“Còn người, còn súng là còn chiến đấu” – người chiến sĩ cao xạ trên chiến trường Lào

Trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống Mỹ, khi chiến tranh ngày càng mở rộng, nhiều đơn vị Quân đội nhân dân Việt Nam được giao nhiệm vụ sang Lào phối hợp chiến đấu và giúp đỡ lực lượng cách mạng Lào. Trong đội hình ấy có người chiến sĩ quê Thanh Hóa Hoàng Ngọc Chương, sinh năm 1936, quê xã Nam Giang, huyện Thọ Xuân. Ông nhập ngũ tháng 4-1963, sau đó trở thành hạ sĩ, trung đội phó súng cao xạ 14,5mm, Đại đội 48, Tiểu đoàn 14, Sư đoàn 330. Với những thành tích đặc biệt xuất sắc trong chiến đấu, ngày 1-1-1967, ông được Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa tuyên dương Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Từ người thanh niên xứ Thanh đến chiến sĩ cao xạ

Hoàng Ngọc Chương trưởng thành trong vùng tự do của cuộc kháng chiến chống Pháp. Từ những năm tuổi trẻ, ông đã tích cực tham gia các hoạt động ở địa phương, gia nhập dân quân, tham gia đội xung kích và nhiều lần được biểu dương, khen thưởng. Khi vào quân đội, ông tiếp tục thể hiện tinh thần trách nhiệm, tích cực học tập kỹ thuật và luôn xác định rõ nhiệm vụ của người lính là quyết tâm đánh thắng quân xâm lược, bảo vệ miền Bắc, giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước.

Tháng 1-1965, đơn vị của Hoàng Ngọc Chương nhận nhiệm vụ sang Lào chiến đấu giúp bạn. Đây là một nhiệm vụ có ý nghĩa quan trọng trong việc phối hợp chiến đấu, bảo vệ tuyến hành lang chiến lược và hỗ trợ cách mạng Lào trong cuộc đấu tranh chống các lực lượng đối phương.

Không lâu sau khi sang chiến trường, người chiến sĩ cao xạ trẻ đã bước vào những trận đánh đặc biệt ác liệt.

Ngày 19-2-1965 – trận đánh mở đầu trên đất Lào

Ngày 19-2-1965, sau một đêm hành quân, đơn vị Hoàng Ngọc Chương đến vị trí trú quân vào khoảng 8 giờ sáng. Nhưng chỉ vài giờ sau, một lực lượng lớn máy bay Mỹ bất ngờ xuất hiện.

Theo tư liệu lịch sử về các Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân, 47 máy bay Mỹ tiến công đội hình trú quân của đơn vị. Ngay từ những phút đầu, Hoàng Ngọc Chương đã có mặt tại vị trí chiến đấu. Cùng khẩu đội, ông tham gia đánh trả và bắn rơi tại chỗ một máy bay F-101 khi chiếc máy bay đang bổ nhào cắt bom.

Tuy nhiên, máy bay Mỹ tiếp tục lao vào trận địa. Chúng sử dụng rocket và pháo 20mm đánh phá dữ dội, khiến các thành viên trong khẩu đội lần lượt bị thương và hy sinh.

Trong tình thế ấy, Hoàng Ngọc Chương trở thành người còn lại duy nhất của khẩu đội.

Nhưng ông không rời trận địa.

Người trung đội phó lần lượt đảm nhiệm các vị trí chiến đấu còn thiếu, tiếp tục điều khiển khẩu súng và phối hợp với đơn vị. Khi súng gặp sự cố, ông được lệnh rời khỏi xe. Nhưng thay vì tìm nơi an toàn, Hoàng Ngọc Chương xung phong đi cáng thương binh, cứu chiếc xe bị cháy, rồi lại xin trở về khẩu đội để tiếp tục chiến đấu.

Kết quả, trong trận đánh ngày hôm đó, lực lượng của ta đã bắn rơi 9 máy bay Mỹ. Hoàng Ngọc Chương đã góp phần quan trọng vào chiến công chung ấy.

Đây là một trong những trận đánh tiêu biểu nhất trong cuộc đời chiến đấu của ông: không chỉ chiến đấu khi còn đủ đồng đội, mà vẫn giữ vững vị trí khi khẩu đội đã chịu tổn thất nặng nề.

Trận Na Cay ngày 15-6-1965 – bị bom vùi vẫn sửa súng

Gần bốn tháng sau, ngày 15-6-1965, khu vực Na Cay – nơi đơn vị trú quân – tiếp tục trở thành mục tiêu đánh phá.

Khoảng 16 giờ, 12 máy bay địch từ nhiều hướng tiến công. Hai quả bom rơi trúng trận địa, làm một số cán bộ, chiến sĩ thương vong. Sức ép của bom đạn khiến cả người và súng của khẩu đội bị đất vùi lấp.

Trong hoàn cảnh đó, Hoàng Ngọc Chương vẫn giữ bình tĩnh. Ông tự bới đất, đưa khẩu súng lên, nhanh chóng sửa chữa rồi tiếp tục chiến đấu. Với tinh thần bám trận địa ấy, ông cùng đồng đội góp phần bắn rơi 3 máy bay địch trong trận đánh.

Chi tiết này cho thấy đặc thù của chiến đấu phòng không trong chiến tranh: một khẩu pháo chỉ phát huy tác dụng khi người lính có đủ bản lĩnh để duy trì nó hoạt động trong mọi điều kiện. Vì vậy, người pháo thủ không chỉ phải biết sử dụng vũ khí mà còn phải sửa chữa, khôi phục hỏa lực ngay giữa trận địa.

