Cú lao tàu lịch sử giữ vững bãi ngầm Cô Lin - Ký ức của Thuyền trưởng, Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Vũ Huy Lễ
Tháng 3 năm 1988, vùng biển Trường Sa thiêng liêng của Tổ quốc dậy sóng. Sự kiện ngày 14 tháng 3 năm 1988 tại cụm đảo Gạc Ma - Cô Lin - Len Đao đã trở thành một khúc tráng ca bi hùng bậc nhất trong lịch sử Hải quân nhân dân Việt Nam. Bên cạnh nỗi đau mất mát 64 chiến sĩ tại rạn san hô Gạc Ma, lịch sử cũng ghi nhận một kỳ tích quân sự chói lọi ngay trong buổi sáng đẫm máu ấy. Bằng một quyết định táo bạo, sinh tử chỉ trong tấc tắc, Thuyền trưởng tàu HQ-505 Vũ Huy Lễ đã biến con tàu vận tải khổng l
1. Chiến dịch CQ-88 và sứ mệnh bảo vệ chủ quyền biển đảo
Cuối năm 1987, đầu năm 1988, tình hình Biển Đông trở nên vô cùng căng thẳng. Lợi dụng bối cảnh quốc tế phức tạp, nhà cầm quyền Trung Quốc đã ngang nhiên đưa lực lượng hải quân hùng hậu xuống khu vực quần đảo Trường Sa của Việt Nam, liên tiếp chiếm đóng trái phép một số bãi đá ngầm. Đứng trước nguy cơ chủ quyền quốc gia bị xâm phạm nghiêm trọng, Bộ Tư lệnh Hải quân Việt Nam đã phát động chiến dịch "Chủ quyền 88" (CQ-88), huy động tối đa các phương tiện và lực lượng ra Trường Sa để đóng giữ các bãi đá ngầm chưa có quân đồn trú, với phương châm kiên quyết bảo vệ toàn vẹn lãnh thổ.
Lúc bấy giờ, Thiếu tá Vũ Huy Lễ (sinh năm 1946 tại Thái Bình) đang là Thuyền trưởng tàu HQ-505 thuộc Lữ đoàn 125 Hải quân. Tàu HQ-505 là một con tàu vận tải đổ bộ cỡ lớn (nguyên là tàu chiến lợi phẩm thu được sau năm 1975), có chiều dài khoảng 100 mét, rộng 15 mét, tải trọng lên tới gần 4.000 tấn. Dù thân xác đồ sộ, HQ-505 chủ yếu được thiết kế để chở quân và hàng hóa, không được trang bị hỏa lực mạnh để tham gia các trận hải chiến trực diện với các chiến hạm chuyên dụng.
Đầu tháng 3 năm 1988, nhận lệnh từ cấp trên, Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ chỉ huy tàu HQ-505 chở theo các chiến sĩ công binh cùng vật liệu xây dựng nhổ neo từ Cam Ranh tiến thẳng ra Trường Sa. Mệnh lệnh vô cùng rõ ràng và khẩn thiết: Phải đóng giữ bãi đá ngầm Cô Lin bằng mọi giá. Cùng thời điểm đó, tàu HQ-604 được giao nhiệm vụ đóng giữ đá Gạc Ma, và tàu HQ-605 nhận nhiệm vụ đóng giữ đá Len Đao. Ba bãi đá ngầm này nằm tạo thành một thế chân kiềng chiến lược vô cùng quan trọng.
Nhớ lại những ngày tháng sục sôi ấy, Anh hùng Vũ Huy Lễ trầm ngâm: "Linh tính của một người lính đi biển nhiều năm cho tôi biết chuyến đi này vô cùng hung hiểm. Ra khơi lần ấy, không khí trên tàu tĩnh lặng khác thường. Anh em thủy thủ đều tự hiểu rằng mình đang đi vào tâm bão. Nhưng không một ai lùi bước. Chúng tôi đã viết sẵn những bức thư gửi về gia đình, cất kỹ dưới đáy ba lô, chuẩn bị tinh thần cho tình huống xấu nhất. Biển của mình, đảo của mình, mình phải giữ."
