Cúc ơi | Liệt sĩ Hồ Thị Cúc (Đặng Đình Thao - Bí thư Chi đoàn ấp 2A)

Chiều ngày 24/7/1968, sau một đợt ném bom dữ dội của quân Mỹ xuống Ngã ba Đồng Lộc, hầm trú ẩn của Tiểu đội 4, Thanh niên xung phong bị trúng bom. Khi khói bụi dần tan, đồng đội đã lần lượt tìm thấy thi thể của chín nữ thanh niên xung phong. Chỉ riêng Hồ Thị Cúc vẫn bặt vô âm tín. Chiếc hầm nơi chị trú ẩn bị đất đá vùi lấp quá sâu, khiến mọi nỗ lực tìm kiếm trong những giờ đầu đều không có kết quả.

Suốt hai ngày đêm sau đó, giữa một chiến trường còn chi chít hố bom và luôn đối mặt với hiểm nguy, đồng đội vẫn không ngừng đào bới, tìm kiếm với hy vọng đưa chị trở về. Thời gian trôi qua trong nỗi lo âu và tuyệt vọng khi không ai biết chính xác chị đang nằm ở đâu dưới lớp đất đá ngổn ngang.

Chứng kiến sự mất mát ấy, ông Nguyễn Thanh Bính, khi đó là cán bộ kỹ thuật giao thông và là người trực tiếp công tác cùng các nữ thanh niên xung phong, đã nghẹn ngào viết nên bài thơ "Cúc ơi!". Đó không chỉ là một bài thơ mà còn là tiếng gọi tha thiết của người đồng đội dành cho người em gái thân thương vẫn còn nằm đâu đó giữa lòng đất Đồng Lộc.

Tác giả cất tiếng gọi tên Hồ Thị Cúc như đang gọi chị trở về điểm danh cùng đồng đội, khắc họa hình ảnh một cô gái kiên cường, giàu nghị lực nhưng cũng rất đỗi hồn nhiên và giàu tình cảm. Trong nỗi đau mất mát, người ở lại chỉ mong đất đá bớt lạnh lùng để sớm đưa chị trở về với đồng đội và gia đình. Tiếng gọi "Cúc ơi! Về đi! Cúc ơi!" vang lên như lời khẩn cầu, chất chứa biết bao đau thương và nhớ thương của những người còn sống.

Theo lời kể của nhiều nhân chứng, trong không khí trang nghiêm giữa khói hương tại trận địa, đến gần trưa ngày 26/7/1968, tức ngày thứ ba kể từ khi xảy ra trận bom, đồng đội đã tìm thấy thi thể của Hồ Thị Cúc trong căn hầm bị sập sâu dưới lòng đất. Chị được phát hiện trong tư thế ngồi, trên đầu vẫn đội chiếc mũ đã bị ép bẹp, bàn tay còn nắm chặt chiếc cuốc dùng để đào đất tìm đường thoát ra ngoài. Hình ảnh ấy đã trở thành ký ức không thể nào quên đối với những người trực tiếp tham gia tìm kiếm lúc ấy.

Vào năm 1972, liệt sĩ Hồ Thị Cúc cùng chín đồng đội đã được Nhà nước truy tặng danh hiệu Anh hùng Lao động vì những cống hiến kiên cường tại "tọa độ chết". Chân dung của các chị cũng đã được phục dựng chân thực qua dự án số hóa di sản tại Báo Nhân Dân.

Sự kiện tìm thấy chị sau nhiều ngày tìm kiếm đã khiến câu chuyện về bài thơ "Cúc ơi!" trở thành một ký ức đặc biệt trong lịch sử Ngã ba Đồng Lộc. Bài thơ vẫn luôn được xem là biểu tượng của tình đồng chí, đồng đội sâu nặng và nỗi tiếc thương vô hạn dành cho những người đã ngã xuống vì Tổ quốc.

Về sau, bài thơ "Cúc ơi!" được nhạc sĩ Võ Đông Điền phổ nhạc thành ca khúc cùng tên. Tác phẩm đã góp phần lưu giữ hình ảnh người nữ thanh niên xung phong Hồ Thị Cúc cùng chín đồng đội Ngã ba Đồng Lộc như biểu tượng bất diệt của tuổi trẻ Việt Nam – những con người đã hiến dâng trọn tuổi xuân cho độc lập, tự do và sự bình yên của đất nước./.