Cống hiến của đồng chí Lương Văn Tri với cách mạng Việt Nam

Đồng chí Lương Văn Tri, sinh ngày 17-8-1910 trong một gia đình nông dân người Tày, có truyền thống yêu nước và hiếu học tại làng Bản Hẻo, xã Mỹ Liệt, tổng Mỹ Liệt, châu Văn Uyên, tỉnh Lạng Sơn (nay là thôn Bản Hẻo, xã Điềm He, tỉnh Lạng Sơn). Những năm tháng học ở trường làng, Trường Tiểu học Pháp - Việt Lạng Sơn, đồng chí Lương Văn Tri luôn thể hiện đức tính ham học, đạt nhiều thành tích xuất sắc trong học tập, được thầy giáo khen ngợi, bạn bè khâm phục, noi gương.

Trong những năm 1925 - 1926, ngay từ khi còn là học sinh của Trường tiểu học Pháp - Việt Lạng Sơn, đồng chí Lương Văn Tri đã tham gia phong trào đấu tranh yêu nước của học sinh, sinh viên đòi trả tự do cho nhà yêu nước Phan Bội Châu và để tang chí sĩ Phan Châu Trinh.

Sau khi Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên được thành lập (6-1925), các sự kiện và lớp huấn luyện của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên do Nguyễn Ái Quốc tổ chức tại Quảng Châu (Trung Quốc) đã tác động mạnh mẽ đến Lương Văn Tri. Với lòng yêu nước nồng nàn, ông quyết tâm tham gia vào phong trào đấu tranh giải phóng dân tộc. Để thực hiện hoài bão này, trong kỳ nghỉ hè năm học 1926-1927, Lương Văn Tri cùng bạn học là Hoàng Văn Thụ đã tìm cách vượt biên sang Trung Quốc, nhằm liên lạc và gia nhập Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên.

Năm 1928, đồng chí Lương Văn Tri cùng với đồng chí Hoàng Văn Thụ bí mật từ Cốc Nam, xã Tân Yên, châu Văn Uyên (nay là xã Hoàng Văn Thụ, tỉnh Lạng Sơn) sang Trung Quốc bắt liên lạc với ông Bùi Ngọc Thành, đại diện của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên hoạt động ở khu vực Bằng Tường - Long Châu - Nam Ninh (Quảng Tây, Trung Quốc). Vào cuối năm 1928, đồng chí Lương Văn Tri được kết nạp vào Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên và được phân công sinh hoạt tại Chi hội Nam Ninh. Đây là niềm vinh dự to lớn đối với một thanh niên yêu nước như Lương Văn Tri. Từ đây, với tinh thần nỗ lực không ngừng, luôn hết mình vì sự nghiệp chung, đồng chí đã từng bước dấn thân vào con đường cách mạng, tiếp thu lập trường của giai cấp công nhân và giác ngộ lý tưởng cộng sản.

Trong hai năm 1928 - 1929 (sau sự kiện Quảng Châu công xã), chính quyền Quốc dân Đảng (Trung Quốc) câu kết với mật thám Pháp tăng cường khủng bố, bắt bớ những người yêu nước Việt Nam. Vượt qua sự kiểm soát gắt gao của địch, đồng chí Lương Văn Tri đã hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ, đón hàng chục cán bộ từ trong nước sang tham gia 2 lớp huấn luyện ở Bản Đáy (Nam Ninh, Quảng Tây, Trung Quốc), sau đó đưa trở về nước hoạt động an toàn.

Năm 1929, cùng với đồng chí Hoàng Văn Thụ, đồng chí Lương Văn Tri tham gia tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng - là một trong ba tổ chức tiền thân của Đảng ta. Đầu năm 1930, Đảng Cộng sản Việt Nam được thành lập, đồng chí Lương Văn Tri trở thành một trong những đảng viên đầu tiên của Đảng Cộng sản Việt Nam - thế hệ đảng viên thời dựng Đảng.

Sau Đại hội lần thứ nhất của Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên (5-1929), phong trào vận động thành lập chính đảng cộng sản để lãnh đạo cách mạng Việt Nam bùng lên mạnh mẽ trên cả ba miền Bắc – Trung – Nam, với sự ra đời của các tổ chức: Đông Dương Cộng sản Đảng, An Nam Cộng sản Đảng và Đông Dương Cộng sản liên đoàn. Đến tháng 12-1929, sau thời gian hoạt động, thử thách và được giúp đỡ, các đồng chí Hoàng Đình Giong, Hoàng Văn Nọn, Hoàng Văn Thụ, và đồng chí Lương Văn Tri đã được kết nạp vào tổ chức Đông Dương Cộng sản Đảng, đồng thời tham gia thành lập Chi bộ Hải ngoại Long Châu (Trung Quốc). Sự ra đời của Chi bộ Long Châu đánh dấu bước phát triển quan trọng, gánh vác nhiệm vụ xây dựng và mở rộng phong trào cách mạng quần chúng ở vùng biên giới Cao Bằng – Lạng Sơn, tổ chức đưa thanh niên yêu nước ra nước ngoài học tập huấn luyện, cũng như đảm nhận việc liên lạc, đưa đón cán bộ qua lại hai bên biên giới.