2. Buổi sáng đẫm máu ngày 14 tháng 3 năm 1988
Đêm ngày 13 tháng 3, tàu HQ-505 đã đến và thả neo an toàn sát mép bãi đá Cô Lin. Cách đó không xa, tàu HQ-604 cũng đã thả neo tại Gạc Ma. Lực lượng của ta khẩn trương chuyển vật liệu xuống bãi, cắm cờ Tổ quốc để khẳng định chủ quyền ngay trong đêm tối.
Sáng sớm ngày 14 tháng 3, sương mù trên biển chưa kịp tan, hệ thống radar và đài quan sát của ta phát hiện các chiến hạm của Trung Quốc mang số hiệu 502, 531, 556 được trang bị pháo hạm cỡ lớn đang lầm lỳ rẽ sóng tiến lại gần, tạo thế gọng kìm bao vây cụm đảo Gạc Ma - Cô Lin.
Tại bãi Gạc Ma, quân địch đổ bộ lính có vũ trang xuống bãi đá hòng giật cờ Tổ quốc của ta. Lực lượng hải quân và công binh Việt Nam, với vũ khí thô sơ, đã đứng thành vòng tròn – "Vòng tròn bất tử" – lấy thân mình để bảo vệ lá cờ. Bất lực trước ý chí của người Việt, khoảng 7 giờ 30 phút sáng, các chiến hạm địch ngang nhiên nổ pháo hạm dội thẳng vào tàu HQ-604 và đội hình chiến sĩ ta trên bãi đá Gạc Ma. Tàu HQ-604 trúng đạn bốc cháy và chìm nhanh chóng. Hàng chục chiến sĩ của ta ngã xuống giữa làn nước biển nhuốm máu đỏ tươi.
Ngay sau khi bắn chìm HQ-604, hỏa lực của pháo hạm địch chuyển hướng, điên cuồng nã đạn thẳng vào tàu HQ-505 đang neo đậu tại Cô Lin.
"Tiếng nổ chát chúa vang rền cả một vùng biển. Quả đạn pháo 100 ly đầu tiên của địch bắn trúng ngay buồng thông tin của tàu chúng tôi, cắt đứt hoàn toàn liên lạc với sở chỉ huy đất liền. Ngay sau đó, đạn pháo tiếp tục găm vào buồng máy, đài chỉ huy, bốc cháy ngùn ngụt. Tàu chúng tôi rung lên bần bật, một số anh em thương vong," ánh mắt vị cựu thuyền trưởng quặn thắt khi nhắc lại giây phút đối diện kẻ thù.
Tàu HQ-505 bị thủng nhiều lỗ lớn ở thân, nước biển ùa vào buồng máy. Con tàu khổng lồ bắt đầu chao đảo, mất điện toàn bộ và có nguy cơ chìm xuống lòng đại dương giống như người anh em HQ-604 trước đó.
3. Quyết định sinh tử: Biến tàu bốc cháy thành pháo đài thép
Trong khoảnh khắc ngàn cân treo sợi tóc, một thực tế tàn khốc hiện ra trước mắt Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ: Nếu tàu HQ-505 bị chìm, toàn bộ cán bộ chiến sĩ sẽ rơi xuống biển làm bia đỡ đạn cho địch, và tồi tệ hơn, bãi đá ngầm Cô Lin sẽ hoàn toàn trống trải, quân địch sẽ lập tức đổ bộ chiếm đóng.
Giữa tiếng pháo gầm rú, khói lửa mịt mù và mùi máu tanh tưởi, một quyết định táo bạo mang tính lịch sử đã lóe lên trong đầu Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ. Bằng mọi giá, phải cứu được bãi Cô Lin!
Ông gào lên ra lệnh cho kíp máy: "Bơm xả hết nước ngọt, xả hết dầu dự trữ để làm nhẹ tàu! Nối điện dự phòng, chạy tối đa hai máy chính! Mũi tàu hướng thẳng về phía bãi đá ngầm Cô Lin!"
Quyết định của Thuyền trưởng Lễ là dùng chính chiếc tàu khổng lồ đang bốc cháy làm một mũi khoan sắt, lao thẳng lên rạn san hô ngầm. Đây là một thao tác cực kỳ nguy hiểm, trái với mọi quy tắc hàng hải thông thường, vì sức va đập có thể làm vỡ tung con tàu thành từng mảnh. Nhưng đó là cách duy nhất để con tàu vĩnh viễn không bao giờ chìm, trở thành một "cột mốc chủ quyền" bằng sắt thép án ngữ ngay trên bãi Cô Lin.
