Trong những thời khắc trọng đại của lịch sử Thủ đô, lịch sử dân tộc, ông đều có mặt: ngay sau khi Hà Nội khởi nghĩa thành công, ông là Chủ tịch Ủy ban Nhân dân Thành phố (30-8-1945). Chín năm sau, ông là Phó Chủ tịch Uỷ ban Quân quản Thành phố về tiếp quản Thủ đô ngày 10/10/1954, sau đó là Chủ tịch Ủy ban Hành chính Thành phố ngày 4-11-1954. Đã có nhiều bài viết về ông trên cương vị trọng trách đó, nhưng chỉ đến hôm nay, nghe những câu chuyện kể về ông, tôi mới cảm nhận sâu sắc hơn đức tính giản dị, liêm khiết mà ông đã suốt đời gìn giữ, truyền dạy cho con cháu thành một cách sống đẹp. Ông là bác sĩ Trần Duy Hưng.
Từ những ngày đầu cách mạngÔng sinh ngày 16/1/1912 trên con phố cổ Thợ Nhuộm. Vốn quê gốc ở thôn Hoè Thị, xã Xuân Phương thuộc phủ Hoài Đức (nay là quận Nam Từ Liêm, Hà Nội), nhưng cụ nội là Trần Duy Phiên đã ra Thăng Long lập nghiệp. Cha ông, cụ Trần Duy Quý là công chức sở Hỏa xa Hà Nội và mua nhà ở 55bis phố Hàng Bông Ruộm (nay là phố Thợ Nhuộm). Năm 1932, ông thi đỗ vào trường Y. Tốt nghiệp ra trường đạt loại ưu, ông không vào làm ở bệnh viện công của Pháp mà xin mở cơ sở chữa bệnh tư ngay tại nhà cho được tự do. Tinh thần của Hội Hướng đạo do ông Hoàng Đạo Thuý dẫn dắt và tín nhiệm cử ông làm Huynh trưởng Hướng đạo sinh Bắc bộ đã làm lòng yêu nước của một trí thức được thấm sâu trong nhận thức và hành động: ông đi biểu diễn với các bạn ở chợ Canh, ủng hộ Việt Minh; ông không muốn lệ thuộc vào đồng lương của người Pháp, mở phòng khám tư ở ngay nhà của gia đình trên phố Thợ Nhuộm, để vừa cứu người vừa có điều kiện dễ dàng hoạt động.Những năm 1942-1944, Hà Nội ngột ngạt, đau thương trong những vụ khủng bố khốc liệt của thực dân Pháp và phát xít Nhật. Ngôi nhà 55 bis có phòng khám của bác sĩ Trần Duy Hưng đã trở thành cơ sở bí mật của cách mạng. Bà Trần Thị Mỹ, em gái ông, làm hộ sinh luôn cho phòng khám cũng đã hoạt động, giữ hộp thư liên lạc với cấp trên. Hai anh em còn cung cấp thuốc theo yêu cầu của Việt Minh để gửi lên chiến khu. Có động tĩnh gì, bác sĩ Trần Duy Hưng mặc áo blu ra tiếp bọn địch lịch sự nên chúng chỉ khám xét qua loa rồi đi.Yêu nước, ghét Pháp, ông không chịu tham gia nội các chính phủ bù nhìn Trần Trọng Kim; và ông đã sớm nhìn ra con đường phải hướng tới.Cách mạng tháng Tám thành công, bác sĩ Trần Duy Hưng được Chủ tịch Hồ Chí Minh chọn làm Chủ tịch chính thức của Chính quyền dân chủ nhân dân thay đồng chí Nguyễn Huy Khôi là Chủ tịch UBND lâm thời chuyển sang công tác khác. Trong Uỷ ban có đồng chí Khuất Duy Tiến làm Phó Chủ tịch, các ông Trịnh Văn Bô, Nghiêm Tử Trình, Đoàn Vạn Vân làm uỷ viên. Anh Trần Tiến Đức, con trai thứ hai của Chủ tich Trần Duy Hưng rất nhớ những câu chuyện kể của cha về những ngày đầu tiên lãnh đạo chính quyền thành phố: “Lúc được Bác tin cậy cử làm Chủ tịch thành phố, cha tôi thưa với Bác: “Thưa Cụ, tôi chưa có kinh nghiệm để làm quản lý”, Bác liền bảo: “Thế chú tưởng tôi có kinh nghiệm à? Tất cả đều phải học”. Và ông đã học từ chính cuộc cách mạng vĩ đại của nhân dân để xây dựng một chính quyền thực sự của dân do dân vì dân như lời dạy của Bác. Kẻ thù âm mưu lật đổ chính quyền cách mạng, tình thế đất nước như ngàn cân treo trên sợi tóc. Những vụ ám sát, bắt cóc Việt Minh do bọn Việt Quốc, Việt Cách tổ chức thường xảy ra trên đường phố Hà Nội: đồng chí Trần Đình Long, cán bộ ngoại giao của Đảng bị chúng giết hại; ông Bồ Xuân Luật, Bộ trưởng của Chính phủ, bị chúng ám sát hụt. Bác sĩ Trần Duy Hưng bị chúng bắt cóc hụt bởi ông là một trong sáu ứng cử viên do Mặt trận Việt Minh giới thiệu để bầu tại Hà Nội trong cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam DCCH (Chủ tịch Hồ Chí Minh, bác sĩ Trần Duy Hưng, ông Vũ Đình Hòe, bà Nguyễn Thị Thục Viên, bác sĩ Nguyễn Văn Luyện, ông Hoàng Văn Đức). Được các tầng lớp nhân dân, văn sĩ, trí thức yêu mến, ông là đại biểu có số phiếu bầu chiếm tỷ lệ cao (73,7%) và đứng thứ hai, sau Chủ tịch Hồ Chí Minh (98,4%) (Báo Cứu Quốc , số 140, ngày 12-1-1946). Phải ở trong bối cảnh mà bọn Việt Quốc, Việt Cách ra rả nói xấu Việt Minh, phá hoại tổng tuyển cử, mới thấy dân tin yêu ông Chủ tịch Thành phố của mình đến thế.
