“CỨ TÔNG THẲNG VÀO!” – KHOẢNH KHẮC VŨ ĐĂNG TOÀN VÀ CHIẾC XE TĂNG 390 TIẾN VÀO DINH ĐỘC LẬP

Trưa 30 tháng 4 năm 1975.

Sài Gòn bước vào những giờ phút cuối cùng của chiến tranh.

Sau hàng chục năm chiến đấu, những đoàn quân từ nhiều hướng đang tiến sâu vào trung tâm thành phố. Trong đội hình ấy có những chiếc xe tăng của Lữ đoàn 203, Quân đoàn 2 - những “con ngựa sắt” đã đi qua nhiều chiến trường, nay mang trên mình nhiệm vụ tiến thẳng tới Dinh Độc Lập. Đó là mục tiêu cuối cùng. 

Với những người lính trên xe tăng 390, con đường trước mặt khi ấy không chỉ dẫn tới một tòa nhà. Đó là nơi mà họ đã được giao phải tiến vào bằng được.

Trên chiếc xe tăng T-59 mang số hiệu 390 có bốn người: Trung úy Vũ Đăng Toàn, Chính trị viên Đại đội 4, người chỉ huy xe; Trung sĩ Ngô Sỹ Nguyên, pháo thủ số 1; Thiếu úy Lê Văn Phượng, Phó đại đội trưởng kỹ thuật kiêm pháo thủ số 2; và Trung sĩ Nguyễn Văn Tập, lái xe. 

Không ai trong bốn người có thể biết rằng chỉ ít phút nữa thôi, tên tuổi của họ sẽ gắn với một trong những hình ảnh nổi tiếng nhất của lịch sử Việt Nam thế kỷ XX.

Nhưng vào thời điểm ấy, họ không nghĩ mình đang làm nên một bức ảnh lịch sử.

Họ chỉ biết rằng phải tiến lên.

Con đường tiến về Sài Gòn

Để đến được trước cổng Dinh Độc Lập vào buổi trưa hôm ấy, xe tăng 390 đã trải qua một hành trình dài và khốc liệt.

Theo lời kể của Vũ Đăng Toàn, đơn vị của ông bắt đầu hành quân từ Đà Nẵng vào ngày 10/4/1975 để tham gia chiến dịch mùa Xuân. Đại đội 4 thuộc Tiểu đoàn tăng 1, Lữ đoàn xe tăng 203, Quân đoàn 2 là lực lượng nòng cốt trong đội hình tiến về phía Nam. 

Ngày 26/4, chiến dịch Hồ Chí Minh bước vào giai đoạn quyết định.

Những ngày sau đó, các đơn vị liên tục tiến công.

Ngày 29/4, Đại đội 4 tham gia đánh căn cứ Nước Trong - một căn cứ quan trọng của đối phương, đồng thời là nơi đã khiến kíp xe 390 có sự thay đổi về nhân sự. Pháo thủ số 2 của xe bị thương, vì vậy Lê Văn Phượng, khi ấy là Phó đại đội trưởng kỹ thuật, vào thay vị trí này trên xe 390. 

Đêm 29/4, những chiếc xe tăng tiếp tục tiến về phía Sài Gòn.

Ngô Sỹ Nguyên, pháo thủ số 1 của xe 390, sau này nhớ lại rằng đêm ấy Lữ đoàn xe tăng có gần 100 xe và thiết giáp hành quân trong đêm, tiến về mục tiêu cuối cùng. Xe này cháy, xe khác lại vượt lên; người này hy sinh, người khác tiếp tục thay thế. Đội hình đi qua cầu Đồng Nai, cầu Rạch Chiếc, Thủ Đức rồi tiến đến đầu cầu Sài Gòn. 

Đến cầu Sài Gòn, mức độ chống trả trở nên dữ dội. Phía trước là những chiếc M48, M41, M113. Từ dưới sông, tàu chiến bắn lên. Máy bay thả bom xuống để ngăn bước tiến của lực lượng giải phóng.

Vũ Đăng Toàn nhớ lại cảnh tượng những chiếc xe bị cháy, những người lính bị thương và những đồng đội nằm lại hai bên cầu. Có những đơn vị gần như mất sức chiến đấu. Người lính phải băng bó cho nhau ngay giữa chiến trường. 

Nhưng đội hình vẫn phải tiến lên, bởi phía trước là Sài Gòn, và ở trung tâm Sài Gòn là Dinh Độc Lập.