Kíp máy dưới hầm tàu, dù đang ngạt thở vì khói độc, vẫn kiên cường thực hiện mệnh lệnh. Động cơ gầm lên những tiếng cuối cùng. Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ đích thân nắm tay lái, mắt nhìn trừng trừng qua làn khói đạn, nhắm thẳng mũi tàu vào vị trí nông nhất của bãi đá.
"Phịch! Rào rào..." Tàu HQ-505 với vận tốc lớn lao thẳng lên bãi đá san hô Cô Lin. Thân tàu trườn lên bãi cạn được khoảng 1/3 chiều dài thì dừng lại hẳn, mắc kẹt vững chắc trên nền san hô. Sức va chạm mạnh đến mức khiến toàn bộ cấu trúc tàu rung bần bật, anh em thủy thủ ngã nhào. Cùng lúc đó, phần đuôi tàu vẫn đang chìm dần, lửa bốc cao ngùn ngụt.
"Tàu đã lên bãi! Cô Lin đã được giữ!" Tiếng hô vang vọng trên đài chỉ huy xen lẫn tiếng ho sặc sụa vì khói. Các chiến hạm Trung Quốc thấy tàu Việt Nam đã nằm gọn trên bãi đá, bất khả xâm phạm, lại e ngại sự phản ứng của cộng đồng quốc tế nên buộc phải lùi ra xa, chỉ bắn cầm chừng. Quyết định xuất thần và cú lao tàu lịch sử của Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ đã cứu vãn một bàn thua trông thấy, bảo vệ thành công bãi ngầm Cô Lin thuộc chủ quyền Việt Nam.
4. Cuộc chiến giành giật sự sống và ý chí bám trụ kiên cường
Sau cú lao tàu, tàu HQ-505 đã trở thành một pháo đài thép. Dù tàu vẫn đang bốc cháy, Thuyền trưởng Lễ không cho phép ai gục ngã. Ông lập tức tổ chức lực lượng thành hai mũi: Một mũi tập trung dập lửa cứu tàu, dập các tài liệu mật và vũ khí đạn dược; mũi thứ hai, ông cử một tiểu đội mang theo súng tiểu liên AK và lựu đạn, hạ xuồng cứu sinh lao về phía bãi Gạc Ma để vớt đồng đội.
Dưới tầm ngắm và sự đe dọa của pháo hạm địch, xuồng cứu sinh của ta vẫn quả cảm rẽ sóng, tiến về phía khu vực tàu HQ-604 vừa chìm.
"Nước biển khu vực Gạc Ma lúc đó đỏ ngầu màu máu. Chúng tôi kéo lên xuồng được hơn 40 thương binh và thi thể tử sĩ. Có những anh em ôm chặt lấy nhau, thi thể nát bươm vì đạn pháo. Khi đưa anh em về HQ-505, cả tàu không ai cầm được nước mắt. Những người lính áo vằn hải quân gạt nước mắt, lấy áo xé ra băng bó cho đồng đội. Chúng tôi dùng số lương khô và nước ngọt ít ỏi còn lại để giành giật sự sống cho những người bị thương," ông Lễ bùi ngùi nhớ lại.
Xế chiều, tàu HQ-505 hoàn toàn tê liệt, máy móc hỏng, không điện, không thông tin liên lạc. Chiếc tàu bám rễ trên đá Cô Lin trở thành ngôi nhà duy nhất giữa đại dương bao la. Trong tình cảnh cô lập hoàn toàn, đối diện với những chiến hạm địch vẫn lảng vảng ngoài khơi sẵn sàng nã pháo bất cứ lúc nào, Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ đã họp toàn tàu và ra một mệnh lệnh đanh thép: "Tàu HQ-505 chính là đảo Cô Lin. Lực lượng địch có thể quay lại tấn công bất cứ lúc nào. Toàn bộ cán bộ chiến sĩ còn sức chiến đấu phải lên boong trực chiến. Thà hy sinh tất cả chứ dứt khoát không rời bỏ con tàu, không bỏ Cô Lin!"
