“CON TRÂU VÀ MỘT LÀNG DU KÍCH Ở QUẢNG NAM”
Trong kháng chiến chống Pháp, nhà văn Nguyễn Văn Bổng nhiều lần xuống các vùng chiến đấu ở Quảng Nam - Đà Nẵng. Từ những gì trực tiếp chứng kiến, ông xây dựng tiểu thuyết Con trâu, kể một câu chuyện rất đời thường nhưng phản ánh cuộc đấu tranh sinh tồn của một làng du kích trong vùng Pháp tạm chiếm.
Cuối năm 1948, Nguyễn Văn Bổng chuyển hẳn sang hoạt động văn nghệ tại Liên khu 5. Ông đồng thời thường xuyên xuống cơ sở, tham gia chiến dịch Đông Xuân 1949-1950 trên mặt trận Quảng Nam - Đà Nẵng. Ông đi qua nhiều địa bàn, từ vùng ven biển đến miền núi, ghi chép những gì trực tiếp chứng kiến.
Một trong những vấn đề ông quan sát được là cuộc sống của người dân tại những làng nằm trong vùng Pháp tạm chiếm. Địch càn quét, bắt giết thanh niên, phá sản xuất và bắt trâu bò. Khi mất trâu, nhiều gia đình không thể duy trì việc đồng áng, đời sống của làng du kích bị đảo lộn.
Từ hiện thực ấy, Nguyễn Văn Bổng viết Con trâu, xuất bản năm 1952. Tác phẩm tập trung vào một làng du kích nằm sát khu vực có đồn địch. Trong hoàn cảnh bị bao vây, dân làng nhận ra rằng việc có lại một con trâu không đơn thuần là chuyện sản xuất: nó giúp khôi phục cuộc sống, tạo điều kiện để người dân trở về làng và tiếp tục tham gia kháng chiến.
Tác phẩm sau đó được trao giải thưởng Phạm Văn Đồng ở Liên khu 5 và giải thưởng của Hội Văn nghệ Việt Nam giai đoạn 1954-1955.
