“Con gái Quảng Bình sản xuất giỏi, chiến đấu giỏi…” – Nguyễn Thị Kim Huế và những năm tháng giữ đường 12A giữa bom đạn

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống Mỹ, cứu nước – tuyến đường 12A, Quảng Bình, 1965–1975.
Phần 1: Cô gái mồ côi lớn lên bên con đường 12A

Nguyễn Thị Kim Huế sinh năm 1940, quê ở Quảng Bình.

Tuổi thơ của bà không giống nhiều cô gái cùng thế hệ.

Bà mồ côi cha mẹ từ nhỏ, lớn lên nhờ sự chăm sóc của bà ngoại và cậu mợ. Những năm tháng ấy rèn cho cô gái trẻ một sự tự lập rất sớm.

Đến năm 1965, khi cuộc chiến tranh phá hoại miền Bắc ngày càng ác liệt, phong trào thanh niên xung phong phát triển mạnh.

Nguyễn Thị Kim Huế khi ấy mới 25 tuổi.

Bà đã lập gia đình.

Nhưng bà vẫn làm đơn xin tham gia Thanh niên xung phong.

Điểm đến của bà là tuyến đường 12A – con đường nối từ Ba Đồn qua vùng phía tây Quảng Bình, hướng về Cha Lo và biên giới Việt – Lào.

Đây là một tuyến đường có ý nghĩa quan trọng đối với việc vận chuyển người và hàng hóa chi viện cho chiến trường.

Và cô gái Quảng Bình ấy bắt đầu cuộc đời của một nữ thanh niên xung phong từ đây.

Phần 2: Đại đội 759 và tuyến đường 12A

Những người trẻ tham gia lực lượng TNXP được tổ chức thành các đơn vị để mở đường, sửa đường và bảo đảm giao thông.

Đại đội 759, Đội 75, Công trường 12 là đơn vị của Nguyễn Thị Kim Huế.

Theo một tư liệu của Báo Nhân Dân, Đại đội 759 được giao bảo đảm khoảng 10 km đường 12A, từ Khe Cấy đến Bãi Dinh.

Đây không phải một đoạn đường bình thường.

Phía trước là Cha Lo.

Phía sau là hậu phương Quảng Bình.

Con đường ấy nối những vùng hậu phương với tuyến vận tải hướng về chiến trường.

Vì vậy, máy bay Mỹ liên tục đánh phá.

Một đoạn đường vừa được sửa xong có thể lại bị bom cày nát.

Một chiếc cầu vừa khắc phục xong có thể lại trở thành mục tiêu.

Những người TNXP phải làm một công việc tưởng như vô tận:

bom đánh – sửa đường – xe đi – bom lại đánh – rồi lại sửa.

Nguyễn Thị Kim Huế được phân công làm Tiểu đội trưởng Tiểu đội 6.

Cô gái nhỏ bé ấy bắt đầu trở thành người chỉ huy một tiểu đội giữa tuyến lửa.

Phần 3: “Dứt bom là lao ra gạt đất, vá đường”

Công việc của TNXP trên tuyến đường 12A không chỉ là đào đất.

Họ phải làm việc ngay sau những trận bom.

Theo VOV, sau mỗi đợt bom, đơn vị của Nguyễn Thị Kim Huế lại lao ra mặt đường gạt đất, vá đường; có những thời điểm trong khoảng hai giờ, đội của bà đã lấp được bốn hố bom lớn.

Hãy thử hình dung công việc ấy.

Máy bay vừa rời đi.

Khói bom còn chưa tan.

Mặt đất còn rung.

Những hố bom mới xuất hiện.

Nhưng phía sau họ là những đoàn xe đang chờ.

Nếu đường không thông, hàng hóa không đi được.

Nếu đường bị cắt, tuyến chi viện bị ảnh hưởng.

Vì vậy, họ lại cầm cuốc.

Cầm xẻng.

Mang đất đá ra lấp hố.

Không có nhiều thời gian để nghỉ.

Cũng không có một nơi nào thực sự an toàn.

Đó chính là cuộc chiến của những người mở đường.

Không phải lúc nào cũng có tiếng súng.

Nhưng mỗi lần bước ra mặt đường sau một trận bom đều là một lần đối mặt với cái chết.

