Cụ Cử Phạm Tài Luyện: Từ Nhà Giáo Uyên Thâm Đến Trí Thức Đi Theo Tiếng Gọi Cách Mạng

Cụ Cử Phạm Tài Luyện: Từ Nhà Giáo Uyên Thâm Đến Trí Thức Đi Theo Tiếng Gọi Cách Mạng

Trong hàng ngũ những trí thức, nhà nho yêu nước thời kỳ đầu cách mạng, cụ Cử Phạm Tài Luyện là một tấm gương tiêu biểu cho tinh thần trọng đạo nghĩa, hết lòng vì sự nghiệp giáo dục và vận mệnh của dân tộc.

Xuất Thân Nhà Nho Và Con Đường Khoa Bảng

Phạm Tài Luyện (thường được kính trọng gọi là cụ Cử Luyện) sinh năm 1893 trong một gia đình nhà Nho thanh bạch tại xã Tống Khê, huyện Thanh Quan (sau là huyện Thái Ninh, nay thuộc địa phận huyện Thái Thụy, tỉnh Thái Bình).

Nối tiếp truyền thống hiếu học của gia đình, ông chuyên cần bùi kinh sử và xuất sắc thi đỗ Cử nhân vào khoa thi Duy Tân Nhâm Tý (1912) tại trường Hương thí Hà - Nam. Sau khi đỗ đạt, thay vì dấn thân vào chốn quan trường, cụ Cử Luyện lựa chọn gắn bó với sự nghiệp gõ đầu trẻ, dấn thân vào ngành giáo dục để truyền dạy chữ Hán tại các trường trung học.

Tấm Lòng Nhà Giáo Giữa Thời Mới

Thời bấy giờ, chính quyền thực dân Pháp tìm mọi cách hạn chế ảnh hưởng của Nho giáo tại Việt Nam. Môn chữ Hán ở các trường trung học bị cắt giảm tối đa, chỉ còn vỏn vẹn một tiết mỗi tuần và thường xếp vào chiều thứ bảy. Trước sự xói mòn của xu hướng thời đại, nhiều học sinh có tâm lý coi nhẹ việc học chữ cổ.

Dù vậy, khi giảng dạy tại các trường danh tiếng ở Hải Phòng như Trung học Bonnal hay Jean Dupuis, Phạm Tài Luyện vẫn đem hết tâm huyết để truyền thụ tri thức. Theo các ghi chép từ Niên giám thống kê hành chính của Pháp năm 1935, ông là giáo sư đảm nhiệm môn chữ Hán tại các trường trung học và cao tiểu nam sinh của Hải Phòng. Ngoài công việc giảng dạy, ông còn đảm nhiệm vai trò thành viên trong Ban Thanh tra giáo dục thành phố.

Nhờ tri thức Hán học sâu rộng, sự am hiểu sâu sắc về tân học cùng tư cách đạo đức mẫu mực, ông luôn nhận được sự kính trọng đặc biệt từ học sinh, sự nể trọng của đồng nghiệp và niềm tin yêu của người dân đất Cảng.

Ngả Theo Cách Mạng Và Những Năm Tháng Cuối Đời

Khi làn sóng Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công, cụ Cử Phạm Tài Luyện đã không đứng ngoài thời cuộc. Với tinh thần yêu nước sẵn có, ông nhiệt thành tham gia Mặt trận Việt Minh. Ông đã hưởng ứng và cùng đoàn đại biểu nhân sĩ, trí thức thành phố Hải Phòng (do đồng chí Thi Sơn dẫn đầu) lên thủ đô Hà Nội yết kiến Chủ tịch Hồ Chí Minh, bày tỏ lòng tin tưởng vào chính quyền cách mạng non trẻ.

Sau này, qua những năm tháng kháng chiến và khi đất nước đi đến ngày thống nhất, cụ Cử Phạm Tài Luyện chuyển về sống những năm tháng còn lại tại Hà Bắc — nơi ông tản cư và cũng là quê gốc của người con nuôi. Dù ở đâu, hình ảnh về một vị giáo sư uyên bác, nhà nho yêu nước trọn đời giữ gìn phẩm giá vẫn mãi là một nét đẹp trong ký ức của bao thế hệ.