Cụ Phó Bảng Nguyễn Sinh Sắc: Một Đời Vì Dân

Tên: Trần Thị Tuyết Nhi

Lớp: ĐHGDMN23C

MSSV: 0023412064

Cụ Phó Bảng Nguyễn Sinh Sắc: Một Đời Vì Dân

1. Tuổi thơ và những năm tháng dùi mài kinh sử (1862 – 1901)

Cụ Nguyễn Sinh Sắc sinh năm 1862 tại Làng Sen, xã Kim Liên, Nam Đàn, Nghệ An. Thuở nhỏ mồ côi cha mẹ, năm 16 tuổi được nhà nho Hoàng Xuân Đường ở làng Hoàng Trù nhận nuôi và cho ăn học. Thông minh, hiếu học, cụ trở thành học trò nổi tiếng, là một trong “Nam Đàn tứ hổ” cùng Phan Bội Châu, Vương Thúc Quý, Trần Văn Lương.

Năm 22 tuổi, cụ kết hôn với Hoàng Thị Loan, con gái của cha mẹ nuôi.

Năm 1894, cụ đỗ Cử nhân. Năm 1895 vào Huế thi Hội nhưng không đỗ. Cụ xin làm Hành tẩu Bộ Hộ và tiếp tục học tại Quốc Tử Giám.

Gia đình chuyển vào Huế, cụ Loan quay tơ dệt vải để phụ giúp chồng học hành và nuôi các con.

Năm 1901, cụ Loan qua đời sau khi sinh người con út. Cùng năm đó, cụ Sắc đỗ Phó bảng. Sau khi đỗ đạt, cụ không ra làm quan ngay, sống bằng nghề dạy học và nghiên cứu tân thư.

2. Ra làm quan và giữ vững phẩm chất thanh liêm (1901 – 1909)

Đến năm 1906, cụ được bổ nhiệm làm Thừa biện Bộ Lễ.

Dù làm quan nhưng cụ luôn giữ tư tưởng yêu nước, trọng dân và thường nói:

● “Quan trường là nô lệ trong đám nô lệ.”

● “Trung quân không phải là ái quốc, mà ái quốc là ái dân.”

Cụ dạy các con phải sống giản dị, không mang phong cách nhà quan. Cụ ủng hộ tư tưởng canh tân của Phan Chu Trinh và cho hai con trai theo học Trường Tiểu học Pháp – Việt Đông Ba.

3. Làm Tri huyện Bình Khê và biến cố (1909 – 1910)

Năm 1909, cụ được bổ nhiệm làm Tri huyện Bình Khê (Bình Định). Tại đây, cụ giao du với các nhà nho yêu nước, đứng về phía người nghèo và chống lại cường hào.

Đầu năm 1910, cụ cho bắt giam một tên cường hào. Sau khi tên này được thả ra một thời gian thì chết. Triều đình lấy cớ đó để giáng chức cụ.

Cụ xin từ quan, từ bỏ con đường quan lộ.

4. Những năm bôn ba vì dân, vì nước ở Nam Kỳ và Campuchia (1910 – 1927)

Sau khi rời quan trường, cụ chu du vào Nam Kỳ, sang cả Campuchia, vừa chữa bệnh giúp dân, vừa liên hệ với các chí sĩ yêu nước như Phan Chu Trinh và nhiều người hoạt động phong trào Cần Vương, Đông Du, Duy Tân.

Tại Nam Bộ, cụ đến nhiều chùa, chú giải kinh sách, góp phần vào phong trào Chấn hưng Phật giáo. Nhiều chùa còn lưu câu đối và bút tích của cụ.

Cuối năm 1916, qua giới thiệu của nhân sĩ tại Sài Gòn, cụ quen ông Hội đồng Hiển (Lê Quang Hiển) và theo ông về Cao Lãnh (Sa Đéc).

Tại đây, cụ được ông Trần Bá Lê (Cả Nhì Ngưu) dựng cho ngôi nhà nhỏ để ở và bốc thuốc.

Năm 1919, cụ rời Cao Lãnh, tiếp tục đi nhiều tỉnh Nam Bộ để gặp gỡ những người đồng chí hướng. Qua các nhân sĩ như Phan Chu Trinh, Nguyễn An Ninh, cụ biết rằng Nguyễn Ái Quốc chính là Nguyễn Tất Thành – con trai mình.

Do có quan hệ với tổ chức Việt Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội, cụ bị mật thám Pháp theo dõi nhưng không đủ chứng cứ để bắt.

5. Trở lại Cao Lãnh và những ngày cuối đời (1927 – 1929)

Năm 1927, cụ trở lại Cao Lãnh và được tổ chức Thanh niên Cách mạng Đồng chí Hội sắp xếp về ở nhà ông Năm Giáo tại rạch Cái Tôm, làng Hòa An.

Hằng ngày:

● Cụ khám bệnh và bốc thuốc tại tiệm thuốc bắc Hằng An Đường.

● Khi gặp người nghèo, cụ không lấy tiền khám, còn cho thêm thuốc.

● Cô Ba Ênh (Nguyễn Thị Bê) được giao lo cơm nước, đưa cụ đi bốc thuốc bằng xuồng.

● Cụ vẫn thường đi Sa Đéc, Sài Gòn, Long Xuyên, Châu Đốc… để thăm bạn hữu yêu nước.

● Cụ nhiều lần gửi thư cho bà Lương Văn Can ở Phnom Penh – một cơ sở cách mạng, nhưng các thư đều bị mật thám giữ lại.

Cuối tháng 11 năm 1929, cụ lâm trọng bệnh và qua đời.

Nhân dân Cao Lãnh an táng cụ tại chùa Hòa Long. Nhiều báo ở Sài Gòn đăng tin, trong đó ký giả Phan Khôi viết những lời kính trọng sâu sắc về cụ.

6. Ghi nhớ công lao và tôn tạo di tích (1954 – nay)

Năm 1954, bộ đội và nhân dân địa phương tôn tạo mộ cụ, chụp ảnh gửi ra Bắc cho Chủ tịch Hồ Chí Minh.

Năm 1975 – 1977, tỉnh Sa Đéc xây dựng Khu mộ cụ Nguyễn Sinh Sắc.

Ngày nay, Khu di tích tọa lạc tại TP Cao Lãnh (Đồng Tháp), là di tích cấp quốc gia, thu hút hàng trăm nghìn lượt du khách mỗi năm.