Công Thị Mùi

MẸ VIỆT NAM ANH HÙNG CÔNG THỊ MÙI
Một đời hy sinh, một gia đình giữ trọn nghĩa nước tình nhà

Phóng sự - bài viết tri ân tại phường Phú Thượng, thành phố Hà Nội

Giữa nhịp sống hiện đại của Thủ đô, tại phường Phú Thượng vẫn có những câu chuyện khiến người ta chậm lại để nhớ về một thế hệ đã đi qua chiến tranh bằng sự hy sinh âm thầm và bền bỉ. Câu chuyện về Bà mẹ Việt Nam anh hùng Công Thị Mùi là một câu chuyện như thế. Mẹ đã sinh thành, nuôi dưỡng những người con lên đường làm nhiệm vụ với Tổ quốc; hai người con của mẹ là liệt sĩ Công Văn Ngọc và Công Nghĩa Hoa đã hy sinh. Đằng sau sự hy sinh ấy còn là một gia đình, một dòng họ và một cộng đồng Phú Thượng luôn gìn giữ đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”, biến ký ức thành trách nhiệm đối với hôm nay.

Hình ảnh tư liệu: Mẹ Công Thị Mùi trong một buổi thăm hỏi, tri ân cùng đại diện các cơ quan, đoàn thể và người thân tại Phú Thượng.

Phú Thượng – nơi câu chuyện của một người mẹ trở thành ký ức chung của cộng đồng

Phú Thượng là địa bàn giàu truyền thống lịch sử và cách mạng của Hà Nội. Nơi đây từng là một cơ sở cách mạng quan trọng trong thời kỳ trước Cách mạng Tháng Tám; người dân địa phương từng góp sức che chở, bảo vệ cán bộ cách mạng. Đặc biệt, tại nhà cụ Nguyễn Thị An ở Phú Thượng, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ở và làm việc trong những ngày 23–25/8/1945, trước khi tiến vào nội thành Hà Nội và chuẩn bị cho những công việc hệ trọng của những ngày đầu nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa. Chính bề dày lịch sử ấy tạo nên một không gian văn hóa đặc biệt, nơi truyền thống yêu nước và lòng biết ơn được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Trong dòng chảy lịch sử của địa phương, câu chuyện về Bà mẹ Việt Nam anh hùng Công Thị Mùi là một dấu ấn xúc động. Theo tư liệu của Báo Quân đội nhân dân, mẹ sinh năm 1925, cư trú tại tổ 6, phường Phú Thượng, và là mẹ của hai liệt sĩ Công Văn Ngọc và Công Nghĩa Hoa. Năm 2014, mẹ được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng. Những thông tin ấy, khi đặt cạnh hình ảnh người mẹ tuổi cao, mái tóc bạc trắng, gương mặt trầm lắng trong các bức ảnh tư liệu, càng làm nổi bật chiều sâu của một cuộc đời đã đi qua nhiều mất mát.

Mẹ Công Thị Mùi không chỉ được nhớ đến bởi danh hiệu cao quý. Điều làm nên ý nghĩa lớn lao của câu chuyện là những gì danh hiệu ấy đại diện: một người mẹ đã nuôi con, động viên con thực hiện nghĩa vụ với đất nước; một gia đình đã chấp nhận những mất mát không gì bù đắp được; và một thế hệ đã góp phần tạo nên nền hòa bình mà hôm nay chúng ta đang được sống.

Người mẹ của sáu người con và những năm tháng làm hậu phương

Theo tư liệu ghi lại câu chuyện của gia đình, Mẹ Công Thị Mùi có sáu người con, gồm bốn trai và hai gái. Trong những năm kháng chiến chống Mỹ, mẹ vừa lo cuộc sống gia đình, vừa là một hậu phương vững chắc, động viên các con lên đường. Người con trai cả Công Văn Ngọc nhập ngũ năm 1968, tình nguyện vào chiến trường miền Nam. Người con trai út Công Nghĩa Hoa cũng tiếp bước anh, tình nguyện nhập ngũ và tham gia chiến đấu bảo vệ Tổ quốc ở biên giới Tây Nam.

Đối với một người mẹ, việc tiễn con lên đường đã là một thử thách lớn. Trong chiến tranh, sự chia xa còn đi cùng nỗi thấp thỏm không biết ngày trở về. Nhưng nhiều người mẹ Việt Nam đã lựa chọn đặt tình yêu riêng trong tình yêu lớn hơn dành cho quê hương, đất nước. Mẹ Mùi cũng thuộc về thế hệ ấy. Sự đóng góp của mẹ không phải là những chiến công được ghi trên chiến trường, mà là sự bền bỉ của một người ở hậu phương: nuôi con khôn lớn, giữ gìn gia đình, động viên con hoàn thành nhiệm vụ và chấp nhận những tháng ngày chờ đợi.