“Không thể chậm trễ”

Sáng 30/4, nhiệm vụ của Tiểu đoàn tăng 1 là mở đường vào Sài Gòn. Trong đội hình ấy, Đại đội 4 có nhiệm vụ tiến sâu. Những người lính biết rằng cuộc chiến đang đi đến thời điểm quyết định. Không còn nhiều thời gian cho những cuộc giao tranh kéo dài.

Sau những trận đánh ác liệt, ban chỉ huy Đại đội 4 hội ý. Vũ Đăng Toàn kể rằng họ xác định không thể chậm trễ. Đội hình phải được củng cố và tiếp tục tiến vào bên trong. Những khẩu pháo tiếp tục khai hỏa.Một số loạt đạn được bắn sang phía đối phương. Sau khi bị uy hiếp, lực lượng đối phương tháo chạy.Đội hình xe tăng tiếp tục tiến.Xe của Trung đội trưởng Lê Tiến Hùng đi trước, sau đó là xe 390, rồi đến xe của Đại đội trưởng Bùi Quang Thận - chiếc 843.

Tại ngã tư Hàng Xanh, xe 390 đã bắn pháo tiêu diệt hai xe thiết giáp M113 của đối phương rồi tiếp tục rẽ trái, tiến về hướng Dinh Độc Lập. 

Đến cầu Thị Nghè, tình hình lại trở nên nguy hiểm. Xe của Trung đội trưởng Lê Tiến Hùng bị bắn. Ông và các chiến sĩ trên xe bị thương, một chiến sĩ bộ binh hy sinh.

Trong lúc ấy, xe 390 tiếp tục tiến lên, không còn nhiều khoảng cách nữa vì Dinh Độc Lập đang ở ngay phía trước.

Hai chiếc xe tăng trước cánh cổng

Khi đội hình tiến gần đến Dinh, xe 390 đi chậm lại, xe 843 vượt lên. Đó là chiếc xe do Đại đội trưởng Bùi Quang Thận chỉ huy.

Hai chiếc xe tăng tiến về phía Dinh theo những hướng khác nhau rồi gần như cùng lúc xuất hiện trước khu vực cổng.

Một chiếc tiến về cổng phụ, một chiếc hướng về cổng chính. Mọi chuyện diễn ra rất nhanh, xe 843 tiếp cận cổng phụ bên trái, nhưng chiếc cổng ấy không mở đường cho xe tăng tiến vào, xe 843 dừng lại.Trong khoảnh khắc ấy, chiếc xe 390 ở phía sau tiến lên.Vũ Đăng Toàn nhìn thấy xe của Bùi Quang Thận đang dừng lại. Phía trước là cánh cổng, phía sau là đội hình đang tiến tới.

Không thể đứng yên! Không thể chờ đợi!

Cũng không thể để cánh cổng cuối cùng ngăn bước tiến của đoàn quân.

Trong khoang xe tăng, Nguyễn Văn Tập - người lái xe 390 - hỏi người chỉ huy:

“Thế nào anh Toàn?”

Vũ Đăng Toàn đã đưa ra quyết định.

Ông trả lời:

“Cứ tông thẳng vào.” 

Chỉ một câu nói, nhưng đó là câu nói gắn với một khoảnh khắc lịch sử. Nguyễn Văn Tập lập tức chuyển hướng xe sang phía cổng chính. Chiếc xe tăng 390 tăng tốc, nó lao thẳng về phía cánh cổng sắt, và rồi…

“ẦM!”

Cánh cổng chính Dinh Độc Lập bị húc tung.

Chiếc xe tăng 390 lao vào sân Dinh.

Khoảnh khắc ấy đã được nữ phóng viên ảnh người Pháp Francoise Demulder ghi lại bằng máy ảnh. Hình ảnh chiếc xe tăng mang số hiệu 390 tiến qua cổng Dinh sau này trở thành một trong những tư liệu trực quan quan trọng giúp xác định chiếc xe nào thực sự húc đổ cổng chính. 

Không có thời gian để đứng lại

Chiếc xe vừa dừng, Vũ Đăng Toàn lập tức rời xe. Ông nhìn thấy Bùi Quang Thận đã mang theo lá cờ và chuẩn bị tiến vào Dinh, ông không đứng lại mà lấy một khẩu AK và chạy theo người đồng đội.

Đằng sau họ là chiếc xe tăng 390, phía trước là Dinh Độc Lập. Đây vẫn là một khu vực chiến đấu. Không ai biết bên trong còn bao nhiêu người hay đối phương có tiếp tục chống trả hay không.

