Cột mốc 108 ở Cao Bằng

Cột mốc lịch sử

Cách đây 84 năm, vào ngày 28.1.1941, Chủ tịch Hồ Chí Minh - khi đó lấy tên là Nguyễn Ái Quốc - sau 30 năm bôn ba tìm đường cứu nước đã chọn Cao Bằng là nơi đầu tiên đặt chân khi trở về Tổ quốc.

Dịp kỷ niệm 135 Ngày sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh, phóng viên có dịp trở lại mảnh đất thiêng liêng này. Để tới được cột mốc 108, phải men theo con đường núi đá dựng đứng, dù đã được lát đá tạo lối đi. Hơn một cây số đường rừng dốc ngược, mất hơn 30 phút leo núi dốc mới tới được nơi Bác Hồ trở về đất mẹ. Không gian tĩnh lặng giữa đại ngàn biên giới khiến mỗi bước chân đều như chậm lại, nhường chỗ cho sự trầm mặc và suy ngẫm về một thời khắc thiêng liêng của dân tộc.

Theo các tài liệu lịch sử, cột mốc 108 được dựng lên từ cuối thế kỷ 19 theo Hiệp ước phân định biên giới giữa Pháp và nhà Thanh. Đây là một trong 314 cột mốc được dựng để phân định biên giới đất liền giữa Việt Nam và Trung Quốc lúc bấy giờ. Cột mốc 108 nguyên bản là một phiến đá hình chữ nhật, cao khoảng 1m, rộng khoảng 80cm. Qua thời gian và mưa nắng biên giới, các dòng chữ khắc trên đá đã bị bào mòn, khiến mặt đá trở nên nhẵn nhụi, cổ kính như chính giá trị lịch sử của nó.

Suối Lê-Nin vẫn hiền hòa chảy mãi như mạch nguồn cách mạng.

Ngày nay, bên cạnh cột mốc 108 cũ là cột mốc quốc giới số 675 - được xây dựng kiên cố vào năm 2001 theo Hiệp định biên giới Việt - Trung năm 1999. Theo thỏa thuận của hai nước, cột mốc 108 được giữ lại như một chứng tích lịch sử thiêng liêng, trong khi mốc 675 được cắm cách đó khoảng 5m, đánh dấu ranh giới hiện đại giữa hai quốc gia.

Sau khi trở về nước, Bác Hồ chọn Pác Bó làm nơi ở và hoạt động Cách mạng. Nơi đây, với địa hình hiểm trở, núi non trùng điệp, hang đá sâu thẳm và suối nguồn trong mát, đã trở thành căn cứ địa Cách mạng đầu tiên của Người.

Theo lời kể của người dân địa phương, tên gọi “Cốc Bó” trong tiếng Nùng có nghĩa là “đầu nguồn”. Hang Cốc Bó - nơi Bác chọn làm nơi ở và làm việc là một hang đá nằm sâu trong lòng núi, kín đáo, khó bị phát hiện. Trong hang chỉ có vài tấm ván kê tạm làm giường, một bếp lửa nhỏ sưởi ấm, ánh sáng hoàn toàn nhờ giếng trời tự nhiên lọt vào. Những điều kiện vô cùng đơn sơ ấy không làm chùn bước ý chí của Người, trái lại càng tôn thêm sự giản dị, kiên định và lòng yêu nước sâu sắc của vị lãnh tụ.

Con người lịch sử

Cao Bằng là một tỉnh miền núi biên giới phía Đông Bắc của Tổ quốc, có đường biên giới với Trung Quốc dài hơn 333km, bao gồm cả đường bộ và đường thủy. Địa thế hiểm trở, rừng núi trùng điệp, nhiều vùng sâu, vùng xa là những nơi mà thực dân Pháp khó kiểm soát. Từ Cao Bằng có thể dễ dàng đi đến các tỉnh như Lạng Sơn, Thái Nguyên, Hà Giang, Tuyên Quang, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển lực lượng Cách mạng.

Không chỉ có địa hình thuận lợi, Cao Bằng còn là nơi hội tụ của nhiều dân tộc anh em sinh sống lâu đời như: Tày, Nùng, Dao, Mông, Lô Lô, Hoa, Kinh... Các dân tộc nơi đây có truyền thống yêu nước, đoàn kết gắn bó, một lòng theo Đảng, đấu tranh bền bỉ chống lại thực dân, phong kiến. Phong trào Cách mạng ở Cao Bằng phát triển sớm và mạnh, là cơ sở để Bác Hồ tin tưởng lựa chọn làm nơi đầu tiên đặt chân khi trở về.