Hai người con của mẹ sau đó đã hy sinh. Công Văn Ngọc hy sinh năm 1973; Công Nghĩa Hoa hy sinh năm 1979. Khoảng thời gian chưa đầy sáu năm ấy là khoảng thời gian mà gia đình liên tiếp phải nhận những giấy báo tử. Mỗi tờ giấy là một lần người mẹ mất đi một phần máu thịt của mình. Nhưng sự hy sinh của những người con ấy cũng là sự hy sinh mà Tổ quốc luôn ghi nhớ.

Bởi vậy, khi nói về công lao của Mẹ Công Thị Mùi, không thể chỉ nói về một danh hiệu. Cần nhìn vào cả một hành trình: mẹ đã sinh thành, nuôi dưỡng, giáo dục các con; tạo dựng một mái ấm; làm hậu phương cho con trong thời chiến; và sau những mất mát, tiếp tục gìn giữ nếp nhà. Đó là một dạng cống hiến lặng thầm nhưng sâu sắc, góp phần làm nên sức mạnh của hậu phương trong những năm tháng đất nước gian khó.

Hình ảnh tư liệu: Mẹ Công Thị Mùi – người mẹ Phú Thượng được phong tặng danh hiệu Bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Hai người con – hai phần máu thịt gửi lại cho Tổ quốc

Câu chuyện của Mẹ Mùi không thể tách rời câu chuyện của hai liệt sĩ Công Văn Ngọc và Công Nghĩa Hoa. Công Văn Ngọc sinh năm 1949, nhập ngũ năm 1968 và hy sinh năm 1973 trong sự nghiệp chống Mỹ, cứu nước. Công Nghĩa Hoa sinh năm 1958 và hy sinh năm 1979 trong quá trình thực hiện nhiệm vụ bảo vệ Tổ quốc. Mỗi người thuộc một giai đoạn, một chiến trường, nhưng điểm chung là họ đã lựa chọn con đường phục vụ đất nước và không trở về với gia đình.

Sự hy sinh của hai người con cũng cho thấy phía sau mỗi liệt sĩ là một gia đình. Người lính ra đi mang theo tình yêu của mẹ, của anh chị em và quê hương; khi người lính không trở về, những người ở lại phải tiếp tục sống cùng nỗi nhớ. Chính vì thế, tri ân người có công không chỉ là tri ân một cá nhân mà còn là sự tri ân đối với cả gia đình đã chịu mất mát.

Trong nhiều năm, tại gia đình Mẹ Mùi, những giấy tờ ghi công và kỷ vật liên quan đến mẹ và hai liệt sĩ được gìn giữ trang trọng. Những khung bằng trên tường không chỉ là giấy tờ hành chính; đó còn là ký ức gia đình, là dấu mốc nhắc nhở con cháu về cái giá của hòa bình. Mỗi thế hệ sinh ra sau chiến tranh có thể không trực tiếp biết đến tiếng bom đạn, nhưng có thể hiểu lịch sử từ chính những câu chuyện như vậy.

Đóng góp của gia đình: giữ gìn nếp nhà, đạo hiếu và tinh thần trách nhiệm

Một điều đáng trân trọng trong câu chuyện về Mẹ Công Thị Mùi là sự tiếp nối của gia đình sau chiến tranh. Theo Báo Quân đội nhân dân, trong những năm qua, bản thân mẹ và gia đình luôn gương mẫu chấp hành chủ trương, chính sách của Đảng, pháp luật của Nhà nước; gia đình được đánh giá là điểm sáng trong cộng đồng dân cư phường Phú Thượng về tinh thần đoàn kết, đạo hiếu và trách nhiệm công dân. Điều đó cho thấy sự cống hiến của một gia đình có công không dừng lại ở quá khứ mà còn được tiếp tục bằng cách sống có trách nhiệm trong hiện tại.

Gia đình cũng là nơi lưu giữ ký ức về hai liệt sĩ. Việc chăm sóc mẹ trong những năm cuối đời, thờ phụng người đã khuất, giữ gìn bằng Tổ quốc ghi công và kể lại câu chuyện của gia đình cho con cháu là những việc tưởng như bình dị nhưng có giá trị lớn đối với việc giáo dục truyền thống. Đó là cách lịch sử được truyền từ lời kể của ông bà, cha mẹ đến thế hệ trẻ.

