CÔNG NHÂN QUỐC PHÒNG LÀM VIỆC TRONG HẦM

Khi nhắc đến chiến tranh, người ta thường nhớ tới chiến hào, trận địa, tiếng súng ngoài mặt trận. Nhưng sâu dưới lòng đất, trong những đường hầm chật hẹp, tối tăm, vẫn có một mặt trận khác – mặt trận của những công nhân quốc phòng. Ông Vũ Văn Bách là một trong những người như thế.

Trước khi chiến tranh leo thang, ông Bách là thợ cơ khí tại một xưởng sửa chữa nhỏ của tỉnh. Khi Mỹ bắt đầu đánh phá miền Bắc, xưởng được lệnh sơ tán và hạ ngầm, chuyển toàn bộ hoạt động xuống hệ thống hầm đào sâu dưới đất. Từ đó, cuộc đời ông gắn liền với ánh đèn dầu leo lét và tiếng búa, tiếng máy vang vọng trong lòng đất.

Hầm làm việc chỉ cao vừa đủ cúi người, tường đất chống bằng gỗ, trần gia cố bằng tre nứa. Không khí ngột ngạt, ẩm thấp. Mỗi ngày, công nhân phải xuống hầm từ rất sớm, mang theo cơm nắm, nước uống. Bom nổ trên đầu là chuyện xảy ra thường xuyên. Có lần, đất đá từ trần hầm rơi xuống như mưa, mọi người chỉ kịp đội mũ, che đầu rồi tiếp tục làm.

Công việc của ông Bách là sửa chữa và gia công chi tiết cho vũ khí, khí tài. Có khi là nòng súng bị cong, có khi là bộ phận pháo bị mẻ. Những chi tiết ấy phải chính xác tuyệt đối, bởi sai lệch nhỏ có thể khiến súng không bắn được, hoặc nguy hiểm cho chiến sĩ sử dụng. Trong điều kiện thiếu thốn, nhiều khi không có đủ máy móc, ông và đồng đội phải làm thủ công bằng tay, đo đạc bằng kinh nghiệm.

Làm việc trong hầm không chỉ khó khăn về điều kiện, mà còn về tinh thần. Không thấy mặt trời, không biết ngoài kia trời sáng hay tối, ngày hay đêm. Chỉ khi nghe còi báo động hoặc tiếng bom gần xa, họ mới biết tình hình bên trên. Có những đợt bom dồn dập, cả xưởng phải ăn ngủ ngay trong hầm suốt nhiều ngày liền.

Nguy hiểm nhất là khi hầm bị trúng bom gần. Một lần, bom nổ sát cửa hầm, sức ép làm sập một đoạn. Ông Bách cùng mấy anh em bị kẹt bên trong. Trong bóng tối và bụi đất mù mịt, họ vừa ho vừa đào đất thoát ra. Khi ra được ngoài, việc đầu tiên họ làm không phải nghỉ ngơi, mà là quay lại cứu máy móc.

Có đồng nghiệp của ông đã hy sinh vì hầm sập. Những mất mát ấy không được công bố rộng rãi, vì tính chất bí mật của công việc. Nhưng với ông Bách, mỗi chi tiết vũ khí hoàn thành là một lời hứa thầm lặng với những người đã ngã xuống: công việc phải tiếp tục.

Suốt những năm chiến tranh, xưởng hầm của ông chưa từng ngừng hoạt động. Những khẩu súng, bộ phận pháo được sửa chữa, chuyển đi trong đêm, theo những con đường bí mật ra tiền tuyến. Ít ai biết rằng, phía sau mỗi khẩu súng ấy là mồ hôi, sức lực và cả máu của công nhân làm việc trong hầm.

Sau hòa bình, ông Bách trở về cuộc sống đời thường. Xưởng hầm được lấp lại, chỉ còn dấu tích mờ nhạt. Nhưng trong ký ức ông, những năm tháng làm việc dưới lòng đất là minh chứng cho một sự thật: kháng chiến không chỉ diễn ra trên mặt đất, mà còn sâu trong lòng đất, nơi những con người thầm lặng góp phần quyết định thắng lợi.