CỤ NGUYỄN VĂN TỐ: NHÀ NHÂN SĨ YÊU NƯỚC MẪU MỰC, TRƯỞNG BAN THƯỜNG XÚC QUỐC HỘI KIÊN TRUNG
Trong bức tranh toàn cảnh của lịch sử cách mạng Việt Nam thế kỷ 20, bên cạnh những đảng viên cộng sản kiên trung, sự đóng góp của các trí thức, nhân sĩ yêu nước có vai trò vô cùng to lớn. Nhắc đến những tên tuổi tiêu biểu ấy, không thể không nhắc đến Cụ Nguyễn Văn Tố – nhà trí thức lớn, nhà văn hóa uyên bác, Trưởng ban Thường trực Quốc hội đầu tiên của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, người đã hiến dâng trọn đời mình cho sự nghiệp độc lập, tự do của Tổ quốc.
Cụ Nguyễn Văn Tố sinh năm 1889 tại phố Hàng Bông, thủ đô Hà Nội, trong một gia đình nhà nho nghèo. Sớm bộc lộ tư chất thông minh, ông học giỏi chữ Hán và chữ Pháp, sau đó vào làm việc tại Trường Viễn Đông Bác cổ (École Française d'Extrême-Orient). Tại đây, với tài năng nghiên cứu xuất sắc, ông trở thành một nhà văn hóa, nhà nghiên cứu lịch sử, ngôn ngữ và văn học hàng đầu của Việt Nam thời bấy giờ, là người Việt Nam đầu tiên giữ chức Chủ tịch Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ, góp công lớn trong việc khai dân trí, đẩy lùi nạn mù chữ cho nhân dân ta.
Dù là một trí thức có uy tín lớn và cuộc sống ổn định trong xã hội cũ, cụ Nguyễn Văn Tố sớm giác ngộ tinh thần yêu nước chân chính. Ngay sau Cách mạng Tháng Tám năm 1945, với uy tín lớn lao và tài đức vẹn toàn, cụ đã được Chủ tịch Hồ Chí Minh mời tham gia Chính phủ lâm thời, rồi được bầu làm Trưởng ban Thường trực Quốc hội (tương đương Chủ tịch Quốc hội hiện nay) tại kỳ họp đầu tiên của Quốc hội khóa I (tháng 1 năm 1946). Dù không phải là đảng viên Đảng Cộng sản, cụ đã toàn tâm toàn ý phụng sự cách mạng, trở thành biểu tượng tuyệt vời của khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Khi cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cụ Nguyễn Văn Tố cùng các cơ quan trung ương lên chiến khu Việt Bắc tiếp tục lãnh đạo kháng chiến. Bất chấp tuổi cao sức yếu, cụ vẫn lăn lộn với phong trào, gần gũi với nhân dân và chiến sĩ. Trưa ngày 7 tháng 10 năm 1947, trong một trận càn quét lớn của thực dân Pháp nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến tại Bắc Kạn (Chiến dịch Việt Bắc Thu Đông 1947), cụ Nguyễn Văn Tố đã bị giặc bắt. Dù tra tấn dã man và dùng mọi thủ đoạn dụ dỗ, mua chuộc, kẻ thù hoàn toàn bất lực trước khí tiết thanh cao, cứng cỏi của nhà trí thức yêu nước. Tức giận trước sự kiên trung của cụ, thực dân Pháp đã hèn hạ sát hại cụ. Sự ra đi oanh liệt của cụ là một tổn thất vô cùng to lớn cho Quốc hội và nhân dân ta, khiến cả nước tiếc thương vô hạn.
Cuộc đời và sự nghiệp của cụ Nguyễn Văn Tố để lại cho các thế hệ trẻ những bài học vô giá. Đó là minh chứng sống động cho tinh thần đại đoàn kết toàn dân tộc, nơi lòng yêu nước chân chính vượt lên trên mọi ranh giới giai cấp, tôn giáo hay xuất thân xã hội. Đó còn là tấm gương sáng ngời về nhân cách của một trí thức lớn: học rộng tài cao nhưng luôn khiêm nhường, đem tri thức phục vụ nhân dân, phục vụ Tổ quốc, và sẵn sàng hy sinh cả tính mạng để bảo vệ khí tiết dân tộc.
Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, tên tuổi và sự nghiệp của Trưởng ban Thường trực Quốc hội Nguyễn Văn Tố mãi mãi khắc ghi trong lịch sử vẻ vang của Quốc hội Việt Nam và lòng biết ơn của nhân dân ta. Thế hệ trẻ hôm nay khi nhìn lại cuộc đời oanh liệt của cụ càng thêm trân trọng giá trị của hòa bình, độc lập; từ đó không ngừng tu dưỡng đạo đức, rèn luyện tri thức, nuôi dưỡng khát vọng cống hiến để xây dựng và phát triển đất nước ngày càng giàu mạnh, văn minh.
