Cử nhân Bùi Hữu Nghĩa – Người quan thanh liêm vì dân chống cường hào và giặc ngoại xâm

Đỗ Thủ khoa khoa thi Hương năm 1835 tại Gia Định, cụ Bùi Hữu Nghĩa nổi tiếng khắp Nam Bộ là một vị quan thanh liêm, chính trực, luôn đứng về phía người nghèo khổ. Khi làm Tri huyện Trà Vang (Trà Vinh), vụ án kinh điển "Vụ án cá lạch Láng Thé" nổ ra: bọn cường hào thông đồng với gian thương cấm người dân nghèo đánh bắt cá trên sông Láng Thé để thu lợi riêng, cụ đã kiên quyết xử cho dân nghèo được tự do đánh cá với câu nói nổi tiếng: "Nước và cá là của trời đất ban tặng cho muôn dân, không ai được chiếm làm của riêng!".

Bị bọn tham quan vu oan giáng chức làm lính thú đày đi biên giới, cụ vẫn ung dung chấp nhận vì đã làm tròn lương tâm người cầm cân nảy mực. Khi thực dân Pháp đánh chiếm ba tỉnh miền Tây Nam Kỳ năm 1867, cụ treo ấn từ quan về quê Bình Thủy (Cần Thơ) mở trường dạy học, bốc thuốc chữa bệnh cho dân nghèo và dùng ngòi bút tài hoa sáng tác thơ ca, tuồng tích cổ vũ tinh thần yêu nước.

Cụ âm thầm liên lạc, quyên góp lương thực tiếp tế cho các nghĩa sĩ Cần Vương của Trương Định và Nguyễn Trung Trực, giữ trọn nhân cách thanh cao cho đến lúc trút hơi thở cuối cùng, được nhân dân Nam Bộ tôn kính là một trong bốn danh sĩ rực rỡ nhất đất phương Nam thời bấy giờ ("Đồng Nai tứ hổ").