Công chúa An Tư hiến mình cứu nước
Bối cảnh lịch sử nguy kịch
Năm 1285, hoàng tử nhà Nguyên là Thoát Hoan dẫn 50 vạn đại quân tràn sang xâm lược nước ta lần thứ hai. Thế giặc mạnh như chẻ tre, nhanh chóng chiếm đóng kinh thành Thăng Long.
Quân dân nhà Trần rơi vào thế vô cùng hiểm nghèo: phía Bắc có Thoát Hoan ép xuống, phía Nam có Toa Đô đánh thốc lên. Trước tình thế ngàn cân treo sợi tóc, Thượng hoàng Trần Thánh Tông và vua Trần Nhân Tông phải rút lui chiến lược về vùng Thiên Trường (Nam Định) để bảo toàn lực lượng, nhưng giặc Nguyên vẫn ráo riết truy đuổi.
Quyết định hy sinh vì đại cục
Để có thời gian chuẩn bị cho cuộc phản công chiến lược và giải vây cho triều đình, nhà Trần đã phải dùng đến "mỹ nhân kế".
Thân thế: An Tư là vị công chúa cành vàng lá ngọc, con gái út của vua Trần Thái Tông, em gái của Thượng hoàng Trần Thánh Tông và là cô ruột của vua Trần Nhân Tông.
Sứ mệnh: Tháng 3 năm 1285, theo sự sắp đặt của triều đình, Công chúa An Tư đã chấp nhận rời bỏ cuộc sống nhung lụa để sang trại giặc, hiến thân cho chủ tướng Thoát Hoan.
Vai trò: Sự xuất hiện của một vị công chúa cành vàng lá ngọc đã làm Thoát Hoan thỏa mãn, lơ là cảnh giác và hoãn tiến quân. Trong thời gian ở dinh trại giặc, bà đã bí mật gửi những thông tin tình báo quan trọng về tình hình quân Nguyên cho triều đình, tạo điều kiện cho nghĩa quân nhà Trần đảo ngược thế cờ.
Chính sự hy sinh của An Tư đã giúp triều đình nhà Trần có thêm thời gian quý giá để củng cố lực lượng, tổ chức cuộc tổng phản công thần tốc, quét sạch 50 vạn quân Nguyên - Mông ra khỏi bờ cõi vào mùa hè năm 1285.
Nỗi đau lịch sử và sự mất tích bí ẩn
Trớ trêu thay, sau khi đất nước khải hoàn, trong khi các tướng lĩnh và hoàng tộc được phong thưởng công trạng, lịch sử hoàn toàn không có ghi chép nào về số phận của Công chúa An Tư.
Cuốn Đại Việt sử ký toàn thư chỉ ghi lại một dòng ngắn ngủi: "Trước đó, vì thế nước nguy ngập, Thượng hoàng sai người đem công chúa An Tư gả cho Thoát Hoan để thư nạn quốc" và hoàn toàn bỏ trống số phận của bà sau chiến tranh.
Các nhà sử học phỏng đoán có thể bà đã hy sinh trong loạn quân khi quân Trần tấn công dinh lũy của Thoát Hoan, hoặc đã bị Thoát Hoan bắt ép mang về phương Bắc khi hắn phải chui vào ống đồng để trốn chạy.
Dù không có lăng mộ hay tước phong hiển hách sau khi mất, sự hy sinh thầm lặng nhưng vĩ đại của Công chúa An Tư vẫn luôn được hậu thế trân trọng và tôn vinh như một vị đại anh hùng dân tộc.