Vì vậy, dù cánh cổng đã bị phá tung, những người lính vẫn trong tư thế sẵn sàng chiến đấu. Vũ Đăng Toàn kể rằng ông chạy theo Bùi Quang Thận để hỗ trợ đồng đội. Họ cùng tiến vào Dinh. Một người mang cờ, một người mang súng. Hai người lính từ hai chiếc xe tăng vừa vượt qua cánh cổng cuối cùng tiến lên phía trước.

Bên trong Dinh Độc Lập

Khi Toàn và Thận tiến đến khu vực đầu nhà, họ gặp một người đứng chặn lại. Người đó giới thiệu mình là Chuẩn tướng Nguyễn Hữu Hạnh, phụ tá của Tổng thống Dương Văn Minh. Ông Hạnh nói rằng Tổng thống muốn gặp những người lính vừa tiến vào Dinh. Vũ Đăng Toàn tiếp tục cùng đồng đội tiến vào, một người chỉ đường cho Bùi Quang Thận lên nóc Dinh để cắm cờ, còn Toàn đi vào bên trong cùng Nguyễn Hữu Hạnh, phía trong Dinh lúc đó có rất nhiều người thuộc nội các chính quyền Sài Gòn.

Theo lời kể của ông Toàn, hơn 50 người được dồn vào phòng khánh tiết. Nguyễn Hữu Hạnh đi vào phòng phía sau để mời Dương Văn Minh lên. Ở bên ngoài, những người lính xe tăng vẫn làm nhiệm vụ của mình, Ngô Sỹ Nguyên cũng tiến vào và tham gia dồn những người trong nội các vào một chỗ rồi đứng gác ở cửa, Nguyễn Văn Tập ở lại giữ chiếc xe tăng, cònLê Văn Phượng ngồi trong xe, dùng khẩu 12,7mm hướng lên phía lá cờ trên nóc Dinh để yểm hộ cho Bùi Quang Thận. 

Mỗi người ở một vị trí. Không có ai đứng ngoài câu chuyện. Người lái xe giữ xe, pháo thủ bảo vệ đồng đội, người chỉ huy tiến vào bên trong, người mang cờ đi lên nóc Dinh.

Tất cả đều đang thực hiện phần việc của mình trong những phút cuối cùng của cuộc chiến.

Khoảnh khắc lá cờ tung bay

Bùi Quang Thận lên nóc Dinh. Lá cờ của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam được kéo lên.

Khoảng 11 giờ 30 phút ngày 30/4/1975, lá cờ chiến thắng tung bay trên nóc Dinh Độc Lập. 

Cùng thời điểm đó, những người lính trong Dinh đang thực hiện nhiệm vụ tiếp quản. Dương Văn Minh cùng nội các sau đó được đưa tới Đài Phát thanh để tuyên bố đầu hàng. Cuộc chiến ở Sài Gòn đi đến hồi kết.

Nhưng đối với Vũ Đăng Toàn, khoảnh khắc đáng nhớ nhất có lẽ không phải là lúc người ta gọi ông là người chỉ huy chiếc xe tăng húc đổ cổng Dinh, mà đó là khoảnh khắc khi chiếc xe 390 đang đứng trước cánh cổng, khi Nguyễn Văn Tập hỏi: “Thế nào anh?”

Và ông trả lời: “Cứ tông thẳng vào.”

Nhiều năm sau, khi kể lại câu chuyện ấy, Vũ Đăng Toàn vẫn nhớ rất rõ. Trong một cuộc trò chuyện được VOV2 ghi lại năm 2025, ông nói rằng khi ấy ông nghĩ “bây giờ thời cơ đã đến”, bởi họ đã tới được mục tiêu cuối cùng và không thể chần chừ. Ông cũng nhắc đến cái giá mà những người lính và đồng bào đã phải trả trước khi có được khoảnh khắc ấy. Đó là điều làm cho câu chuyện về chiếc xe tăng 390 không chỉ dừng lại ở một cú húc. Đằng sau tiếng va chạm của thép với sắt là cả một hành trình. Đằng sau vài giây chiếc xe lao qua cổng là những ngày tháng chiến đấu. 

Và đằng sau một câu lệnh ngắn ngủi là sự quyết đoán của một người lính đứng trước thời khắc mà nếu chậm lại, cơ hội có thể trôi qua.

Sau cánh cổng

Ngay sau khi Dinh Độc Lập được kiểm soát, nhiệm vụ của những người lính chưa kết thúc. Họ vẫn tiếp tục ở lại bảo vệ Dinh Độc Lập.

