CỤ NGUYỄN SINH SẮC: NGỌN LỬA NHÂN NGHĨA GIỮA ĐẤT ĐỒNG THÁP

Những dấu tích còn lại ở làng Hòa An (TP. Cao Lãnh) hôm nay – từ ngôi nhà lá đơn sơ, chiếc giường tre, đến những vật dụng giản dị – như những “kỷ vật” của một thời mà người ta gọi là thời hoa lửa của lòng dân. Những kỷ vật ấy không kể chuyện chiến tranh, mà kể về một con người chọn sống giữa dân, vì dân, để giữ trọn đạo làm người trong biến động của lịch sử.

Theo nhiều tư liệu lịch sử ghi nhận: “Nguyễn Sinh Sắc (1862–1929), quê tại Làng Sen, Nam Đàn, Nghệ An. Đỗ Phó bảng năm 1901, ra làm quan nhưng nổi tiếng thanh liêm, thương dân. Sau khi bị triều đình cách chức vì xử án nghiêm minh bảo vệ dân nghèo, cụ rời quan trường, sống đời bốc thuốc cứu người và rong ruổi khắp Nam Bộ. Những năm cuối đời, cụ gắn bó với đất Hòa An, Đồng Tháp và mất tại đây năm 1929.” Khu di tích Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc tại Cao Lãnh ngày nay là minh chứng cho quãng đời “ở giữa nhân dân” ấy – một thời khắc thầm lặng nhưng mang ý nghĩa lớn lao đối với phong trào yêu nước Nam Bộ đầu thế kỷ XX.

Sinh ra trong một gia đình nghèo, từ nhỏ cụ Sắc đã nuôi chí đọc sách, học đạo làm người. Khi đỗ Phó bảng, cụ từng được kỳ vọng là một nhân tài của triều Nguyễn. Nhưng trong cái thời đất nước dần rơi vào tay thực dân Pháp, cụ chọn con đường thương dân hơn phục vụ triều đình. Trong một vụ án nổi tiếng, cụ đã xử lý nghiêm khắc tên địa chủ bạo ngược, bảo vệ người dân yếu thế. Vì vậy, cụ bị triều đình cách chức, nhưng chính lúc này cũng là khi cuộc đời cụ bước sang trang mới trang của tự do và nghĩa khí. Từ đó, cụ không trở về quê mà vào Nam Bộ, hành nghề bốc thuốc, dạy chữ, đi đến đâu cũng được dân thương, đùm bọc và tôn kính.

Khoảng năm 1917, cụ đến vùng Hòa An, nơi bây giờ thuộc TP. Cao Lãnh, tỉnh Đồng Tháp. Tại đây, cụ dựng một căn nhà lá nhỏ, ngày ngày chữa bệnh, dạy chữ Nho và truyền bá tư tưởng yêu nước cho bà con. Những người cao niên kể lại rằng: “Ở đâu có cụ Sắc, ở đó dân tụ tập nghe giảng đạo lý, nghe chuyện thời cuộc, nghe cụ nói về lòng thương nước và chí làm dân tử tế.” Không hô hào, không gươm giáo, nhưng tư tưởng cụ gieo vào lòng người dân Đồng Tháp đã trở thành một ngọn lửa âm ỉ, góp phần làm bùng lên phong trào yêu nước sau này.

Giữa vùng đất sen hồng, cụ Sắc sống như một ông đồ Nam Bộ: Một bộ ấm trà cũ, Một chiếc giường tre, Một bàn thuốc nhỏ, Những cuốn sách Nho học đã sờn gáy, …là tất cả những gì cụ có trong những năm tháng cuối đời. Nhưng chính những vật dụng giản dị ấy lại là “chứng nhân” của một ngọn lửa đạo lý.

Người dân Đồng Tháp vẫn truyền nhau tình cảm dành cho cụ, bởi cụ luôn sống một đời thanh bạch: “Có gì ăn nấy, không của ai mà nhận, không giàu ai mà nhờ.”

Có người còn giữ lại những mảnh giấy chữa bệnh mà cụ từng ghi, xem như kỷ vật thiêng liêng của một người đã cứu hàng trăm sinh mạng.

Tại Đồng Tháp, cụ không chỉ cứu chữa bệnh tật mà còn truyền cảm hứng yêu nước cho thanh niên địa phương. Sự nhân nghĩa, khiêm nhường và tấm lòng hướng về dân tộc của cụ đã gieo vào lòng bao thế hệ niềm tin mạnh mẽ: “Người dân là gốc của nước.” Trong nhiều tài liệu của địa phương ghi lại: “Các thanh niên sau khi nghe cụ giảng về đạo nghĩa đã tham gia phong trào chống Pháp, hăng hái đi theo con đường mà Cách mạng đã vạch ra.” Cụ không trực tiếp cầm quân đánh giặc, nhưng ánh sáng từ tư tưởng của cụ như một đốm hoa lửa, âm thầm thắp lên tinh thần tự cường của vùng Đồng Tháp Mười.

Cụ Nguyễn Sinh Sắc mất năm 1929 tại Hòa An. Người dân nơi đây đã tổ chức tang lễ cho cụ như tang lễ của một bậc hiền nhân. Họ giữ gìn mộ phần, dựng nhà bia, thờ cúng trang trọng trong nhiều thập kỷ.

Ngày nay, Khu di tích Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc trở thành một trong những điểm văn hóa – lịch sử tiêu biểu của Đồng Tháp, nơi các thế hệ học sinh, chiến sĩ, đoàn viên đến tìm hiểu và tưởng niệm. Nhiều học giả nhận định: “Không có Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc rời quan về sống với dân, sẽ không có Chủ tịch Hồ Chí Minh vĩ đại như chúng ta biết ngày nay.” Bởi chính cuộc đời thanh liêm, tinh thần yêu nước và lối sống thương người của cụ đã ảnh hưởng sâu sắc đến Chủ tịch Hồ Chí Minh – người sau này đã lãnh đạo toàn dân tộc giành độc lập.

Ở Đồng Tháp, tên cụ được đặt cho: Đền thờ và Khu di tích Quốc gia, Trường học, Đường phố, Các công trình văn hóa – giáo dục. Người dân nơi đây vẫn xem cụ như một biểu tượng của trí tuệ, đức độ và lòng yêu nước thầm lặng.

Câu chuyện về Nguyễn Sinh Sắc không phải là câu chuyện của quá khứ, mà là ngọn lửa soi sáng hiện tại: Sống giản dị, Làm việc nghĩa, Yêu thương con người, Bảo vệ chân lý, Vì dân mà sống. Ngạn ngữ xưa có câu: “Người hiền ở đâu, đất ấy hóa thiêng.” Đất Đồng Tháp Mười trở thành vùng đất nghĩa khí cũng là nhờ những bước chân và tấm lòng của Cụ Phó bảng.

Nguồn tham khảo,trích dẫn:

https://www.traveloka.com/vi-vn/explore/destination/khu-di-tich-nguyen-sinh-sac/336540

Nguyễn Sinh Sắc – Wikipedia tiếng Việt

Tiểu sử của Nguyễn Sinh Sắc (1862 - 1929) - Tư Liệu Lịch Sử

Cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc - tấm gương trọn đời vì nước, vì dân | Báo điện tử Tiền Phong