Không chỉ gia đình trực tiếp của mẹ, truyền thống ấy còn được nối dài trong dòng họ Công Nghĩa ở Phú Thượng. Tư liệu của Hội Khuyến học Hà Nội cho biết dòng họ duy trì hoạt động vinh danh, trao thưởng khuyến học cho con cháu có thành tích trong học tập; từ năm 2000 đến năm 2022 đã có nhiều thế hệ được biểu dương, trong đó có tiến sĩ, thạc sĩ, cử nhân và học sinh giỏi các cấp. Những hoạt động ấy có thể được nhìn như một cách tiếp nối tinh thần hiếu học, trách nhiệm với gia đình, dòng họ và quê hương.

Nếu sự hy sinh của thế hệ trước góp phần đem lại hòa bình thì việc học tập, lao động, sống tử tế và có trách nhiệm của thế hệ sau chính là một cách thiết thực để đáp lại sự hy sinh ấy. Vì vậy, giá trị của gia đình Mẹ Mùi không chỉ nằm trong những câu chuyện đau thương của chiến tranh, mà còn nằm ở cách gia đình và dòng họ biến ký ức thành động lực để con cháu phấn đấu.

Phú Thượng hôm nay – địa chỉ của lòng biết ơn

Những hình ảnh trong video/tư liệu cho thấy một khoảnh khắc giản dị nhưng giàu ý nghĩa: người mẹ ngồi giữa những người đến thăm, phía trước là hoa, quà và những lời hỏi thăm; phía sau là không gian gia đình. Không có sự phô trương, chỉ có một cuộc gặp gỡ mang tính tri ân. Chính sự giản dị ấy khiến hình ảnh trở nên gần gũi và lay động.

Ở Phú Thượng, hoạt động chăm lo gia đình chính sách và người có công được địa phương duy trì qua nhiều năm. Trong dịp kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ, địa phương tổ chức thăm hỏi, tặng quà, khám chữa bệnh và các hoạt động tưởng niệm. Năm 2025, phường Phú Thượng tổ chức nhiều hoạt động tri ân các gia đình thương binh, liệt sĩ và người có công; các hoạt động này được xác định không chỉ là trách nhiệm mà còn là tình cảm, đạo lý của cộng đồng.

Việc đặt câu chuyện của Mẹ Công Thị Mùi trong không gian Phú Thượng càng có ý nghĩa. Đây là địa phương giàu truyền thống cách mạng, đồng thời cũng là nơi đang từng ngày phát triển, hiện đại hóa. Những con đường, khu dân cư và nhịp sống mới không làm mất đi ký ức cũ; ngược lại, ký ức về những người đã hy sinh giúp cộng đồng hiểu rõ hơn giá trị của cuộc sống bình yên hôm nay.

Đặc biệt, Phú Thượng còn có những địa chỉ đỏ gắn với lịch sử dân tộc, trong đó có địa điểm lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh tại nhà cụ Nguyễn Thị An. Việc bảo tồn những di tích, chăm lo người có công và kể lại những câu chuyện gia đình như câu chuyện của Mẹ Mùi tạo thành một mạch nối: từ lịch sử cách mạng của địa phương đến lịch sử của từng gia đình, từ những hy sinh lớn lao của thế hệ trước đến trách nhiệm của thế hệ hôm nay.

Một trăm năm của một đời người – một thế kỷ của ký ức

Mẹ Công Thị Mùi sinh năm 1925 và đã sống trọn một thế kỷ. Những năm tháng của mẹ trải dài qua nhiều biến động của đất nước: chiến tranh, hòa bình, thời kỳ xây dựng và đổi mới. Đến cuối đời, mẹ vẫn là người được chính quyền, đoàn thể và nhân dân Phú Thượng quan tâm, thăm hỏi.

Năm 2025, mẹ qua đời, hưởng thọ 100 tuổi. Sự ra đi của mẹ khép lại một cuộc đời nhưng không khép lại câu chuyện. Hai người con liệt sĩ của mẹ vẫn được nhắc nhớ; những bằng ghi công vẫn được gia đình lưu giữ; câu chuyện về người mẹ vẫn được kể lại cho các thế hệ sau. Một người có thể rời khỏi cuộc đời, nhưng những giá trị mà họ để lại có thể tiếp tục sống trong ký ức cộng đồng.

Đó cũng là lý do những bức ảnh như trong video có ý nghĩa đặc biệt. Hình ảnh người mẹ bên người thân và những người đến thăm không chỉ ghi lại một cuộc gặp; nó ghi lại một thời điểm trong hành trình tri ân. Hình ảnh mẹ ngồi lặng lẽ, mái tóc bạc trắng, gương mặt đã in dấu thời gian, khiến người xem dễ liên tưởng đến câu hỏi: để có một cuộc sống bình yên như hôm nay, đã có bao nhiêu người phải hy sinh, và phía sau mỗi sự hy sinh ấy là bao nhiêu gia đình phải chịu đựng?