Khoảng một giờ sau, Đại đội 4 nhận lệnh tới cảng Bạch Đằng để bảo vệ cảng và kho hàng của chính quyền Sài Gòn. Sau đó, đơn vị trở về tổng kho Long Bình để sửa chữa xe, lau chùi vũ khí, bổ sung đạn dược và xăng dầu, sẵn sàng cho những tình huống có thể xảy ra. Có nghĩa là sau khoảnh khắc lịch sử ấy, không có màn ăn mừng nào dành riêng cho bốn người trên xe 390.

Bởi họ vẫn tiếp tục phải làm nhiệm vụ.Chiếc xe tăng vừa húc đổ cổng Dinh cũng tiếp tục được sử dụng.Cuộc đời quân ngũ của họ cũng tiếp tục.

Chiến tranh chưa lập tức biến những người lính thành những nhân vật lịch sử. Họ vẫn là những người lính, vẫn có nhiệm vụ, vẫn phải sửa xe, vẫn phải lau súng, vẫn phải chuẩn bị đạn dược.

Và có lẽ chính sự bình dị ấy khiến câu chuyện càng trở nên đáng nhớ.

Hai mươi năm sau, một bức ảnh tìm lại sự thật

Có một điều đặc biệt trong câu chuyện của xe tăng 390. Ngay sau ngày 30/4/1975, trong nhiều năm, câu hỏi về chiếc xe nào húc đổ cổng chính Dinh Độc Lập vẫn còn được nhắc đến. Hai chiếc xe tăng 390 và 843 đều tiến vào Dinh, xe 843 đi trước và tiếp cận cổng phụ, xe 390 sau đó húc đổ cổng chính. Nhưng việc xác định chính xác hình ảnh lịch sử ấy không phải lúc nào cũng đơn giản.

Mãi đến năm 1995, khi nữ phóng viên ảnh Pháp Françoise Demulder tổ chức triển lãm ảnh về sự kiện 30/4 tại Paris, hình ảnh chiếc 390 húc cổng mới giúp làm rõ vai trò của chiếc xe. Sau đó, bà trở lại Việt Nam tìm những người lính trên xe. Một bức ảnh đã tồn tại suốt hai mươi năm giúp lịch sử được nhìn lại. Nhờ đó, chiếc xe tăng 390 và bốn người lính trên xe được xác định rõ hơn trong khoảnh khắc mà họ đã trực tiếp tạo nên. Chiếc xe tăng ấy sau này được đưa về bảo tàng.

Năm 2012, xe tăng T-59 số hiệu 390 được công nhận là Bảo vật quốc gia. VOV ghi nhận đây là hiện vật gốc, độc bản, gắn trực tiếp với Chiến dịch Hồ Chí Minh và sự kiện húc đổ cổng Dinh Độc Lập ngày 30/4/1975. 

Ngày nay, người ta có thể nhìn thấy chiếc xe ấy trong bảo tàng. Thân xe vẫn mang số 390. Nhưng nếu chỉ nhìn vào một chiếc xe bằng sắt thép, có lẽ rất khó hình dung được nó đã đi qua những gì.

Đã có những đoạn đường mà xe này cháy, xe khác phải vượt lên, đã có những người lính hy sinh bên đường, đã có những người bị thương, đã có những trận đánh mà không ai biết mình có thể trở về hay không.Và rồi, cuối cùng, chiếc xe ấy đứng trước cánh cổng Dinh Độc Lập.

Bốn người lính và một khoảnh khắc không thể quên

Sau ngày đất nước thống nhất, bốn người trên xe tăng 390 mỗi người một nơi.Vũ Đăng Toàn tiếp tục cuộc sống của một người lính rồi sau này rời quân ngũ, Ngô Sỹ Nguyên, Nguyễn Văn Tập và Lê Văn Phượng cũng trở về với cuộc sống riêng.

Những năm tháng chiến tranh đã lui xa, nhưng họ vẫn nhớ về nhau.

Theo lời kể của Vũ Đăng Toàn, mãi đến năm 1995, bốn người mới có cơ hội gặp lại đầy đủ. Từ đó, mỗi năm họ lại tìm đến thăm nhau. Trong một cuộc gặp được Báo Quân đội nhân dân ghi lại năm 2025, ba thành viên còn lại của kíp xe 390 - Vũ Đăng Toàn, Ngô Sỹ Nguyên và Nguyễn Văn Tập - cùng người thân của Lê Văn Phượng vẫn nhắc về tình đồng đội. Lê Văn Phượng đã qua đời năm 2016, nhưng những người còn lại vẫn giữ sự gắn bó với gia đình ông. 