Chú thích ảnh: Tư liệu TNXP sửa đường, san lấp hố bom và bảo đảm giao thông thời chống Mỹ. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam và các kho ảnh lịch sử. Ảnh minh họa công việc, không gán người trong ảnh là Tiểu đội 6 nếu chú thích gốc không xác nhận.

Phần 4: Bốn mươi lăm ngày đêm và những người không trở về

Tuyến đường 12A là một trong những nơi ghi dấu những trận đánh phá khốc liệt.

Một tư liệu của Báo Pháp luật Việt Nam dẫn lời Nguyễn Thị Kim Huế kể rằng trong 45 ngày đêm chiến đấu, 24 đồng đội của bà đã hy sinh; những người còn lại vừa thông đường, vừa tìm kiếm thi thể đồng đội.

Con số ấy không chỉ là một thống kê.

Đó là 24 con người.

24 người từng cùng bà đứng trên mặt đường.

Có người có gia đình.

Có người còn rất trẻ.

Có người có thể vừa nói chuyện với đồng đội trước đó ít phút.

Rồi một trận bom đến.

Và họ không còn nữa.

Những người sống sót phải tiếp tục.

Nhưng họ không bỏ đồng đội lại phía sau.

Vừa làm đường, họ vừa tìm kiếm những người đã hy sinh.

Đó là một phần rất đau đớn của cuộc sống TNXP thời chiến:

sửa đường để người khác đi qua, rồi quay lại tìm đồng đội dưới lớp đất vừa bị bom cày xới.

Chú thích ảnh: Tư liệu về chiến trường đường 12A và lực lượng TNXP Quảng Bình. Nguồn: Báo Pháp luật Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam và các kho tư liệu lịch sử. Chi tiết 24 đồng đội hy sinh được dẫn theo hồi ức của Nguyễn Thị Kim Huế.

Phần 5: Có những lần bà bị bom vùi

Nguyễn Thị Kim Huế không chỉ chứng kiến đồng đội hy sinh.

Chính bà cũng nhiều lần bị bom vùi.

Theo những hồi ức được báo chí ghi lại, bà từng bị bom vùi trên tuyến lửa nhưng sau khi tỉnh lại vẫn tiếp tục trở lại với công việc.

Đây là một chi tiết cần được nhìn bằng sự tỉnh táo.

Không phải để biến bà thành một con người “không biết sợ”.

Mà để hiểu rằng trong chiến tranh, có những người biết rõ hiểm nguy nhưng vẫn phải tiếp tục nhiệm vụ.

Nguyễn Thị Kim Huế cũng là một con người bình thường.

Bà có gia đình.

Có những người thân.

Có những ước mơ riêng.

Nhưng mỗi khi tiếng bom dứt, trước mắt bà lại là con đường.

Và con đường phải được thông.

Đó là trách nhiệm của người Tiểu đội trưởng.

Có lẽ chính vì nhiều lần trực tiếp đối mặt với bom đạn, Nguyễn Thị Kim Huế mới trở thành một trong những gương mặt tiêu biểu của lực lượng TNXP tuyến 12A.

Phần 6: Năm 1966 – cô gái Quảng Bình gặp Bác Hồ lần đầu

Cuối năm 1966, Nguyễn Thị Kim Huế được cử ra Hưng Yên tham gia tập huấn tại Trường Chính trị và Nghiệp vụ Thanh niên xung phong Trung ương.

Trong một buổi kiểm tra bắn súng, bà đạt kết quả xuất sắc cả ba lần bắn.

Chính tại đây, bà có lần đầu tiên được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Theo hồi ức của bà, Bác hỏi thăm và khen cô gái Quảng Bình.

Bà nhớ lời Bác:

“Con gái Quảng Bình sản xuất giỏi, chiến đấu giỏi, làm gì cũng giỏi.”

Với một cô gái đang ở tuổi đôi mươi, cuộc gặp ấy hẳn là một kỷ niệm không thể quên.

Nhưng điều đặc biệt là đây chỉ mới là lần đầu tiên.

Nguyễn Thị Kim Huế còn bốn lần nữa được gặp Bác.

Năm lần gặp ấy trở thành một phần đặc biệt trong cuộc đời bà.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Chủ tịch Hồ Chí Minh với lực lượng TNXP và Nguyễn Thị Kim Huế trong những lần gặp Bác. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh, Thông tấn xã Việt Nam và các tư liệu lịch sử.