Tri ân không chỉ bằng lời nói

Một bài viết về Mẹ Việt Nam anh hùng sẽ chỉ thực sự có ý nghĩa nếu từ sự xúc động đi đến hành động. Với thế hệ trẻ, tri ân có thể bắt đầu từ những việc rất gần gũi: tìm hiểu lịch sử quê hương; kính trọng người có công; chăm sóc ông bà, cha mẹ; giữ gìn những địa chỉ đỏ; tham gia hoạt động đền ơn đáp nghĩa; học tập nghiêm túc và sống có trách nhiệm.

Đối với Phú Thượng, việc kể lại câu chuyện về Mẹ Công Thị Mùi cũng là một cách gìn giữ bản sắc của địa phương. Một phường hiện đại không chỉ được đo bằng những công trình mới, mà còn bằng khả năng trân trọng ký ức, bảo vệ các giá trị lịch sử và chăm lo cho những người đã góp phần làm nên quê hương.

Đối với gia đình Mẹ Mùi, điều đáng quý nhất có lẽ không phải là những lời ca ngợi, mà là việc câu chuyện về mẹ và hai liệt sĩ tiếp tục được con cháu gìn giữ. Khi con cháu biết mình đang đứng trên nền tảng của sự hy sinh của thế hệ trước, mỗi thành quả trong học tập, lao động và cuộc sống sẽ mang thêm một ý nghĩa: sống sao cho xứng đáng với những người đã khuất.

Lời kết: Để tên mẹ còn ở lại trong ký ức Phú Thượng

Câu chuyện về Bà mẹ Việt Nam anh hùng Công Thị Mùi là câu chuyện của một người mẹ, nhưng đồng thời cũng là câu chuyện của hai liệt sĩ, của một gia đình, một dòng họ và một vùng đất. Ở Phú Thượng, ký ức về mẹ không chỉ nằm trong những tấm bằng hay những bức ảnh; ký ức ấy nằm trong tình cảm của người dân, trong sự chăm lo của chính quyền, trong cách con cháu gìn giữ nếp nhà và trong những bài học mà thế hệ trẻ tiếp nhận từ lịch sử. Mẹ đã đi qua một thế kỷ với những mất mát không thể đo đếm bằng lời. Hai người con đã nằm lại vì Tổ quốc. Phần còn lại của gia đình là tiếp tục sống, tiếp tục gìn giữ, tiếp tục làm những điều tốt đẹp để xứng đáng với sự hy sinh ấy. Và với Phú Thượng hôm nay, việc nhắc nhớ về Mẹ Công Thị Mùi cũng chính là nhắc mỗi người rằng: hòa bình không phải điều tự nhiên mà có; phía sau sự bình yên là biết bao gia đình đã gửi người thân yêu nhất của mình cho đất nước. Tri ân vì thế không chỉ là nhìn về quá khứ, mà còn là trách nhiệm sống tốt trong hiện tại và xây dựng tương lai.

“Có những người mẹ gửi cả tuổi xuân và những người con yêu quý nhất cho Tổ quốc;
sự hy sinh ấy cần được ghi nhớ bằng cả lòng biết ơn và trách nhiệm của thế hệ hôm nay.”

Tư liệu tham khảo và ghi chú biên tập

• Báo Quân đội nhân dân: “Bí thư Thành ủy Hà Nội thăm, tặng quà Mẹ Việt Nam anh hùng Công Thị Mùi” (24/7/2025).

• Báo Quân đội nhân dân: “Phường Phú Thượng (TP Hà Nội) tổ chức các hoạt động tri ân nhân ngày 27-7” (2025).

• Hội Khuyến học Hà Nội: “Lễ vinh danh và trao thưởng khuyến học của dòng họ Công Nghĩa, Phú Thượng, Tây Hồ” (2022).

• Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch: tư liệu về địa điểm lưu niệm Chủ tịch Hồ Chí Minh ở và làm việc tại gia đình cụ Nguyễn Thị An, phường Phú Thượng.

• Tư liệu năm 2026 về cuộc đời Mẹ Công Thị Mùi: các bài viết ghi nhận mẹ sinh năm 1925, có sáu người con, hai người con là liệt sĩ; mẹ qua đời năm 2025, hưởng thọ 100 tuổi.

• Hai hình ảnh minh họa trong bài được sử dụng từ các tệp hình ảnh người dùng cung cấp trong cuộc trò chuyện; chú thích được biên tập nhằm phục vụ bài viết.