“CON TRONG TAY, BẢN Ở SAU LƯNG”

Lời kể của bà Lầu Thị Dế, người bản Mường Hum

Đêm ấy, tôi không quên được. Không phải vì lửa cháy lớn, mà vì con tôi khóc không thành tiếng.

Gió từ rừng thổi về lạnh buốt. Tôi vừa ru con ngủ thì chó trong bản tru lên, tiếng ngắn, dồn, nghe như bị ai bóp cổ. Người già bảo, chó tru như thế là có chuyện dữ.

Rồi tiếng trống dội lên từ đầu bản. Không đều, không chậm — trống gọi chạy.

Tôi chưa kịp mang gì, chỉ kịp quấn con vào tấm vải chàm, ôm sát ngực. Con còn đỏ hỏn, chưa đầy một tuổi. Tôi sợ đến mức chân run, nhưng tay thì ghì con chặt lắm. Vì tôi biết, mất gì cũng được, mất con là mất tất cả.

Từ phía rừng, ánh lửa lóe lên. Không phải lửa nhà mình. Lửa đó cao, gắt, đỏ như máu. Tiếng người lạ hét vang, tiếng chân giẫm nát lá khô. Tôi nghe rõ cả tiếng kim loại va nhau — thứ tiếng không thuộc về bản làng yên bình.

“Thổ phỉ rồi!”

Người ta hô lên. Tôi không dám quay đầu lại. Chạy mà như bay, nhưng lòng thì nặng như đá. Đường lên núi tối om, sương phủ trắng lối. Đá lạnh trơn, chân tôi trượt mấy lần, suýt ngã. Tôi không sợ ngã — tôi chỉ sợ con tuột khỏi tay.

Con tôi lúc ấy bỗng im. Im lặng đến lạ. Tôi ghé tai vào ngực, nghe tiếng thở khe khẽ. Tim tôi đập mạnh đến mức tưởng con nghe thấy.

Lên đến sườn núi, tôi nép sau một tảng đá lớn. Chung quanh là những người đàn bà khác, cũng bế con, cũng run rẩy như tôi. Không ai khóc to. Chỉ có tiếng thở dốc và tiếng trẻ con nấc lên rồi bị bàn tay mẹ che lại.

Từ trên cao, tôi nhìn xuống bản. Lửa cháy một góc, khói cuộn lên, đỏ cả một khoảng trời. Tôi nghĩ thầm:
“Nếu bản cháy hết, mình còn sống để làm gì?”

Nhưng rồi tôi nghe tiếng tù và. Không phải một tiếng, mà nhiều tiếng, từ nhiều hướng. Âm thanh dội vào núi, vọng lại, nghe như có rất đông người. Tôi nhìn thấy những đốm lửa nhỏ bật lên trên sườn núi — lửa hiệu của trai bản.

Lúc ấy, tôi mới hiểu: bản chưa bỏ mình.

Thổ phỉ hoảng. Tôi thấy chúng chạy toán loạn, đuốc rơi lăn xuống dốc. Có tên vấp ngã, kêu lên một tiếng ngắn rồi im bặt. Lửa nhỏ dần, rồi tắt.

Gần sáng, trống lại vang lên. Nhưng lần này là trống gọi về.

Tôi ôm con quay xuống. Đường vẫn trơn, nhưng lòng tôi nhẹ hơn. Nhà tôi bị sém mái, bếp đổ tro. Nhưng con tôi còn. Bản tôi còn.

Già làng đi từng nhà, dặn:
“Người còn thì bản còn”.

Tôi nhìn con đang ngủ ngon trong tay, thì thầm:
“Con à, đêm nay con chưa nhớ. Nhưng mai này lớn lên, con phải nhớ: con được bế qua lửa để lớn”.

Giờ đây, khi tóc tôi đã bạc, con tôi đã thành người giữ bản, mỗi lần nghe gió rít trong đêm, tôi lại nhớ đến đêm chạy loạn ấy.

Và tôi hiểu ra một điều:
Mường Hum không chỉ được giữ bằng dao và đá, mà còn được giữ bằng vòng tay của những người mẹ.