Phần 7: Lần thứ hai – câu chuyện về một cô gái đã có gia đình

Cuối năm 1966, Nguyễn Thị Kim Huế lại được ra Hà Nội cùng đoàn đại biểu ngành giao thông vận tải báo cáo thành tích với Bác Hồ.

Bác hỏi về đơn vị.

Hỏi về công việc.

Hỏi về cuộc sống.

Và rồi Bác hỏi một câu rất đời thường:

“Cháu có chồng chưa?”

Nguyễn Thị Kim Huế đã có chồng.

Theo lời kể của bà, bà ngại trả lời vì sợ Bác phê bình chuyện gia đình trong thời chiến.

Nhưng Bác không trách.

Bác hỏi về chuyện sinh con.

Bà trả lời:

“Khi nào hết giặc Mỹ, cháu mới sinh con.”

Bác động viên bà vừa chiến đấu tốt, vừa phải làm tốt việc gia đình.

Đây là một chi tiết rất đời thường.

Giữa những năm tháng bom đạn, một người lãnh đạo hỏi một nữ TNXP về chuyện gia đình.

Nó cho thấy phía sau người chiến sĩ là một con người có cuộc sống riêng.

Có tình yêu.

Có gia đình.

Có những dự định cho ngày hòa bình.

Nhưng chiến tranh khiến những điều bình thường ấy phải chờ đợi.

Chú thích ảnh: Tư liệu về Nguyễn Thị Kim Huế trong các lần gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh, VOV, VietnamPlus và các tư liệu báo chí.

Phần 8: Ngày 1/1/1967 – cô gái tuyến lửa được phong tặng danh hiệu Anh hùng

Ngày 1/1/1967, Nguyễn Thị Kim Huế được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lao động theo biên niên tiểu sử của Bảo tàng Hồ Chí Minh.

Một số tư liệu báo chí về sau ghi nhận bà là một trong những thanh niên xung phong đầu tiên được phong tặng danh hiệu Anh hùng vì thành tích trên tuyến đường 12A.

Tại Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc đầu năm 1967, bà được gặp Bác lần thứ ba.

Theo hồi ức của bà, Bác gắn danh hiệu lên ngực áo và tặng bà một chiếc đồng hồ.

Một cô gái từng lớn lên trong cảnh mồ côi.

Một nữ TNXP từng bị bom vùi.

Một người đã chứng kiến đồng đội hy sinh.

Giờ đây đứng giữa một đại hội lớn.

Nhưng điều đáng nhớ là danh hiệu ấy không phải tự nhiên mà có.

Nó được đánh đổi bằng những ngày trên tuyến đường 12A.

Bằng những hố bom.

Bằng những lần thông đường.

Và bằng những đồng đội đã không còn.

Chú thích ảnh: Tư liệu Nguyễn Thị Kim Huế tại Đại hội Anh hùng chiến sĩ thi đua toàn quốc năm 1967. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh, VietnamPlus và các tư liệu lưu trữ.

Phần 9: Bức ảnh nổi tiếng và một chi tiết cần đính chính

Tháng 7/1967, Nguyễn Thị Kim Huế tiếp tục có dịp gặp Bác Hồ tại Đại hội Thanh niên xung phong.

Một bức ảnh của bà với Bác được lưu giữ và nhiều năm qua được đăng trên báo chí.

Tuy nhiên, chính chú thích về bức ảnh này từng bị nhầm lẫn.

Một bài viết trên Nhân Dân năm 2026 dẫn lời nhà văn Nguyễn Khắc Phê – người từng trực tiếp làm hồ sơ thành tích cho Nguyễn Thị Kim Huế – cho biết nhiều báo trước đây chú thích rằng bà Huế là người tặng hoa cho Bác Hồ.

Ông cho rằng chú thích đó không chính xác.

Theo tư liệu ông lưu giữ, tại Đại hội thi đua các đội TNXP chống Mỹ cứu nước toàn miền Bắc ngày 12/1/1967, Bác Hồ đã trao lại bó hoa mà Đại hội tặng Bác cho Nguyễn Thị Kim Huế.

Đây là một ví dụ rất đáng chú ý đối với cách chúng ta kể lịch sử.

Một bức ảnh có thể là ảnh thật.

Nhưng chú thích ảnh vẫn có thể sai.

Vì vậy, trong dự án này, chúng ta phải kiểm tra cả nguồn ảnh lẫn nội dung chú thích.

Không thể thấy một bức ảnh quen thuộc rồi kể theo trí nhớ.

