CON TÀU LÊN ĐẢO, NGƯỜI LÍNH VÀO LỊCH SỬ

Trong những câu chuyện về Gạc Ma tháng 3 năm 1988, có những con người đã mãi mãi nằm lại giữa biển khơi, nhưng cũng có những người trở về và mang theo ký ức về một ngày không thể nào quên. Nếu Trần Văn Phương là hình ảnh người lính giữ lá cờ giữa Gạc Ma, Vũ Phi Trừ là người thuyền trưởng cùng HQ-604 đi vào lịch sử, thì Vũ Huy Lễ lại gắn với câu chuyện về một con tàu đã lao lên Cô Lin giữa lúc biển trời rung chuyển bởi tiếng súng.

Vũ Huy Lễ khi ấy là Thuyền trưởng tàu HQ-505 thuộc Lữ đoàn 125 Hải quân. HQ-505 là một tàu vận tải quân sự, không phải một chiến hạm lớn với hệ thống vũ khí mạnh. Con tàu được sử dụng để vận chuyển hàng hóa, vật tư và thực hiện nhiệm vụ trên biển. Cuối năm 1987, HQ-505 đang thực hiện nhiệm vụ vận chuyển thì được điều động ra Trường Sa. Những người lính trên tàu đón Tết giữa biển khơi, rồi tiếp tục hành trình thực hiện nhiệm vụ được giao.

Đầu năm 1988, tình hình tại Trường Sa trở nên căng thẳng. Hải quân Việt Nam triển khai lực lượng ra khu vực Gạc Ma, Cô Lin và Len Đao để thực hiện nhiệm vụ xây dựng và bảo vệ các vị trí trên biển. Ngày 13/3, HQ-505 nhận nhiệm vụ tiến về khu vực Cô Lin. Người thuyền trưởng cùng cán bộ, chiến sĩ trên tàu hiểu rằng phía trước là một vùng biển đang có nhiều diễn biến phức tạp, nhưng mệnh lệnh đã được giao thì phải hoàn thành.

Sáng 14/3/1988, cuộc đối đầu tại khu vực Gạc Ma – Cô Lin – Len Đao trở nên quyết liệt. Tại Gạc Ma, những người lính Việt Nam đứng thành vòng tròn bảo vệ lá cờ Tổ quốc. Trần Văn Phương cùng đồng đội chiến đấu trong tình thế vô cùng nguy hiểm. Nguyễn Văn Lanh bị thương, còn Trần Văn Phương và nhiều đồng đội đã hy sinh.

Ngoài biển, các con tàu Việt Nam cũng phải đối mặt với hỏa lực mạnh. HQ-604 bị bắn cháy rồi chìm. Người Thuyền trưởng Vũ Phi Trừ cùng nhiều cán bộ, chiến sĩ đã hy sinh. Trước tình hình ấy, HQ-505 cũng đứng trước nguy cơ bị tấn công.

Vũ Huy Lễ hiểu rằng nếu con tàu tiếp tục ở vị trí hiện tại, sinh mạng của cán bộ, chiến sĩ trên tàu có thể bị đe dọa nghiêm trọng. Ông quyết định cho tàu mở hết tốc lực tiến về phía Cô Lin. HQ-505 lao lên bãi, một phần thân tàu nằm trên đảo. Con tàu từ một phương tiện vận tải trở thành một điểm tựa để bộ đội tiếp tục bám giữ vị trí.

Đó là một quyết định đầy khó khăn. Con tàu có thể bị hư hỏng, những người trên tàu có thể đối mặt với nguy hiểm, nhưng nếu không nhanh chóng đưa HQ-505 lên Cô Lin, tình thế sẽ càng bất lợi. Trong thời khắc ấy, người thuyền trưởng đã lựa chọn hành động quyết đoán để bảo vệ con tàu, bảo vệ đồng đội và giữ vị trí được giao.

Sau khi HQ-505 lên được Cô Lin, những người lính nhanh chóng tổ chức phòng thủ. Trên con tàu, mọi người vừa chiến đấu, vừa tìm cách khắc phục những hư hỏng. Biển lúc ấy không còn là một mặt nước bình thường. Nó trở thành chiến trường, nơi mỗi phút trôi qua đều có thể xảy ra những tình huống nguy hiểm.

Nhưng câu chuyện về Vũ Huy Lễ không dừng lại ở việc đưa HQ-505 lên Cô Lin.

Từ vị trí của mình, ông và đồng đội nhìn thấy những người lính gặp nạn trên biển sau khi HQ-604 bị bắn chìm. Nhiều người bị thương, nhiều người đang cố gắng tìm cách sống sót giữa sóng nước. Trước tình cảnh ấy, Vũ Huy Lễ quyết định tổ chức lực lượng và xuồng cứu sinh quay lại tìm kiếm, cứu vớt đồng đội.

