CỤ TRẦN VĂN HOÀI – NGỌN ĐUỐC KIÊN TRUNG CỦA ĐẤT CHỢ GẠO

Giữa vùng sông nước Tiền Giang hiền hòa, có một con người mà cuộc đời của ông gắn liền với những bước thăng trầm của dân tộc trong suốt nửa đầu thế kỷ XX. Đó là cụ Trần Văn Hoài, còn gọi là Trần Vĩnh Hoài hay Hương trưởng Hoài, sinh năm 1872 tại làng Bình Ninh, tổng Hòa Hảo, tỉnh Mỹ Tho (nay là xã Bình Ninh, tỉnh Đồng Tháp). Cuộc đời 76 năm của ông là một hành trình dài đầy kiên định, gan góc, là minh chứng sáng ngời của tinh thần yêu nước và lòng trung thành tuyệt đối với sự nghiệp cách mạng.

Sinh ra trong một gia đình nông dân chất phác nhưng giàu lòng dân tộc, ông sớm tham gia các phong trào yêu nước chống thực dân Pháp. Từ Thiên Địa Hội, Duy Tân Hội đến hội kín Nguyễn An Ninh, ở phong trào nào người ta cũng thấy bóng dáng cụ Hoài – người nông dân áo vải nhưng sẵn sàng bán ruộng đất để góp sức cho phong trào Đông Du, hỗ trợ Cường Để sang Nhật tìm đường cứu nước. Ngọn lửa yêu nước ấy đã bén trong cụ từ rất sớm và cháy mãi không tắt qua suốt nhiều thập kỷ đấu tranh.

Sau Chiến tranh thế giới thứ nhất, cụ Hoài tiếp tục dấn thân vào con đường cách mạng có tổ chức khi tham gia Hội Việt Nam Cách mạng Thanh niên. Năm 1928, trong một đợt bố ráp của thực dân, cụ bị bắt giam ba năm vì lưu giữ tài liệu tuyên truyền của cách mạng. Những ngày trong ngục tối không làm cụ nao núng. Ra tù, cụ tiếp tục hoạt động tích cực, tham gia Hội Khuyến học Nam Kỳ, tổ chức cho nhiều thanh niên sang nước ngoài học tập lý luận cách mạng. Cụ còn lập đoàn ghe chài, mở vựa trái cây ở Cầu Ông Lãnh (Sài Gòn) để gây quỹ và làm đầu mối liên lạc cho Đảng – một hoạt động vừa mưu trí, vừa đầy dũng cảm.

Từ Hội kín Nguyễn An Ninh, cụ chuyển sang hoạt động trong Đông Dương Cộng sản Đảng do Ngô Gia Tự tổ chức, rồi tham gia Đảng Cộng sản Việt Nam khi Đảng ra đời năm 1930. Cụ là một trong những đảng viên thế hệ đầu của phong trào cách mạng Nam Bộ – những người đã đặt nền móng cho sự lan rộng của chủ nghĩa Mác – Lênin ở vùng đất này.

Không chỉ là người chiến sĩ tận tụy, cụ Hoài còn là chỗ dựa của nhiều lãnh tụ cách mạng. Ngôi nhà của cụ tại Tân Thuận Bình trở thành địa chỉ đỏ nổi tiếng. Nơi đây từng đón tiếp các bậc chí sĩ như Phan Bội Châu, Phan Chu Trinh, những nhà lãnh đạo cách mạng như Trần Văn Giàu, Hà Huy Giáp, Nguyễn Thị Thập, và đặc biệt là cụ Phó bảng Nguyễn Sinh Sắc – thân sinh Chủ tịch Hồ Chí Minh – từng ở tại nhà cụ trước khi về Cao Lãnh.

Năm 1931, tại chính ngôi nhà này, Tỉnh ủy Mỹ Tho thành lập Chi bộ Đảng đầu tiên của huyện Chợ Gạo. Đến tháng 10 năm 1943, cũng tại đây diễn ra Hội nghị thành lập Xứ ủy Lâm thời Nam Kỳ, đặt nền tảng chỉ đạo phong trào cách mạng toàn Nam Bộ. Tháng 5 năm 1945, Xứ ủy Nam Kỳ tiếp tục chọn nhà cụ để họp chuẩn bị cho Tổng khởi nghĩa Tháng Tám. Không phải ngẫu nhiên mà nhà cụ Hoài được chọn; đó là sự khẳng định lòng tin tuyệt đối của Đảng dành cho một gia đình son sắt, tận trung tận hiếu với cách mạng.