Phần 10: Lần thứ năm – một hạt cơm giữa bữa ăn với Bác

Lần thứ năm Nguyễn Thị Kim Huế gặp Bác diễn ra trước chuyến đi Liên Xô của đoàn đại biểu.

Bác gặp đoàn và căn dặn trước khi họ lên đường.

Trong bữa cơm, theo hồi ức của bà, một hạt cơm vô tình rơi xuống.

Bác nhặt hạt cơm lên và nói về công sức của người nông dân.

Từ cày bừa.

Gieo hạt.

Chăm sóc.

Thu hoạch.

Xay giã.

Nấu thành cơm.

Một hạt gạo phải trải qua rất nhiều công sức mới trở thành hạt cơm.

Bác gọi hạt gạo là “hạt ngọc”.

Đối với Nguyễn Thị Kim Huế, đây là một trong những ký ức bà nhớ nhất.

Có lẽ bởi trong những năm chiến tranh, những người làm nhiệm vụ vận tải, mở đường đều hiểu rất rõ giá trị của từng hạt gạo.

Mỗi bao gạo đưa vào chiến trường đều là công sức của hậu phương.

Mỗi chuyến xe vượt qua tuyến lửa đều có mồ hôi của người dân phía sau.

Và đôi khi, một lời nhắc về hạt cơm lại nói lên rất nhiều về trách nhiệm của người đang sống trong chiến tranh.

Chú thích ảnh: Tư liệu Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp các đại biểu TNXP tại Phủ Chủ tịch. Nguồn: Bảo tàng Hồ Chí Minh và các kho ảnh lịch sử.

Phần 11: “Tôi tuy nhỏ bé nhưng tinh thần không nhỏ”

Một trong những câu nói thường được nhắc lại khi kể về Nguyễn Thị Kim Huế xuất phát từ một chuyến đi nước ngoài.

Theo hồi ức của bà, một nhà báo quốc tế hỏi về hình vóc nhỏ bé của bà và đặt câu hỏi làm thế nào Việt Nam có thể thắng một nước lớn như Mỹ.

Bà trả lời:

“Tôi tuy nhỏ bé nhưng tinh thần không nhỏ.”

Rồi bà nói về quyết tâm chiến đấu và sự tiếp nối giữa các thế hệ.

Câu trả lời ấy được Bác Hồ khen là thông minh, đanh thép theo hồi ức của bà.

Nhưng điều đáng chú ý hơn cả là câu nói phản ánh một tâm thế của thế hệ thanh niên Việt Nam thời ấy:

Họ biết đất nước mình nhỏ.

Biết điều kiện vật chất thiếu thốn.

Biết đối phương mạnh.

Nhưng họ không cho rằng những điều đó quyết định số phận của đất nước.

Sức mạnh mà họ đặt niềm tin vào là con người.

Và Nguyễn Thị Kim Huế đã mang chính tinh thần ấy trở về tuyến đường 12A.

Phần 12: Con đường “máu và hoa”

Đường 12A hôm nay đã không còn giống con đường năm xưa.

Nhưng những địa danh như Khe Ve, Cha Lo, Bãi Dinh, Cổng Trời vẫn gợi lại một thời tuyến lửa.

Nguyễn Thị Kim Huế đã đi qua những địa danh ấy trong những năm tháng tuổi trẻ.

Bà không phải người duy nhất.

Hàng nghìn TNXP, công nhân giao thông, bộ đội và dân công đã cùng góp sức giữ cho các tuyến đường chi viện hoạt động.

Có người trở về.

Có người không.

Có người mang thương tật suốt đời.

Có người mang những ký ức không bao giờ quên.

Nguyễn Thị Kim Huế cũng mang thương tật sau chiến tranh.

Nhưng điều còn lại trong ký ức bà không chỉ là những lần mình bị bom vùi.

Mà còn là những đồng đội đã nằm lại.

Bởi người sống sót đôi khi mang một món nợ đặc biệt:

món nợ với những người đã không thể trở về.

Chú thích ảnh: Các địa danh trên tuyến 12A hiện nay và không gian tuyến đường lịch sử. Nguồn: tư liệu địa phương, báo chí và các cơ quan quản lý di tích. Ảnh hiện trạng được dùng để đối chiếu với không gian chiến trường xưa, không phải ảnh thời chiến.

Phần 13: Sau chiến tranh – trở về với đời thường

Chiến tranh kết thúc.