Hơn hai tháng ròng rã sau đó, Thủy thủ đoàn HQ-505 đã biến con tàu rách nát thành một pháo đài kiên cố. Họ sống trên tàu, chịu đựng cái nắng rát da rát thịt của miền xích đạo phản chiếu trên những mảng thép nung nóng, chịu cái đói, cái khát, nhưng vũ khí trên tay luôn sẵn sàng nhả đạn. Bất chấp sự đe dọa liên tục từ lực lượng hải quân Trung Quốc, cờ đỏ sao vàng vẫn hiên ngang tung bay trên đỉnh cột buồm HQ-505, khẳng định chủ quyền đanh thép của Việt Nam. Mãi cho đến khi được lực lượng từ đất liền ra chi viện và thay quân, những người lính HQ-505 mới hoàn thành xuất sắc nhiệm vụ của mình.
5. Người anh hùng giữa đời thường và ngọn hải đăng trong tâm thức
Với chiến công đặc biệt xuất sắc, quyết định táo bạo cứu sống hàng chục thủy thủ và bảo vệ thành công bãi đá ngầm Cô Lin, năm 1989, tập thể tàu HQ-505 và cá nhân Thuyền trưởng Vũ Huy Lễ đã vinh dự được Chủ tịch nước phong tặng danh hiệu cao quý: Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.
Tàu HQ-505 sau một thời gian dài hoàn thành sứ mệnh cột mốc chủ quyền, do hư hỏng quá nặng, đã chìm vào lòng biển khơi, nhưng cái tên HQ-505 vĩnh viễn trở thành một biểu tượng bất tử của Hải quân Việt Nam. Trên nền bãi đá san hô mà mũi tàu HQ-505 đã lao lên năm xưa, ngày nay, Quân chủng Hải quân đã xây dựng cụm đảo chìm Cô Lin khang trang, vững chãi, như một pháo đài sừng sững canh giữ biển trời Tổ quốc.
Chiến tranh lùi xa, Anh hùng Vũ Huy Lễ tiếp tục công tác trong lực lượng Hải quân cho đến khi nghỉ hưu với quân hàm Đại tá. Về với cuộc sống đời thường tại quận Hải An, thành phố Hải Phòng, vị thuyền trưởng huyền thoại chọn một nếp sống lặng lẽ, giản dị bên gia đình. Tuy tuổi đã cao, mái tóc đã điểm sương và những nếp nhăn thời gian in hằn trên khuôn mặt chân chất của người lính biển, nhưng đôi mắt ông vẫn vô cùng tinh anh, tác phong vẫn nhanh nhẹn, dứt khoát như ngày nào đứng trên đài chỉ huy.
Ông thường xuyên được các tổ chức, trường học và Quân chủng Hải quân mời tham dự các buổi nói chuyện truyền thống. Trong mỗi câu chuyện kể cho thế hệ trẻ, ông chưa bao giờ nói nhiều về chiến công của bản thân. Mọi câu từ của ông đều hướng về 64 đồng đội đã vĩnh viễn nằm lại ở Gạc Ma, về những đêm trắng bám trụ trên con tàu cháy đen ở Cô Lin.
Ông luôn rưng rưng nhắn nhủ: "Thế hệ chúng tôi đã dùng máu, xương và những con tàu để dựng lên cột mốc chủ quyền trên biển. Chủ quyền quốc gia là bất khả xâm phạm, dù phải đổi bằng bất cứ giá nào. Các cháu hôm nay được sống trong hòa bình, được trang bị những con tàu to lớn hơn, hiện đại hơn, nhưng cái cốt lõi vẫn là lòng yêu nước và ý chí bảo vệ lãnh thổ. Hãy luôn giữ cho trái tim mình nóng và cái đầu mình lạnh, đừng bao giờ lãng quên lịch sử và đừng để Tổ quốc bị bất ngờ từ hướng biển."
Ký ức của Đại tá, Anh hùng Vũ Huy Lễ không chỉ là một trang sử hào hùng về nghệ thuật chỉ huy quân sự tài tình, sự quả cảm trước lằn ranh sinh tử, mà còn là một tượng đài về tinh thần thép của người lính Hải quân Việt Nam. Cú lao tàu lịch sử của HQ-505 lên rạn san hô Cô Lin năm 1988 sẽ mãi mãi vang vọng trong sử vàng dân tộc, là ngọn hải đăng soi sáng cho lòng tự hào và trách nhiệm của mỗi người dân đất Việt đối với chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc trên Biển Đông.