Trong hồi ký của mình, Giáo sư Trần Văn Giàu đã nhiều lần nhắc đến cụ Hoài với sự kính trọng sâu sắc. Ông viết:“Gia đình ông Trần Văn Hoài là cái nôi của những năm đấu tranh cách mạng.”Và ở một đoạn khác:“Dù vật đổi sao dời, lòng chúng tôi vẫn sắc son với bác Hương trưởng Hoài và đồng bào Tân Thuận Bình.”
Những lời ấy không chỉ là sự ghi nhận, mà còn là minh chứng cho tầm vóc và uy tín của cụ Hoài trong phong trào Nam Bộ.Năm 1940, cụ Hoài – lúc ấy là Quận ủy viên Quận ủy Lâm thời Chợ Gạo – tham gia Khởi nghĩa Nam Kỳ và bị bắt giam lần thứ hai. Đến 1943, khi mãn hạn tù, cụ lại tiếp tục trở về tổ chức mạng lưới, củng cố cơ sở và hoạt động không ngơi nghỉ cho đến những ngày cuối đời.

Sau Cách mạng Tháng Tám, thực dân Pháp quay lại xâm lược Nam Bộ. Ngôi nhà của cụ bị giặc đốt sạch, nhưng điều đó không dập tắt được tinh thần của người đảng viên lão thành. Ngày 10 tháng 5 năm Đinh Hợi (28.6.1947), trên đường làm nhiệm vụ vượt lộ Đông Dương (nay là Quốc lộ 1A), cụ bị địch phục kích và anh dũng hy sinh, thọ 76 tuổi. Cụ được Nhà nước công nhận liệt sĩ, ghi danh vào trang sử vàng của dân tộc.

Cụ Trần Văn Hoài không chỉ cống hiến trọn đời mà còn truyền ngọn lửa ấy đến cả gia đình. Con trai cụ, Trần Văn Hiển, du học Pháp, được kết nạp Đảng Cộng sản Pháp, về nước hoạt động, trở thành Ủy viên Xứ ủy Nam Kỳ và Chủ tịch Ủy ban Cách mạng Lâm thời tỉnh Mỹ Tho, hy sinh năm 1945, được truy tặng Huân chương Hồ Chí Minh. Con rể và cháu ngoại cụ cũng lần lượt ngã xuống. Năm người, ba thế hệ trong cùng một gia đình đã hiến dâng đời mình cho độc lập dân tộc. Ít có gia đình cách mạng nào ở Nam Bộ để lại dấu ấn sâu đậm như gia đình cụ Hoài.

Trong lòng người dân Chợ Gạo, tên tuổi cụ Trần Văn Hoài là biểu tượng bất khuất của một thời kỳ lịch sử bi tráng. Để tưởng nhớ công lao của cụ, tỉnh Tiền Giang đã đặt tên Trường THPT Trần Văn Hoài – nơi thế hệ trẻ hôm nay tiếp tục vun đắp lý tưởng, giữ gìn truyền thống mà cụ và bao lớp cha ông đã dày công xây dựng.

Cuộc đời cụ Trần Văn Hoài là câu chuyện đẹp đẽ của tinh thần yêu nước, của sự dấn thân không mệt mỏi, của một trái tim suốt đời hướng về Tổ quốc. Ngọn đuốc mà cụ thắp lên vẫn cháy sáng trong ký ức người dân, trong lịch sử Tiền Giang và trong từng lớp học mang tên cụ.

“Có những ngọn lửa dù thời gian trôi qua vẫn không tắt,
Vì nó đã hóa thân vào đất mẹ, vào từng hơi thở quê hương.”

Câu chuyện thời hoa lửa của cụ Trần Văn Hoài là lời tri ân sâu sắc của thế hệ hôm nay đối với người đảng viên kiên trung đã góp phần làm nên bản anh hùng ca bất diệt của dân tộc Việt Nam.