Người thanh niên xung phong trở về đời thường.

Nhưng đời thường không phải lúc nào cũng dễ dàng.

Nguyễn Thị Kim Huế mang thương tật 25% theo một tư liệu báo chí. Chồng bà qua đời, bà tiếp tục nuôi ba người con trưởng thành.

Một điều rất đáng suy nghĩ:

Trong chiến tranh, người ta gọi bà là Anh hùng.

Nhưng sau chiến tranh, bà vẫn phải trở về với những công việc bình thường của một người mẹ.

Nuôi con.

Chăm sóc gia đình.

Sống với thương tật.

Và mang theo ký ức về những người đồng đội.

Đó là cuộc sống của rất nhiều cựu chiến binh và cựu TNXP sau chiến tranh.

Chiến thắng kết thúc một cuộc chiến.

Nhưng vết thương của con người không phải lúc nào cũng kết thúc cùng ngày chiến tranh chấm dứt.

Chú thích ảnh: Nguyễn Thị Kim Huế trong đời sống sau chiến tranh. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, VOV và các báo địa phương.

Phần 14: Năm lần gặp Bác – nhưng ký ức lớn nhất vẫn là đồng đội

Nguyễn Thị Kim Huế có một điều đặc biệt mà rất ít người có:

năm lần được gặp Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Một lần ở Hưng Yên.

Một lần cùng đoàn ngành giao thông.

Một lần tại Đại hội Anh hùng.

Một lần tại Đại hội TNXP.

Và một lần trước chuyến đi Liên Xô.

Những cuộc gặp ấy trở thành những kỷ niệm quý giá trong cuộc đời bà.

Nhưng nếu chỉ kể Nguyễn Thị Kim Huế như “người phụ nữ năm lần gặp Bác”, câu chuyện sẽ thiếu một nửa.

Bởi trước hết bà là người TNXP tuyến 12A.

Là người đã cùng đồng đội giữ đường.

Là người đã chứng kiến đồng đội hy sinh.

Là người từng bị bom vùi.

Và là người đã trở lại mặt đường.

Năm lần gặp Bác là một vinh dự lớn.

Nhưng chính những năm tháng trên tuyến lửa mới tạo nên lý do bà có những lần gặp ấy.

Danh hiệu đến sau công việc.

Và ký ức về đồng đội còn ở lại lâu hơn mọi danh hiệu.

Lời kết: Người phụ nữ nhỏ bé và con đường không được phép đứt

Có những nhân vật lịch sử được nhớ bởi một trận đánh.

Có người được nhớ bởi một câu nói.

Có người được nhớ bởi một bức ảnh.

Nguyễn Thị Kim Huế được nhớ bởi tất cả những điều ấy.

Nhưng nếu phải chọn một hình ảnh để nói về bà, có lẽ đó không phải là bức ảnh bà đứng bên Bác Hồ.

Mà là hình ảnh một cô gái nhỏ bé bước ra mặt đường sau tiếng bom.

Phía trước là hố bom.

Phía sau là những đoàn xe.

Bên cạnh là đồng đội.

Và nhiệm vụ là phải làm cho con đường thông trở lại.

Nguyễn Thị Kim Huế đã làm công việc ấy trong những năm tháng khốc liệt nhất.

Bà đã chứng kiến đồng đội hy sinh.

Có những người nằm lại ngay trên tuyến đường mà họ từng ngày bảo vệ.

Bà từng bị bom vùi.

Nhưng vẫn trở lại.

Không phải bởi bà không biết sợ.

Mà bởi trong chiến tranh, có những người hiểu rằng nếu mình không bước ra, con đường sẽ bị tắc.

Và nếu con đường bị tắc, những đoàn xe chi viện không thể đi tiếp.

Đó là cách những người TNXP đóng góp vào cuộc chiến.

Không phải bằng những chiến công được nhìn thấy từ xa.

Mà bằng những công việc rất cụ thể:

mở đường, giữ đường, sửa đường, thông đường.

Một hố bom được lấp lại.

Một đoạn đường được khôi phục.

Một đoàn xe đi qua.

Những việc tưởng như nhỏ bé ấy, cộng lại, trở thành một phần của lịch sử.

Nguyễn Thị Kim Huế sau này được phong tặng danh hiệu Anh hùng.

Bà có năm lần được gặp Bác Hồ.

Có những bức ảnh lịch sử.

