Cụ Lương Văn Can và ngọn lửa Đông Kinh Nghĩa Thục

Cụ Lương Văn Can (1854–1927) là một nhà nho yêu nước, nhà giáo dục tiên phong và là vị Thục trưởng (Hiệu trưởng) đáng kính của phong trào Đông Kinh Nghĩa Thục – ngọn lửa đổi mới bừng cháy giữa lòng Hà Nội những năm đầu thế kỷ XX.

Tháng 3 năm 1907, cụ cùng các chí sĩ yêu nước thành lập Đông Kinh Nghĩa Thục tại phố Hàng Đào, dốc toàn bộ tâm huyết và tài sản gia đình vào sự nghiệp canh tân đất nước. Dưới sự chèo lái của cụ, ngôi trường không chỉ dạy học miễn phí mà đã trở thành một trung tâm văn hóa cách mạng, tiên phong truyền bá chữ Quốc ngữ, xóa bỏ lối học khoa cử hủ lậu, và mở mang kiến thức về khoa học, kinh tế nhằm thức tỉnh lòng yêu nước của quốc dân. Không chỉ cải cách giáo dục, cụ còn viết sách cổ động nghề buôn như Thương học phương châm, khẳng định tư tưởng muốn nước mạnh thì dân phải giàu và biết tự chủ kinh tế. Dù chỉ hoạt động vỏn vẹn 9 tháng trước khi bị thực dân Pháp đàn áp và bản thân cụ bị lưu đày sang Campuchia, ngọn lửa Đông Kinh Nghĩa Thục mà cụ thắp lên đã kịp gieo mầm tư tưởng tiến bộ, tạo tiền đề vững chắc cho các phong trào đấu tranh giành độc lập dân tộc về sau.