Cụ ngoại và cuộc trở về dang dở

                   NGƯỜI TRỞ VỀ TRONG KÍ ỨC

    Có những người đã trở về sau chiến tranh bằng những bước chân, những nụ cười và vòng tay của người thân. Nhưng cũng có những người mãi mãi không thể trở về. Họ nằm lại đâu đó giữa những cánh rừng xa xôi, nơi bom đạn từng đi qua, để lại phía sau một gia đình với nỗi mong chờ kéo dài qua nhiều thế hệ.

    Cụ ngoại tôi là một người như thế. Tôi chưa từng được gặp cụ. Những gì tôi biết về cụ không đến từ những kỷ niệm của chính mình, mà qua lời kể của ông bà, của mẹ và những câu chuyện được truyền lại trong gia đình. Cụ từng tham gia chiến đấu bảo vệ Tổ quốc tại chiến trường Lào. Rồi một ngày, cụ đã hy sinh.

    Cụ trở thành liệt sĩ. Nhưng điều khiến câu chuyện về cụ trở nên đặc biệt trong gia đình tôi là cho đến tận hôm nay, chúng tôi vẫn chưa tìm được hài cốt của cụ.

    Chiến tranh đã đi qua rất lâu. Đất nước đã hòa bình, những con đường mới được mở, những ngôi nhà mới được dựng lên, những thế hệ trẻ như tôi được lớn lên trong tiếng cười và những ngày tháng bình yên. Nhưng ở một nơi nào đó, vẫn có những gia đình chưa thể thực sự khép lại một câu chuyện của chiến tranh.

    Gia đình tôi cũng vậy. Tôi từng nghĩ rằng, khi một người đã hy sinh thì điều đau buồn nhất chính là mất đi người ấy. Nhưng càng lớn, tôi càng hiểu, với những gia đình chưa tìm được hài cốt người thân, nỗi đau ấy còn mang theo một sự chờ đợi rất dài. Không biết người thân của mình đang nằm ở đâu. Không biết đã bao nhiêu năm họ nằm lại giữa đất trời. Và cũng không biết đến bao giờ mới có thể đưa họ trở về quê hương.

    Có lẽ với cụ, quê hương khi ấy là một điều rất xa. Cụ rời gia đình để đến một chiến trường cách quê nhà rất nhiều dặm. Tôi không biết những ngày cuối cùng của cụ đã diễn ra như thế nào. Tôi không biết cụ đã nghĩ gì về gia đình, về những người thân đang chờ đợi mình trở về. Nhưng tôi biết một điều: cụ đã đi khi đất nước cần.

    Cụ đã gửi lại tuổi trẻ của mình nơi chiến trường Lào, để rồi đổi lại cho thế hệ sau một cuộc sống không còn tiếng bom, không còn những cuộc chia ly vì chiến tranh. Đôi khi tôi tự hỏi, nếu cụ còn sống đến hôm nay thì cụ sẽ như thế nào? Cụ sẽ kể cho tôi nghe những câu chuyện gì? Tôi có thể được nghe giọng cụ, được nhìn thấy khuôn mặt cụ, được gọi một tiếng “cụ ngoại” bằng chính sự hiện diện của cụ hay không? Những câu hỏi ấy sẽ mãi không có câu trả lời. Điều duy nhất gia đình tôi có thể làm là nhớ về cụ. Tên của cụ vẫn được nhắc đến trong những câu chuyện gia đình. Sự hy sinh của cụ vẫn được những người đi sau ghi nhớ. Và dù chưa thể tìm thấy nơi cụ nằm lại, trong trái tim của gia đình, cụ chưa bao giờ biến mất.

    Tôi thường nghĩ về hai chữ “trở về”. Với nhiều người, trở về là được bước qua cánh cửa nhà, được gặp lại cha mẹ, vợ con sau những tháng ngày xa cách. Nhưng với những người đã hy sinh như cụ, “trở về” có lẽ chỉ còn là một ước nguyện mà gia đình luôn đau đáu. Tôi mong một ngày nào đó, gia đình mình có thể tìm được cụ. Không phải để thay đổi quá khứ, bởi quá khứ không thể thay đổi. Mà chỉ để cụ được trở về với quê hương sau hàng chục năm xa cách. Để người thân có thể đứng trước phần mộ của cụ, thắp một nén hương và nói rằng: “Cụ ơi, cụ về nhà rồi.”

    Tôi chưa từng gặp cụ ngoại, nhưng chiến tranh đã để lại trong gia đình tôi một khoảng trống mà thời gian không thể lấp đầy.Và có lẽ đó cũng là cách thế hệ chúng tôi hiểu hơn về giá trị của hai chữ hòa bình. Hòa bình không tự nhiên mà có. Đằng sau những ngày tháng bình yên hôm nay là tuổi trẻ, là máu xương, là những cuộc chia ly và những người đã mãi mãi không trở về.

    Cụ ngoại tôi là một trong những người như thế. Cụ đã nằm lại nơi chiến trường Lào, nhưng câu chuyện về cụ vẫn tiếp tục được kể trong gia đình tôi. Tôi sẽ kể lại câu chuyện ấy cho thế hệ sau, để cái tên của cụ không bị lãng quên giữa dòng thời gian.

    Và tôi tin rằng, dù chưa tìm thấy hài cốt, cụ vẫn đang trở về theo một cách khác — trở về trong ký ức của gia đình, trong lòng những người thân yêu và trong cuộc sống bình yên mà thế hệ chúng tôi đang được hưởng hôm nay. Cụ chưa về được với gia đình, nhưng gia đình chưa bao giờ thôi chờ cụ. Đó có lẽ là lời hẹn chưa bao giờ cũ của một gia đình với người đã nằm lại nơi xa.