Có những câu chuyện được nhiều thế hệ nhắc lại.

Nhưng điều đáng trân trọng nhất vẫn là bà không quên những người đã nằm lại.

Bởi mỗi khi nhắc về tuyến đường 12A, ký ức của bà lại trở về với những gương mặt đồng đội.

Những người từng cùng bà làm việc.

Cùng bà tránh bom.

Cùng bà sửa đường.

Rồi một ngày họ không còn nữa.

Họ không có cơ hội trở về để kể lại.

Vì thế, những người sống sót như Nguyễn Thị Kim Huế đã trở thành những người mang ký ức của cả một thế hệ.

Hôm nay, chúng ta được nghe bà kể.

Được nhìn bức ảnh của bà bên Bác Hồ.

Được biết về những năm tháng trên đường 12A.

Nhưng điều quan trọng hơn là chúng ta hiểu:

đằng sau một con đường thông suốt là biết bao mồ hôi và máu của những con người vô danh.

Đường 12A hôm nay có thể chỉ là một tuyến giao thông.

Nhưng trong ký ức lịch sử, đó từng là một con đường mà mỗi mét đường đều phải giành lấy bằng sức người.

Và những cô gái như Nguyễn Thị Kim Huế đã góp tuổi trẻ của mình vào từng mét đường ấy.

Có một điều rất đẹp trong câu chuyện của bà.

Bà từng nói:

“Tôi tuy nhỏ bé nhưng tinh thần không nhỏ.”

Câu nói ấy không chỉ dành cho một cuộc trò chuyện với nhà báo.

Nó có thể được xem như hình ảnh của cả một thế hệ.

Những con người nhỏ bé trước một cuộc chiến khổng lồ.

Những người không có trong tay những thứ vũ khí hiện đại.

Nhưng có lòng quyết tâm.

Có tình đồng đội.

Có trách nhiệm với con đường mình được giao.

Và có niềm tin rằng đất nước rồi sẽ có ngày hòa bình.

Ngày hôm nay, chúng ta đang sống trong ngày ấy.

Những con đường đã mở rộng.

Những chiếc xe đi qua mà không phải nghe tiếng máy bay.

Những người mẹ có thể chờ con về mà không sợ một trận bom.

Những cô gái có thể yêu một người, kết hôn và xây dựng gia đình mà không phải nói:

“Khi nào hết giặc Mỹ, cháu mới sinh con.”

Đó chính là điều mà thế hệ Nguyễn Thị Kim Huế đã hy sinh để giành lấy.

Không phải chiến tranh.

Mà là quyền được sống trong hòa bình.

Vì vậy, khi kể câu chuyện về Nguyễn Thị Kim Huế, chúng ta không chỉ nói về một nữ Anh hùng.

Chúng ta nói về hàng vạn thanh niên xung phong đã từng đứng trên những con đường bị bom đánh phá.

Những người đã mở đường.

Giữ đường.

Vận chuyển.

Cứu thương.

Tìm đồng đội.

Và nhiều người đã không trở về.

Xin được biết ơn Nguyễn Thị Kim Huế.

Xin được biết ơn những đồng đội của bà đã hy sinh trên tuyến đường 12A.

Và xin được cúi đầu trước tất cả những người trẻ đã gửi tuổi xuân của mình vào những con đường của chiến tranh.

Họ đã đi qua những năm tháng mà chúng ta không muốn một thế hệ nào phải trải qua lần nữa.

Để hôm nay, chúng ta có thể bước trên một con đường bình yên.

Không bom.

Không hố đạn.

Không tiếng gọi đồng đội giữa đất đá.

Chỉ có những chuyến xe đi về phía trước.

Và ở đâu đó trong ký ức của con đường 12A, vẫn còn một cô gái Quảng Bình nhỏ bé năm nào.

Nguyễn Thị Kim Huế.

Một người đã từng bước ra giữa bom đạn để giữ cho con đường không đứt.

Chú thích ảnh: Bộ ảnh kết thúc gồm chân dung Nguyễn Thị Kim Huế, tuyến đường 12A ngày nay và không gian tưởng niệm những người đã hy sinh trên tuyến lửa. Nguồn: Thông tấn xã Việt Nam, Báo Quảng Bình, VOV và các tư liệu di tích địa phương. Ảnh hiện trạng được phân biệt với ảnh thời chiến, không dùng ảnh minh họa để giả làm ảnh lịch sử.