Cù Chính Lan – Người lính dùng lựu đạn diệt xe tăng trên đường số 6

Thời kỳ lịch sử: Kháng chiến chống thực dân Pháp – Chiến dịch Hòa Bình 1951–1952.
1. Cậu bé mồ côi ở Quỳnh Đôi

Cù Chính Lan sinh năm 1930, quê ở làng Quỳnh Đôi, huyện Quỳnh Lưu, Nghệ An.

Tuổi thơ của anh không bình yên.

Mẹ mất khi anh mới 4 tuổi. Gia đình nghèo, đông con, Cù Chính Lan phải sớm lao động để phụ giúp cha nuôi các em.

Những năm tháng ấy đã rèn cho cậu bé Lan sự chịu khó, nghị lực và lòng thương người.

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công.

Khi thực dân Pháp quay trở lại xâm lược, chàng trai mới 16 tuổi đã xin gia nhập Vệ quốc đoàn.

Năm 1946, Cù Chính Lan chính thức bước vào cuộc đời người lính.

Anh không có nhiều năm để trưởng thành trong quân ngũ.

Nhưng chỉ trong vài năm, người lính trẻ ấy đã trở thành một trong những chiến sĩ tiêu biểu của quân đội Việt Nam.

Chú thích ảnh: Chân dung Anh hùng, liệt sĩ Cù Chính Lan được Báo Quân đội nhân dân dẫn nguồn từ Bảo tàng Lịch sử Quốc gia. Đây là ảnh tư liệu thật về nhân vật.

2. Người lính trên đường số 6

Cuối năm 1951, quân ta mở Chiến dịch Hòa Bình.

Một trong những địa bàn chiến đấu quan trọng là khu vực đường số 6, nơi quân Pháp sử dụng lực lượng cơ giới để cơ động và tiếp viện.

Cù Chính Lan khi ấy là tiểu đội trưởng bộ binh thuộc Đại đoàn 304.

Trước trận đánh làm nên tên tuổi của mình, anh đã có những chiến công khác.

Trong trận Giang Mỗ lần thứ nhất ngày 7-12-1951, khi trận địa bị lộ và đơn vị được lệnh tạm thời rút lui, Cù Chính Lan là người đi sau cùng, dùng súng máy kiềm chế địch để đồng đội rút.

Sau đó, anh quay lại tìm những người bị thương và đưa 3 đồng đội trở về an toàn.

Chỉ vài ngày sau, anh lại bước vào trận Giang Mỗ lần thứ hai.

Và lần này, lịch sử ghi lại một khoảnh khắc đặc biệt.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu và hình ảnh khu vực Giang Mỗ ngày nay, nơi gắn với chiến công của Cù Chính Lan. Ảnh địa điểm hiện nay không phải ảnh chụp trận đánh năm 1951.

3. Chiếc xe tăng xuất hiện

Ngày 13-12-1951, quân ta tiến công Giang Mỗ.

Trận đánh diễn ra quyết liệt.

Sau khi bộ đội ta tiêu diệt một đại đội địch, đơn vị chuẩn bị rút khỏi trận địa.

Đúng lúc ấy, một xe tăng Pháp xuất hiện.

Chiếc xe tăng lao tới, vừa chạy vừa bắn, chặn đường rút của bộ đội ta.

Hỏa lực từ chiếc xe khiến nhiều chiến sĩ thương vong.

Một khối thép nặng nề đứng giữa trận địa.

Với vũ khí chống tăng hạn chế, đây là một tình huống cực kỳ nguy hiểm.

Cù Chính Lan nhìn thấy chiếc xe tăng.

Anh không chờ đợi.

Anh tách khỏi đội hình và chạy về phía chiếc xe.

Đó là khoảnh khắc mà nếu chậm một chút, chiếc xe tăng có thể tiếp tục bắn vào đội hình đang rút.

4. Nhảy lên chiếc xe tăng

Cù Chính Lan mang theo tiểu liên và lựu đạn.

