Cột Trụ Xương Sống Giữa Thời Loạn

Nguyễn Tri Phương (1800 – 1873), tên thật là Nguyễn Văn Chương, là một trong những đại thần, danh tướng kiệt xuất và lỗi lạc nhất của triều Nguyễn, người đã dành trọn cuộc đời mình để phụng sự quốc gia và kiên cường bảo vệ từng tấc đất quê hương trước họa xâm lăng. Xuất thân từ vùng đất Phong Điền (Thừa Thiên Huế), sự nghiệp của ông gắn liền với những thăng trầm của đất nước, đặc biệt là giai đoạn lịch sử đầy bi thương khi thực dân Pháp bắt đầu đặt chân lên đất Việt.

Sự nghiệp của Nguyễn Tri Phương là minh chứng cho tài năng đa diện hiếm có. Ông không chỉ là một nhà quân sự tài ba mà còn là một nhà kinh tế, chính trị lỗi lạc. Dưới triều vua Minh Mạng, Thiệu Trị và Tự Đức, ông được giao phó nhiều trọng trách từ việc đắp đê, khai hoang lập ấp đến xây dựng phòng tuyến. Đặc biệt, ông có công lớn trong việc tổ chức và xây dựng hệ thống phòng thủ vững chắc tại Đà Nẵng và sau đó là Gia Định, thể hiện tầm nhìn xa trông rộng về nguy cơ ngoại xâm.

Khi tiếng súng xâm lược của thực dân Pháp nổ ra tại Đà Nẵng (1858) và sau đó là Gia Định (1859), Nguyễn Tri Phương đã được triều đình tin cậy giao phó trọng trách trấn giữ những mặt trận nóng bỏng nhất. Tại Đà Nẵng, ông là người chỉ huy quân đội triều Nguyễn tổ chức "vườn không nhà trống" và thực hiện chiến thuật phòng thủ kiên cố, khiến liên quân Pháp – Tây Ban Nha phải sa lầy, bế tắc trong suốt một thời gian dài.

Tuy nhiên, đỉnh cao của tinh thần quả cảm và trách nhiệm dân tộc của Nguyễn Tri Phương phải kể đến trận chiến Hà Nội năm 1873. Khi thành Hà Nội bị quân Pháp dưới sự chỉ huy của Francis Garnier tấn công, dù tuổi cao sức yếu và bị thương nặng, ông vẫn kiên quyết không lùi bước. Với cương vị Tổng đốc Hà Ninh, ông đã cùng con trai là Phò mã Nguyễn Lâm (Nguyễn Tri Lâm) đốc thúc quân sĩ chiến đấu anh dũng.

Trận chiến Hà Nội là một bi kịch anh hùng. Sau khi con trai hy sinh và bản thân bị thương, Nguyễn Tri Phương bị giặc bắt. Dù được đối phương tìm mọi cách dụ dỗ, mua chuộc và cứu chữa, ông đã khảng khái từ chối mọi sự giúp đỡ và tuyệt thực để giữ trọn khí tiết, quyết không đầu hàng ngoại bang, thà hy sinh để bảo toàn danh dự của một đại thần trung liệt.

Sự hy sinh cao cả của Nguyễn Tri Phương không chỉ là cái chết của một cá nhân mà còn là lời tuyên ngôn đanh thép về lòng yêu nước, ý chí bất khuất của dân tộc Việt Nam trước họa xâm lăng. Ông là biểu tượng của tinh thần "thà chết không chịu mất nước".

Mặc dù ông không phải là Anh hùng Lực lượng Vũ trang Nhân dân theo danh hiệu hiện đại, nhưng trong tâm khảm người Việt, Nguyễn Tri Phương mãi mãi là một danh nhân lịch sử và một vị tướng yêu nước kiệt xuất, xứng đáng là cột trụ xương sống của triều đình trong những năm tháng đầy biến động cuối cùng của triều Nguyễn, trở thành tấm gương sáng ngời về lòng trung quân, ái quốc.