Cụ Nguyễn Văn Tố: Nhân cách lớn của một trí thức uyên bác và vị Chủ tịch Quốc hội đầu tiên

Trong dòng chảy hào hùng của lịch sử cách mạng Việt Nam, bên cạnh những nhà chính trị, quân sự lỗi lạc, còn có những trí thức lớn đã dâng hiến trọn vẹn cuộc đời, trí tuệ và cả máu xương cho độc lập, tự do của Tổ quốc. Tiêu biểu trong số đó là Cụ Nguyễn Văn Tố (1889 - 1947) – bút hiệu Ứng Hòe, nhà học giả uyên bác, nhà chí sĩ yêu nước tiêu biểu và là Trưởng Ban Thường trực Quốc hội đầu tiên (nay là Chủ tịch Quốc hội) của nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.

Từ học giả danh tiếng đến người trí thức dấn thân vì dân tộc

Sinh ra trong một gia đình nhà nho tại Hà Nội, cụ Nguyễn Văn Tố sở hữu tư chất thông minh đĩnh ngộ, tinh thông Nho học và thành thạo tiếng Pháp. Khác với nhiều trí thức đương thời chọn con đường an phận dấn thân vào chốn quan trường dưới chế độ thực dân, cụ sớm chọn con đường nghiên cứu khoa học xã hội và văn hóa.

Từ năm 1906, cụ làm việc tại Viện Viễn Đông Bác Cổ (EFEO), trở thành một nhà nghiên cứu lịch sử, khảo cổ và văn hóa hàng đầu. Cụ dành nhiều tâm huyết cho công cuộc khai trí, nâng cao dân trí thông qua việc tham gia tích cực vào Hội Trí Tri và giữ vai trò cốt cán trong Hội Truyền bá chữ Quốc ngữ. Đối với cụ, học thức không chỉ để thỏa mãn trí tò mò khoa học mà phải phục vụ trực tiếp cho việc thức tỉnh lòng yêu nước và tinh thần tự cường trong nhân dân.

"Chọn mặt gửi vàng" và dấu ấn trong Chính phủ cách mạng

Cách mạng Tháng Tám năm 1945 thành công đã mở ra kỷ nguyên mới cho dân tộc. Nhận thức rõ tầm quan trọng của nhân tài đối với vận mệnh quốc gia, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tin tưởng giao phó cho cụ Nguyễn Văn Tố những trọng trách lớn lao, dẫu lúc đó cụ đã ở độ tuổi ngũ tuần.

• Giải quyết nạn đói: Trong Chính phủ lâm thời, cụ đảm nhận cương vị Bộ trưởng Bộ Cứu tế xã hội. Đây là một nhiệm vụ vô cùng nan giải giữa lúc đất nước vừa giành độc lập lại gánh chịu hậu quả nặng nề từ nạn đói khủng khiếp năm 1945 do phát xít Nhật và thực dân Pháp gây ra. Bằng sự tận tụy, lòng nhân ái và tinh thần trách nhiệm cao độ, cụ đã góp phần quan trọng vào việc huy động sức mạnh toàn dân cứu đói, ổn định đời sống xã hội.

Sự hy sinh oanh liệt giữ trọn khí tiết nhà cách mạng

Khi thực dân Pháp tái xâm lược, cuộc kháng chiến toàn quốc bùng nổ, cụ Nguyễn Văn Tố cùng các cơ quan đầu não của Đảng và Chính phủ rời Thủ đô lên chiến khu Việt Bắc tiếp tục lãnh đạo cuộc chiến trường kỳ.

Vào tháng 10/1947, trong chiến dịch Việt Bắc Thu - Đông nhằm tiêu diệt cơ quan đầu não kháng chiến của địch, cụ bị thực dân Pháp phụcخاب và bắt giam tại Bắc Kạn. Đối mặt với kẻ thù, trước những đòn tra tấn dã man cùng mọi thủ đoạn mua chuộc, dụ dỗ, cụ vẫn giữ vững khí tiết kiên trung của một người cộng sản, một nhà trí thức cách mạng mẫu mực. Không khai thác được gì từ nhà học giả uyên bác, giặc Pháp đã hèn hạ sát hại cụ. Sự ra đi oanh liệt của cụ vào ngày 7/10/1947 là một tổn thất lớn lao đối với cách mạng Việt Nam, nhưng đồng thời khắc sâu vào tâm trí nhân dân tấm gương sáng ngời về lòng trung kiên vô hạn.

Di sản sống mãi với thời gian

Cuộc đời và sự nghiệp của cụ Nguyễn Văn Tố là bản hùng ca đẹp đẽ về sự hòa quyện giữa tài năng, trí tuệ và lòng yêu nước nồng nàn. Cụ đã từ bỏ cuộc sống danh giá, an nhàn trong giới học thuật thực dân để đi theo tiếng gọi thiêng liêng của dân tộc, để rồi hiến dâng cả sinh mạng cho Tổ quốc.

Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, tấm gương đạo đức, phong cách làm việc tận tụy, liêm khiết và lòng ái quốc sắt son của cụ Nguyễn Văn Tố vẫn mãi là niềm tự hào của Quốc hội Việt Nam, là bài học quý giá cho các thế hệ người Việt Nam trên con đường xây dựng và bảo vệ đất nước.