Những ngày đầu tiên sau khi về nước, Bác Hồ ở tại nhà ông Lý Quốc Súng - một căn nhà sàn nhỏ nằm lưng chừng núi. Đây là một cơ sở Cách mạng tin cậy tại Pác Bó. Tuy nhiên, để tránh gây phiền hà cho dân và giữ bí mật an toàn, Bác nhanh chóng rời khỏi đây để chuyển vào hang Cốc Bó sống và làm việc từ ngày 8.2.1941.

Đường lên Cột mốc 108 lịch sử.

Trong lòng hang Cốc Bó ẩm thấp, chật hẹp, ánh sáng yếu, ban ngày Bác thường xuống khu vực đầu nguồn - nơi có bộ bàn ghế đá được ghép từ những phiến đá bằng phẳng lấy trên núi cao về. Trên bộ bàn ghế đơn sơ ấy, cạnh gốc cây si nhỏ, những kế hoạch chiến lược lớn lao cho cách mạng Việt Nam được Bác nghiền ngẫm, soạn thảo.

Sau những giờ làm việc, Bác ra suối Lê-nin câu cá - vừa thư giãn đầu óc, vừa cải thiện bữa ăn đạm bạc. Gần đó là núi Các-Mác, những cái tên giản dị do chính Bác đặt, thể hiện tinh thần Cách mạng quốc tế và lòng kính trọng những người thầy tư tưởng vĩ đại.

Cuộc sống tại hang Cốc Bó đang dần ổn định thì có dấu hiệu bị lộ, các đồng chí đã dựng cho Bác một chiếc lán nhỏ bên suối, gọi là lán Khuổi Nặm - nơi Bác chuyển đến sống và làm việc từ cuối tháng 3.1941. Đây cũng là nơi Bác ở lâu nhất trong thời gian hoạt động tại Pác Bó.

Tại lán Khuổi Nặm, từ ngày 10 đến 19.5.1941, Bác đã chủ trì Hội nghị Trung ương lần thứ VIII - một dấu mốc vô cùng quan trọng trong lịch sử Đảng và Cách mạng Việt Nam. Hội nghị đã xác định rõ nhiệm vụ giải phóng dân tộc là hàng đầu, thành lập Mặt trận Việt Nam độc lập đồng minh (Mặt trận Việt Minh), đặt nền móng cho cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945 sau này.

Trong suốt thời gian hoạt động tại Pác Bó, Bác không chỉ lãnh đạo chiến lược mà còn thường xuyên xuống làng gặp gỡ, tuyên truyền, giác ngộ nhân dân. Chính từ những buổi trò chuyện thân tình, gần gũi ấy, ngọn lửa Cách mạng được nhen nhóm và lan rộng khắp các vùng miền, hun đúc nên một cao trào yêu nước sục sôi trên khắp cả nước.

Ngày 4.5.1945, Bác cùng đoàn cán bộ rời Pác Bó đi Tân Trào (Tuyên Quang) để trực tiếp chỉ đạo phong trào Cách mạng Toàn quốc, chuẩn bị cho cuộc Tổng khởi nghĩa giành chính quyền, khai sinh nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa - nay là nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam.

Di tích sống mãi với thời gian

Khu Di tích quốc gia đặc biệt Pác Bó hiện nay vẫn giữ nguyên dáng vẻ đơn sơ, mộc mạc như thời Bác từng sống và làm việc. Những phiến đá bên suối Lê-nin, chiếc bàn đá, chiếc giường đơn, bếp lửa nhỏ... vẫn được bảo tồn cẩn thận, trở thành chứng tích thiêng liêng về một giai đoạn đầy gian khó nhưng huy hoàng của Cách mạng Việt Nam.

Pác Bó không chỉ là nơi ghi dấu sự trở về lịch sử của Bác Hồ, mà còn là nơi diễn ra những sự kiện có ý nghĩa to lớn trong tiến trình giành độc lập dân tộc. Đây là niềm tự hào của nhân dân Cao Bằng nói riêng và nước Việt Nam nói chung. Quần thể di tích Pác Bó đã trở thành "địa chỉ đỏ" trong hành trình về nguồn của bao thế hệ.

Ngày nay, du khách thập phương khi đặt chân đến Pác Bó đều mang trong lòng sự cảm phục và xúc động. Chị Nguyễn Thị Trang - du khách từ Hà Nội, chia sẻ: “Pác Bó là nơi lưu giữ hình ảnh thiêng liêng của Bác Hồ kính yêu. Khi về đây, được tận mắt thấy điều kiện sống, làm việc của Bác năm xưa, tôi càng thêm khâm phục tinh thần hy sinh và sự vĩ đại của Người. Đây là nơi thế hệ trẻ cần đến để hiểu và tiếp nối truyền thống cha ông”.