Anh chạy cắt đường, đuổi theo chiếc xe tăng đi đầu.

Rồi anh nhảy lên thành xe.

Anh kê khẩu tiểu liên vào khe hở trên tháp xe và bóp cò.

Nhưng khẩu súng bị hóc.

Chiếc xe tăng vẫn tiếp tục di chuyển.

Vẫn bắn.

Vẫn đe dọa đội hình bộ đội ta.

Trong khoảnh khắc ấy, Cù Chính Lan không rời khỏi chiếc xe.

Anh gọi đồng đội tập trung lựu đạn cho mình.

Rồi lại nhảy lên xe tăng.

Anh mở nắp tháp xe và ném lựu đạn vào bên trong.

Nhưng những người lính Pháp trong xe đã kịp nhặt quả lựu đạn ném trở ra.

Chiếc xe tăng tiếp tục chuyển hướng.

Cơ hội có thể mất bất cứ lúc nào.

Nhưng Cù Chính Lan vẫn bám theo.

Chú thích ảnh: Các tác phẩm hội họa tái hiện cảnh Cù Chính Lan đánh xe tăng Pháp. Không sử dụng tranh tái hiện như ảnh thật của trận đánh.

5. Vài giây quyết định

Chiếc xe tăng đang tìm cách thoát khỏi trận địa.

Cù Chính Lan hiểu rằng nếu để nó chạy thoát, nó có thể quay lại tiếp tục gây thương vong cho đồng đội.

Anh rút một quả lựu đạn.

Theo tư liệu Quân đội nhân dân, anh mở chốt, chờ vài giây để khói thuốc xì ra rồi mới ném quả lựu đạn vào buồng lái.

Lần này, quả lựu đạn phát nổ bên trong xe.

Những người lính Pháp trong xe bị tiêu diệt.

Chiếc xe tăng dừng lại.

Một người lính với vũ khí rất nhỏ đã đánh gục một phương tiện chiến đấu có sức mạnh vượt trội.

Nhưng điều đáng nhớ nhất không phải là sự chênh lệch giữa quả lựu đạn và chiếc xe tăng.

Mà là việc Cù Chính Lan đã nhìn thấy nguy hiểm đang đe dọa đồng đội và quyết định lao tới thay vì tránh khỏi nó.

Chú thích ảnh: Tượng đài Cù Chính Lan tại khu di tích Giang Mỗ. Đây là ảnh thật của di tích hiện nay, không phải ảnh chiến trường năm 1951.

6. Chiến công lan ra toàn quân

Chiến công ở Giang Mỗ nhanh chóng trở thành một tấm gương trong toàn quân.

Cách đánh xe tăng bằng lựu đạn của Cù Chính Lan được nhắc lại và vận dụng trong phong trào thi đua diệt xe tăng, xe cơ giới địch.

Đó là điều đáng chú ý.

Một chiến công trên một đoạn đường của Hòa Bình đã trở thành kinh nghiệm chiến đấu cho nhiều người lính khác.

Nhưng cuộc chiến của Cù Chính Lan chưa kết thúc.

Chỉ hơn hai tuần sau, anh lại bước vào một trận đánh khác.

Đồn Cô Tô.

Và đây mới là trận đánh cuối cùng trong cuộc đời anh.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về bộ đội trong Chiến dịch Hòa Bình 1951–1952, dùng để minh họa bối cảnh chiến dịch.

7. Ba lần bị thương ở đồn Cô Tô

Ngày 29-12-1951, Cù Chính Lan cùng đồng đội tiến công đồn Cô Tô.

Trận đánh diễn ra ác liệt.

Anh bị thương lần thứ nhất.

Nhưng không rời trận địa.

Anh tiếp tục phá hàng rào để mở đường cho đồng đội.

Rồi anh lại bị thương lần thứ hai.

Vẫn tiếp tục.

Theo tư liệu của Quân đội nhân dân, Cù Chính Lan đã phá tiếp hai lớp rào, tạo đường cho đơn vị tiến vào.