Ngày 22-6-1965 – một mình đảm nhiệm nhiều vị trí

Chỉ một tuần sau, ngày 22-6-1965, đơn vị tiếp tục phải đối mặt với một trận đánh dữ dội. Toàn đại đội lúc đó chỉ còn 3 khẩu súng, lực lượng trực tiếp chiến đấu cũng thiếu hụt nghiêm trọng.

Hoàng Ngọc Chương đề nghị y tá và quân khí viên cùng tham gia chiến đấu để tận dụng tối đa số người và vũ khí còn lại.

Ngay từ sáng, 16 máy bay địch đã tiến công. Có tới 24 quả bom rơi xuống trận địa; một số quả chỉ cách khẩu đội của ông khoảng 15–20m. Sức ép bom đạn khiến cả hai nòng súng đều bị hóc.

Trong hoàn cảnh đó, Hoàng Ngọc Chương cùng đồng đội bình tĩnh sửa chữa.

Khi mới sửa được một nòng, máy bay Mỹ tiếp tục lao xuống. Ông lập tức lấy hướng, xác định cự ly cho khẩu đội nổ súng, sau đó quay lại sửa nòng thứ hai. Khi vũ khí hoạt động trở lại, ông tiếp tục chiến đấu cùng đồng đội.

Kết thúc trận đánh, đơn vị bắn rơi 3 máy bay Mỹ.

Những sự kiện ngày 19-2, 15-6 và 22-6-1965 cho thấy chiến công của Hoàng Ngọc Chương không phải là một hành động nhất thời. Đó là quá trình chiến đấu liên tục, trong đó người chiến sĩ phải nhiều lần đối mặt với tình huống sống còn nhưng vẫn duy trì được sự bình tĩnh và khả năng xử trí.

33 trận chiến đấu và danh hiệu Anh hùng

Trong thời gian chiến đấu, Hoàng Ngọc Chương đã tham gia 33 trận. Điểm nổi bật trong thành tích của ông là sự kết hợp giữa lòng dũng cảm, trình độ kỹ thuật và tinh thần trách nhiệm. Tư liệu lịch sử ghi nhận ông luôn bình tĩnh, kiên quyết hoàn thành nhiệm vụ; trong công tác cũng như chiến đấu luôn nhận phần khó về mình, giữ nghiêm kỷ luật và đoàn kết với đồng đội.

Năm 1965, ông được công nhận là Chiến sĩ thi đua và được tặng hai Huân chương Chiến công hạng Ba, cùng nhiều bằng khen, giấy khen.

Ngày 1-1-1967, Nhà nước tuyên dương Hoàng Ngọc Chương danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ý nghĩa từ những trận đánh trên đất Lào

Câu chuyện Hoàng Ngọc Chương cần được đặt trong bối cảnh rộng hơn của cuộc kháng chiến chống Mỹ và sự phối hợp chiến đấu giữa Việt Nam với cách mạng Lào.

Năm 1965, khi Mỹ đẩy mạnh chiến tranh ở Đông Dương, các tuyến giao thông chiến lược và lực lượng của ta ở Lào trở thành những mục tiêu quan trọng của không quân Mỹ. Những đơn vị Việt Nam làm nhiệm vụ trên đất Lào không chỉ chiến đấu bảo vệ mình mà còn góp phần bảo vệ tuyến chi viện chiến lược, phối hợp với lực lượng cách mạng Lào và giữ vững địa bàn chiến lược ở phía Tây.

Trong hoàn cảnh đó, các trận đánh của đơn vị Hoàng Ngọc Chương có ý nghĩa thiết thực. Mỗi chiếc máy bay bị bắn rơi là một phần sức ép được giảm bớt đối với lực lượng chiến đấu và tuyến vận chuyển.

Lời kết – một người lính, một khẩu súng và một ý chí

Điều làm nên giá trị đặc biệt trong câu chuyện thời hoa lửa của Anh hùng Hoàng Ngọc Chương không chỉ là những con số về máy bay bị bắn rơi. Quan trọng hơn là cách ông chiến đấu khi tình thế trở nên khó khăn nhất.

Ngày 19-2, khẩu đội bị thương vong, ông vẫn ở lại chiến đấu. Ngày 15-6, người và súng bị bom vùi, ông tự bới đất sửa pháo. Ngày 22-6, khi lực lượng và vũ khí đều thiếu, ông tìm cách huy động thêm người, sửa từng nòng súng và tiếp tục chiến đấu.

Những hành động ấy thể hiện một phẩm chất nổi bật của người lính thời chiến: khi nhiệm vụ còn dang dở thì chưa cho phép mình bỏ vị trí.

Từ một người thanh niên xứ Thanh, Hoàng Ngọc Chương đã trở thành người chiến sĩ cao xạ trên chiến trường Lào. Ông cùng đồng đội góp phần làm nên những trận đánh có ý nghĩa trong năm 1965 – thời điểm chiến tranh đang bước vào giai đoạn đặc biệt ác liệt.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, những trận địa năm xưa đã trở thành ký ức. Nhưng câu chuyện về Hoàng Ngọc Chương vẫn có giá trị đối với các thế hệ hôm nay: lòng dũng cảm phải đi cùng sự bình tĩnh; ý chí phải gắn với năng lực; và trong những thời khắc khó khăn nhất, trách nhiệm với đồng đội và nhiệm vụ chung chính là nguồn sức mạnh để con người vượt qua giới hạn của chính mình.

Hoàng Ngọc Chương – người chiến sĩ cao xạ 14,5mm của Sư đoàn 330 – đã sống trọn những năm tháng đẹp nhất của tuổi trẻ trên chiến trường. Những trận đánh ở Na Cay và các địa bàn chiến đấu trên đất Lào là một phần của “thời hoa lửa” mà tên tuổi ông đã góp phần làm nên.