Con ngựa thồ cuối cùng trên đường Trường Sơn

Những người từng đi qua tuyến đường Trường Sơn trong những năm tháng chiến tranh vẫn thường nói rằng nơi ấy không chỉ có những đoàn xe vận tải nối đuôi nhau trong màn đêm, những người lính giao liên băng rừng vượt suối hay những cô gái thanh niên xung phong ngày đêm san lấp hố bom, mà còn có những con ngựa thồ lặng lẽ mang trên lưng biết bao gạo, muối, thuốc men và đạn dược để tiếp sức cho tiền tuyến. Giữa hàng trăm con ngựa từng âm thầm cống hiến ấy, người ta vẫn nhắc đến một con ngựa già mang tên Vàng, con ngựa cuối cùng của đội vận tải, như nhắc đến một người đồng đội thực sự.

Vàng vốn là con ngựa của một gia đình người dân tộc sống dưới chân dãy Trường Sơn. Trước chiến tranh, nó chỉ quen chở ngô, sắn và củi từ nương về bản. Chủ của nó là ông Pao, một người nông dân hiền lành, coi con ngựa như người bạn thân thiết sau nhiều năm cùng nhau vượt qua biết bao con dốc và khe suối. Khi bộ đội mở tuyến vận tải qua khu vực này, ông Pao chủ động dắt Vàng đến đơn vị và nói rằng mình không còn sức khỏe để theo bộ đội hành quân, nhưng con ngựa này còn khỏe, còn dẻo dai, mong các anh nhận lấy để nó được góp phần vào cuộc kháng chiến. Người chỉ huy cảm động nhận lời, còn Vàng từ hôm ấy trở thành thành viên đặc biệt của đội vận tải.

Ban đầu, nhiều chiến sĩ trẻ không tin một con ngựa quen sống ở bản làng có thể thích nghi với những chuyến đi hàng trăm cây số xuyên rừng. Thế nhưng chỉ sau vài chuyến, họ đã thay đổi suy nghĩ. Vàng bước đi rất chắc chắn, dường như nó nhớ từng khúc cua, từng lối mòn, biết chỗ nào có đá trơn, chỗ nào đất dễ sạt. Những đoạn dốc dựng đứng khiến người lính phải chống gậy mới leo nổi thì Vàng vẫn kiên nhẫn từng bước tiến lên, chiếc đầu cúi thấp, bốn vó bám chặt vào mặt đất. Trên lưng nó lúc nào cũng chất đầy những bao gạo, hòm đạn hay những thùng thuốc quý giá đang cần chuyển gấp ra tiền tuyến.

Đường Trường Sơn chưa bao giờ là con đường bình yên. Ban ngày, máy bay trinh sát quần thảo liên tục, ban đêm lại có máy bay ném bom rải thảm nhằm cắt đứt tuyến tiếp tế. Có những ngày, đoàn vận tải vừa đi được vài cây số đã phải tản vào rừng tránh bom. Đất đá tung lên mù mịt, cây rừng gãy đổ ngổn ngang, vậy mà sau mỗi đợt oanh tạc, Vàng vẫn đứng yên bên những bao hàng, không hề hoảng loạn. Người chiến sĩ dắt ngựa chỉ cần vuốt nhẹ lên bờm nó, khẽ gọi một tiếng là nó lại lặng lẽ bước tiếp như chưa từng có chuyện gì xảy ra.

Người gắn bó với Vàng nhiều nhất là chiến sĩ trẻ tên Dũng. Mới mười chín tuổi, Dũng lần đầu xa quê đã được giao nhiệm vụ chăm sóc và dẫn ngựa. Cậu coi Vàng như một người bạn tâm tình. Mỗi buổi tối dừng chân nghỉ giữa rừng, Dũng thường đi cắt cỏ non, tìm thêm lá chuối rừng mang về cho Vàng ăn. Những lúc rảnh, cậu ngồi dựa vào thân cây, vừa chải bộ lông vàng óng của nó vừa kể chuyện quê hương, kể về cánh đồng lúa trước nhà, về người mẹ vẫn ngày ngày mong tin con. Không ai biết Vàng có hiểu hay không, chỉ thấy mỗi lần nghe giọng Dũng, nó lại khẽ dụi đầu vào vai cậu như một lời đáp lại.

Mùa mưa năm ấy đến sớm hơn mọi năm. Những cơn mưa rừng kéo dài nhiều ngày khiến đường vận chuyển trở nên vô cùng nguy hiểm. Đất nhão thành bùn, nhiều đoạn đường bị nước lũ cuốn trôi, cây lớn đổ chắn ngang lối đi. Đoàn vận tải phải mất gấp đôi thời gian mới vượt qua được một chặng đường vốn quen thuộc. Có hôm cả đoàn phải dùng dây kéo từng con ngựa qua những vũng lầy ngập đến bụng. Vàng đã già hơn trước, bước chân không còn nhanh nhẹn, nhưng chưa bao giờ chịu dừng lại giữa đường. Mỗi lần trượt chân, nó lại gượng dậy, tiếp tục tiến lên bằng tất cả sức lực còn lại.