Dưới sự chỉ đạo của đồng chí Hoàng Văn Thụ, đồng chí Lương Văn Tri và các đảng viên “Chi bộ đặc biệt Long Châu” đã tích cực tuyên truyền, vận động xây dựng cơ sở cách mạng và tổ chức Đảng ở khu vực biên giới Trung Quốc và Việt Nam, như cơ sở bí mật của Đảng tại Xưởng cơ khí Nam Hưng của ông Bùi Ngọc Thành; xưởng dệt Định Hưng (ở thị trấn Long Châu) và nhiều cơ sở cách mạng trong vùng đồng bào dân tộc thiểu số ở dọc biên giới Việt - Trung. Điển hình là xây dựng được 3 tổ chức quần chúng trung kiên ở Lũng Nghịu (Bằng Tường, Trung Quốc). Từ 3 tổ chức quần chúng trung kiên này, các cơ sở cách mạng của quần chúng tiếp tục nhanh chóng phát triển ở xóm Khưa Lếch (Bằng Tường, Trung Quốc), tới các xóm Khưa Đa, Ma Mèo, Tà Lài thuộc xã Tân Yên, châu Văn Uyên, một số cơ sở ở châu Văn Lãng và thị trấn Đồng Đăng (Lạng Sơn). Cuối năm 1931, do yêu cầu của phong trào cách mạng trong nước và nhiệm vụ đào tạo cán bộ chính trị, quân sự, đồng chí Lương Văn Tri được Chi bộ Đảng bố trí vào học Trường Quân sự Nam Ninh (Trung Quốc), một mặt để phụ trách số thanh niên Cao Bằng, Lạng Sơn đang theo học tại đây, mặt khác về lâu dài đào tạo đồng chí thành người phụ trách quân sự của Đảng.

Năm 1933, đồng chí Lê Hồng Phong từ Liên Xô đến Quảng Tây (Trung Quốc), bắt liên lạc với tổ chức của Đảng (ở Long Châu) và mở các lớp huấn luyện cán bộ cách mạng. Nhờ có hệ thống cơ sở cách mạng trung kiên ở dọc biên giới Việt - Trung do các đồng chí Hoàng Văn Thụ, Hoàng Đình Giong và Lương Văn Tri xây dựng từ trước, việc đưa đón cán bộ sang Trung Quốc học tập, huấn luyện, sau đó đưa trở về nước hoạt động được thuận lợi, kịp thời bổ sung cho đội ngũ cán bộ đã bị địch bắt, hy sinh trong thời kỳ khủng bố trắng. Trong số cán bộ tham gia các lớp huấn luyện, đào tạo (ở Bản Đáy), nhiều người trở thành cán bộ nòng cốt của các tổ chức cơ sở đảng, nhất là ở các tỉnh Lạng Sơn, Cao Bằng(1).

Trước yêu cầu đòi hỏi của phong trào cách mạng phải thiết lập cơ quan lãnh đạo Trung ương của Đảng, với sự hoạt động, giúp đỡ tích cực của “Chi bộ Đảng đặc biệt” ở Long Châu, trong đó có sự đóng góp nhiều mặt của đồng chí Lương Văn Tri; tháng 3-1934, đồng chí Lê Hồng Phong đã chủ trì thành lập Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng ở Ma Cao (Trung Quốc). Việc thành lập Ban chỉ huy ở ngoài, (Ban Chấp hành Trung ương lâm thời), đã có tác động hết sức to lớn đối với phong trào cách mạng trong nước. Trước hết là duy trì niềm tin của quần chúng đối với Đảng, đưa Đảng ta trở lại vai trò lãnh đạo cách mạng. Trên cơ sở đó, khôi phục hệ thống tổ chức của Đảng từ Trung ương tới cơ sở, tạo tiền đề thuận lợi cho sự phát triển của phong trào cách mạng trong cả nước ở giai đoạn sau. Sau khi Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng được thành lập, đồng chí Lương Văn Tri cũng là người trực tiếp tham gia thiết lập đường dây liên lạc giữa phong trào cách mạng trong nước với Ban Chỉ huy ở ngoài của Đảng, do đồng chí Lê Hồng Phong phụ trách.