Cọp trắng” Đàm Văn Ngụy – Từ Đường số 4 đến chiến thắng Buôn Ma Thuột

Trung tướng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Đàm Văn Ngụy là một vị tướng trưởng thành qua hai cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp và đế quốc Mỹ. Với tài năng quân sự, sự gan dạ, quyết đoán và khả năng chỉ huy linh hoạt, ông từng được quân Pháp đặt biệt danh “Cọp trắng Đông Bắc”. Từ những trận phục kích trên Đường số 4 đến chiến trường Tây Nguyên, ông đã góp phần tạo nên nhiều chiến công quan trọng, đặc biệt là Chiến thắng Đăk Tô – Tân Cảnh và trận đánh Buôn Ma Thuột trong Chiến dịch Tây Nguyên năm 1975.

Đàm Văn Ngụy sinh năm 1927 tại huyện Thạch An, tỉnh Cao Bằng. Ông tham gia cách mạng từ khi mới 15 tuổi, ban đầu làm liên lạc cho cán bộ Việt Minh hoạt động bí mật. Tháng 1-1945, ông gia nhập Đội Việt Nam Tuyên truyền Giải phóng quân và nhanh chóng trưởng thành qua thực tiễn chiến đấu. Khi Trung đoàn 174 được thành lập, ông trở thành cán bộ trung đội thuộc Tiểu đoàn 249 dưới sự chỉ huy của “Hùm xám Đường số 4” Đặng Văn Việt.

Trong những năm 1947-1950, Đàm Văn Ngụy thường xuyên cải trang thành người dân địa phương để trinh sát địa hình, nắm tình hình địch và trực tiếp chỉ huy các trận phục kích trên Đường số 4. Với cách đánh bí mật, bất ngờ, nhanh chóng và táo bạo, ông cùng đồng đội gây cho quân Pháp nhiều tổn thất. Những trận đánh tiêu biểu như phục kích đoàn xe quân sự Pháp ở Bó Củng năm 1947 và trận Lũng Vài năm 1949 đã góp phần làm thất bại âm mưu kiểm soát tuyến giao thông chiến lược của quân Pháp. Tài năng và sự táo bạo của ông khiến quân Pháp khiếp sợ và gọi ông là “Cọp trắng Đông Bắc”.

Sau đó, ông tiếp tục tham gia chiến đấu và tiễu phỉ ở khu vực biên giới Việt – Lào. Với khả năng luồn rừng, bí mật tiếp cận mục tiêu và khéo léo vận động, thuyết phục, ông nhiều lần tiếp cận hang ổ của lực lượng phỉ và vận động chúng đầu hàng. Những kinh nghiệm chiến đấu ở miền núi đã trở thành vốn quý để ông tiếp tục phát huy trong cuộc kháng chiến chống Mỹ.

Tháng 4-1967, Trung đoàn trưởng Đàm Văn Ngụy chỉ huy Trung đoàn 174 vượt Trường Sơn vào Tây Nguyên. Tại Chiến dịch Đăk Tô – Tân Cảnh tháng 11-1967, Trung đoàn 174 được giao nhiệm vụ đánh trận quyết định với Lữ đoàn dù 173 của Mỹ – một đơn vị được xem là thiện chiến và chưa từng chịu thất bại. Đàm Văn Ngụy đã tổ chức thế trận linh hoạt, kết hợp phục kích, vây ép, pháo kích và vận động tiến công, từng bước đưa quân Mỹ vào thế bất lợi.

Tại điểm cao 875, quân Mỹ liên tục sử dụng bom, pháo và bộ binh tổ chức nhiều đợt tiến công nhưng đều bị Trung đoàn 174 đánh bật. Khi địch tăng cường lực lượng bằng đường không, quân ta chủ động khống chế các bãi đổ bộ, gây thiệt hại lớn cho lực lượng Mỹ. Sau nhiều ngày chiến đấu ác liệt, Lữ đoàn dù 173 bị tổn thất nặng nề. Thắng lợi này có ý nghĩa lớn, chứng minh khả năng đánh bại một đơn vị tinh nhuệ của quân đội Mỹ và tạo tiếng vang mạnh trên chiến trường.

Năm 1973, Đàm Văn Ngụy được bổ nhiệm làm Tư lệnh Sư đoàn 316. Sư đoàn được huấn luyện, chuẩn bị kỹ lưỡng để sẵn sàng tham gia những trận đánh quyết định trong giai đoạn cuối của cuộc kháng chiến chống Mỹ. Đầu năm 1975, Sư đoàn 316 hành quân thần tốc vào Tây Nguyên, bảo đảm yêu cầu bí mật, an toàn và đúng thời gian.

Trong Chiến dịch Tây Nguyên, Sư đoàn 316 được giao nhiệm vụ làm lực lượng đột kích chủ yếu đánh vào thị xã Buôn Ma Thuột, trọng điểm là sở chỉ huy Sư đoàn 23 của quân đội Sài Gòn. Dưới sự chỉ huy của Đàm Văn Ngụy, các đơn vị bí mật cơ động, vượt sông, luồn rừng và vòng qua các vị trí phòng thủ của địch để tiếp cận mục tiêu từ hướng bất ngờ.

Rạng sáng ngày 10-3-1975, quân ta nổ súng tiến công Buôn Ma Thuột. Các hướng tiến công nhanh chóng giành thắng lợi, nhiều vị trí quan trọng bị đánh chiếm. Ngày 11-3, Sư đoàn 316 tiếp tục tổ chức bao vây và đột phá vào sở chỉ huy Sư đoàn 23. Các mũi tiến công phối hợp chặt chẽ với bộ binh, xe tăng và pháo binh, liên tiếp phá vỡ hệ thống phòng thủ của địch. Đến 10 giờ 30 phút ngày 11-3, quân ta tiến vào trung tâm sở chỉ huy Sư đoàn 23, làm chủ hoàn toàn thị xã Buôn Ma Thuột.

Chiến thắng Buôn Ma Thuột là trận then chốt có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong Chiến dịch Tây Nguyên, tạo bước ngoặt lớn cho cuộc Tổng tiến công và nổi dậy mùa Xuân năm 1975, mở ra thời cơ thuận lợi để tiến tới giải phóng hoàn toàn miền Nam, thống nhất đất nước.

Cuộc đời chiến đấu của Trung tướng Đàm Văn Ngụy là hành trình từ những cánh rừng Đông Bắc đến đại ngàn Tây Nguyên, từ người chiến sĩ trẻ đến một vị tướng chỉ huy nhiều trận đánh quan trọng. Biệt danh “Cọp trắng Đông Bắc” không chỉ thể hiện sự khiếp sợ của quân Pháp trước tài năng và cách đánh của ông mà còn gợi nhớ hình ảnh một người chỉ huy gan dạ, mưu trí, quyết đoán và luôn biết tận dụng địa hình, thời cơ để giành thắng lợi. Những chiến công của ông cùng đồng đội đã góp phần làm nên truyền thống vẻ vang của Quân đội nhân dân Việt Nam và để lại bài học quý giá về bản lĩnh, trí tuệ, lòng dũng cảm và nghệ thuật chỉ huy trong chiến tranh.