Đến lần thứ ba, anh bị thương nặng.

Lần này, cơ thể đã không còn cho phép anh tiếp tục tiến lên.

Nhưng Cù Chính Lan vẫn không chịu rời trận địa.

Anh nằm lại tại chỗ.

Vẫn chỉ hướng tiến.

Vẫn động viên đồng đội tiếp tục chiến đấu.

Rồi đồn Cô Tô được tiêu diệt.

Trận đánh kết thúc cũng là lúc Cù Chính Lan hy sinh.

Anh vừa tròn 20 tuổi.

8. Người anh hùng chưa kịp bước sang tuổi 21

Cù Chính Lan hy sinh khi tuổi đời mới 20.

Một cuộc đời quá ngắn.

Nhưng trong 5 năm quân ngũ, người lính trẻ ấy đã để lại những dấu ấn đặc biệt:

Cứu đồng đội trong trận Giang Mỗ lần thứ nhất.

Diệt xe tăng trong trận Giang Mỗ lần thứ hai.

Ba lần bị thương vẫn chiến đấu ở đồn Cô Tô.

Và cuối cùng hy sinh khi trận đánh vừa kết thúc.

Ngày 19-5-1952, Chủ tịch nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa truy tặng Cù Chính Lan danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Anh là một trong bảy người đầu tiên được truy tặng danh hiệu này.

Đến ngày 10-8-1952, tại lễ tuyên dương công trạng, khi nghe đọc báo cáo về chiến công của Cù Chính Lan, Chủ tịch Hồ Chí Minh đề nghị mọi người đứng dậy mặc niệm người chiến sĩ đã hy sinh.

Chú thích ảnh: Ảnh tư liệu về các hoạt động tuyên dương Anh hùng, Chiến sĩ thi đua năm 1952 và Chủ tịch Hồ Chí Minh. Không khẳng định Cù Chính Lan xuất hiện trong ảnh nếu chú thích gốc không xác nhận.

9. Chiếc áo trấn thủ còn lại

Có một kỷ vật đặc biệt giúp câu chuyện về Cù Chính Lan trở nên gần gũi hơn.

Đó là chiếc áo trấn thủ.

Theo hồ sơ hiện vật của Bảo tàng Lịch sử Quốc gia, chiếc áo có ký hiệu BTCM 82/58/ĐD.670, là chiếc áo Cù Chính Lan đã mặc khi tham gia trận đánh đồn Cô Tô trong Chiến dịch Hòa Bình. Hiện vật hiện được trưng bày tại Bảo tàng Lịch sử Quốc gia.

Một chiếc áo rất bình thường của người lính thời ấy.

Không phải vũ khí.

Không phải huân chương.

Không phải một mảnh kim loại của chiếc xe tăng bị phá hủy.

Nhưng nó từng ở trên người Cù Chính Lan trong những ngày cuối cùng của cuộc đời.

Một người lính trẻ đã mặc chiếc áo ấy bước vào trận đánh.

Và không trở về.

Hơn bảy mươi năm sau, chiếc áo vẫn còn.

Người đã mặc nó thì không.

Lời kết – Quả lựu đạn và tuổi hai mươi

Có những chiến công được kể bằng những trận đánh lớn.

Nhưng đôi khi lịch sử lại được nhớ bằng một khoảnh khắc rất ngắn.

Ngày 13-12-1951, trên trận địa Giang Mỗ, một chiếc xe tăng Pháp xuất hiện giữa lúc bộ đội ta chuẩn bị rút.

Nó bắn vào đội hình.

Nó gây thương vong.

Nó chặn đường rút.

Cù Chính Lan đã chạy về phía nó.

Anh nhảy lên xe.

Khẩu tiểu liên bị hóc.

Anh không lùi.

Anh gọi lựu đạn.

Rồi lại nhảy lên.

Cuối cùng, quả lựu đạn phát nổ trong buồng lái.

