"Con ngự già" bướng bỉnh và tiếng thở dài của "Tình già"

Phan Khôi nổi tiếng là người "hay cãi". Ông có thể cãi từ chuyện học thuật đến chuyện chính trị, cãi đến mức người ta vừa nể vừa ghét. Thế nhưng, đằng sau cái vẻ ngoài gai góc, khô khan ấy lại là một tâm hồn cực kỳ nhạy cảm. Năm 1932, ông đăng bài thơ Tình già lên báo, mở đầu bằng câu: "Hai mươi bốn năm xưa, một đêm vừa gió lại vừa mưa...". Bài thơ không có vần điệu gò bó, kể về cuộc gặp gỡ tình cờ giữa hai người tình cũ khi tóc đã bạc da đã mồi. Nó gây sốc cho giới nho sĩ lúc bấy giờ nhưng lại là phát súng mở màn cho phong trào Thơ Mới lẫy lừng.
Tuy nhiên, câu chuyện đời ông không chỉ có thơ. Phan Khôi sống một cuộc đời "lệch pha" với mọi thời đại. Ông sẵn sàng phê phán cả những người cùng hàng ngũ nếu ông thấy họ làm sai. Những năm cuối đời ở Hà Nội, sau biến cố Nhân văn - Giai phẩm, ông sống trong cảnh bị cô lập gần như tuyệt đối. Hình ảnh cụ Phan già nua, chống gậy đi trên phố, ánh mắt vẫn quắc thước nhưng cô độc đến lạ lùng, là một nốt lặng đau đớn.
Người ta kể rằng khi ông mất, đám tang chỉ có vài người bạn thân thiết dám đến tiễn đưa. Phan Khôi giống như một con ngựa già đơn độc giữa cánh đồng, dù chân đã mỏi nhưng đầu không bao giờ cúi. Ông để lại bài học về sự trung thực của người cầm bút: thà sống cô độc trong sự thật còn hơn hưởng vinh hoa trong sự dối lừa.