Một đêm cuối tháng tám, đơn vị nhận được lệnh khẩn cấp phải chuyển thuốc men và máu dự trữ đến bệnh viện dã chiến ở phía nam dãy núi. Rất nhiều thương binh đang chờ số thuốc ấy để giữ lấy mạng sống. Nếu chậm thêm một ngày, hậu quả sẽ vô cùng nghiêm trọng. Mọi người lập tức lên đường dù biết khu vực phía trước vừa bị máy bay địch đánh phá dữ dội.

Quả đúng như dự đoán, khi đoàn vận tải đến một con dốc hẹp thì phát hiện chiếc cầu gỗ bắc qua khe núi đã bị bom đánh sập. Dòng nước dưới khe chảy xiết sau nhiều ngày mưa lớn, không ai dám mạo hiểm đưa cả đoàn cùng vượt qua. Người chỉ huy quyết định chia nhỏ hàng hóa để tìm cách chuyển sang bờ bên kia. Trong lúc mọi người còn đang bàn bạc, Vàng bất ngờ tiến về phía một thân cây lớn vừa đổ ngang dòng nước. Nó thận trọng đặt từng vó lên thân cây, giữ thăng bằng rồi chậm rãi bước sang bờ bên kia. Cả đoàn nín thở dõi theo. Chỉ vài phút sau, Vàng đã đứng vững ở phía đối diện cùng toàn bộ số thuốc trên lưng.

Nhìn thấy vậy, mọi người lần lượt làm theo. Nhờ sự bình tĩnh và dẻo dai của con ngựa già, toàn bộ số hàng được vận chuyển an toàn qua khe núi trong đêm tối. Khi đoàn đến bệnh viện dã chiến, các y bác sĩ gần như òa khóc vì sung sướng. Những thùng thuốc và túi máu ấy đã cứu sống hàng chục thương binh trong đêm hôm đó.

Nhưng cũng từ chuyến đi ấy, sức khỏe của Vàng giảm sút rõ rệt. Những năm tháng liên tục mang vác nặng trên những cung đường hiểm trở đã bào mòn sức lực của nó. Bộ lông vàng ngày nào không còn óng mượt, bốn vó cũng bắt đầu mòn vẹt. Dũng nhiều lần xin chỉ huy cho Vàng nghỉ, nhưng mỗi lần đoàn chuẩn bị xuất phát, con ngựa già lại tự tìm đến đứng cạnh những bao hàng như muốn nói rằng nó vẫn còn có thể tiếp tục.

Mùa xuân năm sau, khi chiến tranh dần chuyển sang giai đoạn có nhiều thắng lợi, đoàn vận tải thực hiện một chuyến hàng cuối cùng trên tuyến đường quen thuộc. Lần ấy, Vàng chỉ chở một nửa số hàng như trước, nhưng nó vẫn bước đi chậm rãi với vẻ kiêu hãnh. Khi đoàn đến điểm tập kết an toàn, Vàng nằm xuống dưới một gốc cây cổ thụ bên đường. Dũng chạy đến vuốt ve đầu nó, gọi mãi nhưng con ngựa chỉ khẽ mở mắt, nhìn cậu thật lâu rồi từ từ nhắm lại. Nó ra đi rất bình yên, sau khi hoàn thành chuyến hàng cuối cùng của cuộc đời mình.

Cả đơn vị lặng người. Không ai bảo ai, tất cả cùng đào một khoảng đất nhỏ dưới gốc cây nơi Vàng nằm xuống. Người chỉ huy tháo sợi dây cương đã theo nó suốt bao năm đặt lên ngôi mộ, còn Dũng lặng lẽ cắm một tấm gỗ nhỏ với dòng chữ giản dị: "Vàng – Người đồng đội của tuyến đường Trường Sơn."

Nhiều năm sau ngày đất nước thống nhất, Dũng trở lại con đường năm xưa. Tuyến đường Trường Sơn giờ đã trở thành con đường rộng lớn nối liền những vùng quê thanh bình. Những đoàn xe chở hàng nối nhau đi trong tiếng cười của cuộc sống mới. Đến gốc cây cũ, ông dừng lại thật lâu. Ngôi mộ nhỏ không còn nữa, chỉ còn cây cổ thụ đã lớn hơn rất nhiều, tỏa bóng mát xuống con đường. Ông nhẹ nhàng đặt một bó hoa rừng dưới gốc cây rồi mỉm cười.

Ông hiểu rằng rất ít người biết đến câu chuyện về con ngựa thồ già năm ấy. Lịch sử sẽ ghi tên những trận đánh lớn, những người anh hùng, những vị tướng tài ba, nhưng với những người lính từng đi qua Trường Sơn, Vàng mãi mãi là một người đồng đội đặc biệt. Nó không biết nói, không hiểu những khẩu hiệu hay mệnh lệnh, nhưng bằng sự bền bỉ và trung thành, nó đã cùng con người vượt qua biết bao núi cao, vực sâu và mưa bom bão đạn để mang sự sống đến cho tiền tuyến.

Giữa đại ngàn Trường Sơn hôm nay, mỗi khi gió thổi qua những cánh rừng già, những cựu chiến binh vẫn thường nói vui với nhau rằng dường như đâu đó vẫn còn vang lên tiếng vó ngựa đều đặn trên con đường cũ. Đó không chỉ là âm thanh của ký ức, mà còn là lời nhắc nhở rằng trong chiến tranh, không chỉ con người mà cả những con vật bình dị cũng đã âm thầm góp một phần máu thịt cho ngày đất nước được trọn vẹn hòa bình.