ.

Cuối cùng, quả bom đã được xử lý an toàn.

Mọi người thở phào nhẹ nhõm.

Nhưng không ai ăn mừng.

Bởi phía trước còn rất nhiều nhiệm vụ khác đang chờ đợi.

Năm 1973, trong một đợt đánh phá ác liệt, đơn vị của ông gặp tổn thất.

Một người đồng đội thân thiết tên Hải đã hy sinh khi đang làm nhiệm vụ san lấp hố bom.

Hôm ấy, cả đơn vị lặng người.

Anh Hải mới hai mươi hai tuổi.

Quê ở miền Trung.

Trước ngày nhập ngũ, anh từng hứa với mẹ sẽ trở về xây ngôi nhà mới.

Thế nhưng ước mơ ấy mãi mãi không thành hiện thực.

Buổi tối hôm đó, ông Quý ngồi rất lâu bên bìa rừng.

Tiếng côn trùng vang lên giữa màn đêm tĩnh lặng.

Ông nghĩ về đồng đội.

Nghĩ về những hy sinh thầm lặng của người công binh.

Họ không xuất hiện nhiều trong những bản tin chiến thắng.

Nhưng chính họ là những người giữ cho những tuyến đường không bao giờ bị ngắt quãng.

Mùa xuân năm 1975, chiến dịch giải phóng miền Nam bước vào giai đoạn quyết định.

Khối lượng công việc của lực lượng công binh tăng lên gấp nhiều lần.

Ngày đêm mở đường.

Ngày đêm bảo đảm giao thông.

Ngày đêm khắc phục hậu quả bom đạn.

Ai cũng hiểu rằng từng giờ từng phút đều vô cùng quý giá.

Ngày 30 tháng 4 năm 1975, tin chiến thắng vang lên khắp các đơn vị.

Cả khu rừng như vỡ òa.

Những người lính ôm chầm lấy nhau.

Có người cười.

Có người khóc.

Riêng ông Quý lặng lẽ nhìn về phía con đường đất đỏ kéo dài giữa núi rừng.

Ông nhớ tới những đồng đội đã ngã xuống trên chính những cung đường ấy.

Chiến thắng hôm nay có phần máu xương của họ.

Sau ngày đất nước thống nhất, ông tiếp tục phục vụ trong quân đội thêm một thời gian trước khi xuất ngũ trở về quê hương.

Những năm đầu trở lại xã Thái Bình, cuộc sống còn nhiều khó khăn.

Đường làng chủ yếu là đường đất.

Mùa mưa lầy lội.

Mùa nắng bụi mù.

Nhìn cảnh bà con đi lại vất vả, ông lại nhớ đến nhiệm vụ mở đường năm xưa.

Ông tích cực tham gia các phong trào xây dựng giao thông nông thôn.

Từ việc hiến đất mở đường, vận động nhân dân đóng góp ngày công, đến trực tiếp tham gia thi công.

Ở đâu làm đường, ở đó có mặt ông.

Bà con thường đùa:

“Ông Quý cả đời gắn với đường sá.”

Ông chỉ cười hiền.

Bởi với ông, mở đường không chỉ là công việc.

Đó là niềm tự hào.

Nhiều năm sau, những con đường bê tông lần lượt xuất hiện khắp các thôn bản.

Xe máy, ô tô có thể vào tận ngõ.

Nông sản được vận chuyển thuận lợi hơn.

Trẻ em đến trường dễ dàng hơn.

Mỗi lần nhìn thấy những đổi thay ấy, ông lại cảm thấy những nỗ lực của mình thật ý nghĩa.

Trong các buổi sinh hoạt Hội Cựu chiến binh, ông thường kể cho lớp trẻ nghe về những ngày mở đường giữa bom đạn.

Ông nói:

“Chiến tranh có thể phá hủy mọi thứ, nhưng không thể ngăn được ý chí của con người. Hễ đường bị cắt thì chúng tôi lại mở. Hễ cầu bị phá thì chúng tôi lại dựng.”

Đó là tinh thần của người lính công binh Việt Nam.

Chiều xuống trên quê hương Thái Bình.

Tiếng trẻ em vui đùa vang lên bên con đường mới.

Người cựu chiến binh già đứng lặng nhìn dòng người qua lại.

Trong tâm trí ông hiện lên những con đường Trường Sơn năm xưa.

Những con đường đầy hố bom.

Những con đường thấm đẫm mồ hôi và máu của đồng đội.

Và ông hiểu rằng, dù chiến tranh đã lùi xa, những con đường ấy vẫn còn mãi trong lịch sử dân tộc.

Bởi đó không chỉ là những tuyến giao thông.

Đó là những con đường dẫn tới độc lập, tự do và hòa bình cho đất nước Việt Nam.