Điều đáng chú ý là khi nói về ngày 30/4, những người lính ấy thường không kể câu chuyện theo cách của những người đang kể về một chiến công của riêng mình.

Họ nói về đồng đội, về những người đã hy sinh, về những người đã không đi được đến Dinh. Và nói về nhiệm vụ.

Bởi đối với họ, chiếc xe 390 không phải chỉ là một chiếc xe tăng nổi tiếng. Nó còn là nơi bốn con người đã cùng nhau chiến đấu, là nơi một người lái xe chờ lệnh người chỉ huy, là nơi những người pháo thủ sẵn sàng khai hỏa, là nơi mỗi người tin tưởng vào người bên cạnh mình. Và trong khoảnh khắc quyết định, chỉ huy nói một câu, người lái xe lập tức thực hiện. Không cần thêm một lời!

“Cứ tông thẳng vào”

Có những khoảnh khắc lịch sử được tạo nên bởi những quyết định rất lớn. Nhưng cũng có những khoảnh khắc chỉ bắt đầu bằng một câu nói rất ngắn. Với Vũ Đăng Toàn, câu nói ấy là: “Cứ tông thẳng vào.”

Ở phía trước là cánh cổng, sau lưng là đồng đội, bên ngoài là chiến trường và hía trong là mục tiêu cuối cùng. Không ai có thể biết chắc điều gì sẽ xảy ra khi chiếc xe tăng lao vào cánh cổng. Nhưng Toàn hiểu rằng nếu dừng lại, đội hình sẽ bị chặn. Vì thế, ông ra lệnh, Nguyễn Văn Tập tăng ga. Chiếc xe 390 lao lên, cánh cổng sắt bật tung.

Chiếc xe tiến vào sân Dinh, chỉ ít phút sau, lá cờ giải phóng tung bay trên nóc tòa nhà. Một cuộc chiến kéo dài hàng chục năm đi tới hồi kết.

Nửa thế kỷ đã trôi qua kể từ buổi trưa ấy. Khi những người lính năm xưa giờ đã ở tuổi cao. Dù cho mái tóc đã bạc, những con đường họ từng đi qua đã thay đổi, thành phố mà họ tiến vào trong ngày 30/4/1975 đã trở thành một đô thị hoàn toàn khác, nhưng hình ảnh chiếc xe tăng 390 vẫn còn đó.

Không chỉ trong bảo tàng, không chỉ trong những bức ảnh lịch sử. mà còn hiện diện trong ký ức của những người từng ngồi trên chiếc xe ấy.

Vũ Đăng Toàn có thể đã trải qua rất nhiều năm sau chiến tranh, có thể đã kể lại câu chuyện ấy rất nhiều lần. Nhưng mỗi khi nhắc đến khoảnh khắc trước cổng Dinh, câu chuyện vẫn quay trở lại với một chi tiết rất đơn giản: chiếc xe 843 dừng lại, người lái xe 390 hỏi người chỉ huy phải làm gì, và người chỉ huy đưa ra quyết định.

“Tiến lên.”

Bởi phía trước đã là mục tiêu cuối cùng, và bởi những hy sinh của bao người trước đó không cho phép họ dừng lại ở cánh cổng. Chiếc xe tăng 390 đã đi qua cánh cổng ấy. Còn lịch sử thì đi qua một dấu mốc.

Ngày 30/4/1975, Sài Gòn được giải phóng, miền Nam hoàn toàn giải phóng, đất nước bước vào thời kỳ thống nhất. Đối với lịch sử, đó là một ngày trọng đại. Đối với Vũ Đăng Toàn và những người lính trên xe 390, đó trước hết là ngày họ hoàn thành nhiệm vụ được giao. Một nhiệm vụ mà họ đã đi qua bom đạn, mất mát và những người đồng đội không còn trở về để thực hiện cho đến cùng. Và có lẽ vì thế, khi nhìn lại khoảnh khắc chiếc xe 390 húc tung cánh cổng Dinh Độc Lập, điều đáng nhớ nhất không chỉ là tiếng thép va vào thép. Mà là những con người ở bên trong chiếc xe ấy.

Bốn người lính, một chiếc xe tăng, một mệnh lệnh, một quyết định trong vài giây.

Và một khoảnh khắc đã trở thành ký ức của cả dân tộc.