Chiếc xe tăng dừng lại.

Chỉ một khoảnh khắc.

Nhưng phía sau khoảnh khắc ấy là cả một con người.

Một người con của Quỳnh Đôi.

Một chàng trai mồ côi mẹ từ năm lên bốn.

Một người lính nhập ngũ khi mới 16 tuổi.

Một tiểu đội trưởng mới 20 tuổi.

Và một con người đã nhiều lần đặt mình vào nơi nguy hiểm nhất để cứu đồng đội.

Chúng ta cũng cần nhớ rằng Cù Chính Lan không chỉ có chiến công diệt xe tăng.

Trước đó, anh từng quay lại trận địa đưa ba đồng đội bị thương về.

Sau đó, tại Cô Tô, anh ba lần bị thương nhưng vẫn ở lại chỉ huy và động viên đồng đội cho đến khi trận đánh kết thúc.

Đó mới là toàn bộ con người của Cù Chính Lan.

Không chỉ là người diệt xe tăng.

Mà là một người lính biết đặt đồng đội và nhiệm vụ lên trên sự an toàn của chính mình.

Và rồi anh hy sinh.

Hai mươi tuổi.

Chưa có gia đình riêng.

Chưa kịp sống một cuộc đời bình thường.

Chưa kịp nhìn thấy ngày đất nước hoàn toàn hòa bình.

Những điều ấy khiến câu chuyện về Cù Chính Lan không chỉ là câu chuyện về lòng dũng cảm.

Nó còn là câu chuyện về cái giá của chiến tranh.

Một quả lựu đạn có thể phá hủy một chiếc xe tăng.

Nhưng một cuộc chiến có thể lấy đi cả tương lai của một người trẻ.

Cù Chính Lan đã không có cơ hội bước sang tuổi 21.

Nhưng tên tuổi anh đã đi xa hơn rất nhiều so với tuổi đời ngắn ngủi ấy.

Ngày nay, tại Giang Mỗ vẫn còn tượng đài ghi nhớ chiến công của anh.

Trong Bảo tàng Lịch sử Quốc gia vẫn còn chiếc áo trấn thủ anh từng mặc.

Những vật ấy giúp chúng ta nối hiện tại với một con người đã sống cách đây hơn bảy thập niên.

Nhưng điều quan trọng nhất vẫn là câu chuyện.

Một người lính đã nhìn thấy chiếc xe tăng lao về phía đồng đội và chọn chạy về phía nó.

Chúng ta không cần thêm vào câu chuyện những lời nói mà tài liệu không ghi lại.

Không cần tưởng tượng anh đã nghĩ gì.

Không cần dựng những câu thoại hư cấu.

Bởi hành động của anh đã đủ nói lên tất cả.

Và đó cũng là điều chúng ta cần giữ cho dự án “1000 câu chuyện thời hoa lửa”:

Không bóp méo lịch sử. Không biến huyền thoại thành sự thật. Không thêm thắt những điều chưa có tài liệu.

Bởi sự thật về những người đã hy sinh đã đủ xúc động.

Cù Chính Lan đã sống 20 năm.

Nhưng 20 năm ấy đã góp phần làm nên ký ức của một thế hệ.

Một thế hệ đã chiến đấu trong những năm tháng đất nước chưa có hòa bình.

Để hôm nay chúng ta được sống trong hòa bình.

Vì vậy, khi nhắc đến Cù Chính Lan, xin đừng chỉ nhớ:

“người anh hùng diệt xe tăng bằng lựu đạn”.

Hãy nhớ thêm một điều:

Đó là một chàng trai 20 tuổi đã không trở về.

Và chính vì có những người trẻ như anh, chúng ta hôm nay mới càng hiểu giá trị của hai chữ hòa bình.

Cù Chính Lan – người lính trẻ trên đường số 6, người đã dùng một quả lựu đạn đánh gục chiếc xe tăng và để lại tuổi hai mươi của mình trong lịch sử.