Đó là một hành động thể hiện sâu sắc tình đồng đội của những người lính Hải quân. Giữa lúc bản thân cũng đang ở trong tình thế nguy hiểm, họ vẫn hướng về những người đang gặp nạn. Có những người được đưa lên tàu trong tình trạng bị thương nặng. Có người không còn cơ hội trở về. Nhưng những người còn sống vẫn cố gắng cứu từng đồng đội có thể cứu được.

Theo những tư liệu về sự kiện, HQ-505 sau đó tiếp tục bám trụ tại Cô Lin. Con tàu và cán bộ, chiến sĩ trên tàu trở thành lực lượng giữ vị trí này trong một thời gian dài. Hình ảnh HQ-505 nằm trên bãi Cô Lin với lá cờ Tổ quốc tung bay trở thành một trong những hình ảnh được nhắc đến nhiều khi kể về sự kiện ngày 14/3/1988.

Nếu nhìn lại toàn bộ sự kiện Gạc Ma, chúng ta sẽ thấy mỗi con tàu có một số phận khác nhau. HQ-604 bị bắn chìm. HQ-605 cũng bị tấn công và chìm sau đó. Còn HQ-505 đã được Vũ Huy Lễ chỉ huy đưa lên Cô Lin và tiếp tục bám giữ vị trí. Ngày hôm ấy, 64 cán bộ, chiến sĩ Hải quân Việt Nam đã hy sinh. Những con số ấy khi đọc trên trang giấy có thể rất ngắn, nhưng phía sau mỗi con số là một con người, một gia đình và một cuộc đời.

Vũ Huy Lễ may mắn trở về sau trận chiến. Nhưng trở về không có nghĩa là ông có thể quên những gì đã xảy ra. Người lính sống sót luôn mang theo ký ức về những người đồng đội đã nằm lại. Những năm tháng sau này, ông nhiều lần kể lại câu chuyện về Gạc Ma, về HQ-505 và về những người lính đã chiến đấu cùng mình. Những lời kể ấy trở thành một phần ký ức của những người từng trực tiếp trải qua sự kiện lịch sử.

Năm 1989, Vũ Huy Lễ được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. Tập thể tàu HQ-505 cũng được phong tặng danh hiệu Anh hùng LLVT nhân dân. Sự ghi nhận ấy gắn với hành động của con tàu và những người lính đã kiên cường thực hiện nhiệm vụ tại Cô Lin trong ngày tháng 3 năm 1988.

Nhưng đối với tôi, điều đáng nhớ nhất trong câu chuyện của Vũ Huy Lễ không chỉ nằm ở danh hiệu Anh hùng. Đó là hình ảnh một người thuyền trưởng đứng trước một tình thế đặc biệt khó khăn và phải đưa ra quyết định trong thời gian rất ngắn. Phía sau quyết định ấy là cả một con tàu, là những người lính dưới quyền và là nhiệm vụ được giao.

Cũng đáng nhớ không kém là việc sau khi đưa HQ-505 lên Cô Lin, ông và đồng đội vẫn quay lại cứu những người đang gặp nạn. Trong chiến tranh, tình đồng đội đôi khi được thể hiện bằng những hành động rất giản dị nhưng vô cùng lớn lao: một chiếc xuồng quay lại giữa vùng biển nguy hiểm, một bàn tay kéo người bị thương lên tàu, một người lính nhường chỗ cho đồng đội được sống.

Nhiều năm đã trôi qua. Vũ Huy Lễ sau này trở thành người kể lại câu chuyện Gạc Ma cho nhiều thế hệ. Những lời kể của ông giúp chúng ta hiểu rằng lịch sử không chỉ nằm trong sách vở. Lịch sử còn nằm trong ký ức của những người đã trực tiếp trải qua nó.

Biển Trường Sa hôm nay vẫn xanh. Những con tàu vẫn nối nhau vượt sóng. Những người lính Hải quân vẫn ngày đêm canh giữ biển trời Tổ quốc. Mỗi khi nhắc đến Cô Lin, người ta lại nhớ đến hình ảnh HQ-505 từng nằm trên bãi đá giữa những ngày tháng dữ dội năm 1988.

Câu chuyện của Vũ Huy Lễ vì thế không chỉ là câu chuyện về một người thuyền trưởng. Đó là câu chuyện về một con tàu, một quyết định và một thế hệ người lính đã sống hết mình với nhiệm vụ. HQ-505 đã đi vào lịch sử, còn Vũ Huy Lễ trở thành một trong những nhân chứng quan trọng của Gạc Ma.

Có thể thời gian sẽ làm những con tàu năm xưa cũ đi, những người lính ngày ấy mái tóc đã bạc, nhưng ký ức về ngày 14 tháng 3 năm 1988 vẫn còn đó. Và khi nhắc đến Vũ Huy Lễ, chúng ta nhớ đến hình ảnh người thuyền trưởng đã đưa HQ-505 lên Cô Lin giữa lúc biển trời thử thách, rồi quay lại tìm đồng đội.