Cụm chiến đấu liên hoàn Vinh – Hùng – Chấn

Những năm đầu thập niên 60 của thế kỷ XX, vùng ven biển Tiên Lãng đứng trước thử thách cam go khi kẻ thù liên tục đẩy mạnh các hoạt động xâm lấn và phá hoại. Ba xã Vinh Quang, Chấn Hưng và Hùng Thắng – nằm án ngữ hai cửa sông Văn Úc và Thái Bình – trở thành địa bàn trọng điểm, nơi phong trào cách mạng và kháng chiến diễn ra sôi nổi, nhiều trận chống càn và chiến đấu bằng vũ khí tự tạo đã trở thành dấu ấn trong lịch sử địa phương. Trước tình hình đó, Bộ Tổng tham mưu, Quân khu và Bộ Tư lệnh thành phố đã quyết định chọn ba xã làm điểm xây dựng cụm làng xã chiến đấu liên hoàn để rút kinh nghiệm và triển khai rộng trong toàn miền Bắc.

Trước khi triển khai xây dựng, Nhân dân ba xã được quán triệt đầy đủ mục đích, ý nghĩa và yêu cầu của cụm làng chiến đấu thông qua các buổi học tập tài liệu do Bộ và Quân khu cung cấp. Huyện ủy Tiên Lãng xác định xây dựng xã Vinh Quang trước, sau đó mở rộng sang Chấn Hưng và Hùng Thắng. Từ tháng 6 đến tháng 12 năm 1964, cán bộ và Nhân dân ba xã đã dốc toàn lực tham gia xây dựng cụm làng chiến đấu liên hoàn “Vinh – Hưng – Chấn”, nhằm tạo nên thế trận phòng thủ vững chắc, đảm bảo sự lãnh đạo toàn diện và tuyệt đối của Đảng trong mọi tình huống.

Tại Vinh Quang, Ban chỉ đạo xây dựng được thành lập do đồng chí Phạm Văn Danh – Bí thư Đảng ủy làm Trưởng ban, đồng chí Phùng Văn Kỳ – Chủ tịch Ủy ban Hành chính làm Phó ban, cùng các đồng chí Nguyễn Văn Lãng, Vũ Đức Hạnh, Lương Quang Đất, Trần Văn Thép, Vũ Đình Doan và Phạm Thị Riêm làm Ủy viên. Dưới sự lãnh đạo của Ban chỉ đạo, các lực lượng dân quân, tự vệ được củng cố; chính quyền và các đoàn thể quần chúng phối hợp nhịp nhàng; công tác giao thông, thủy lợi, trồng cây chắn sóng phục vụ đắc lực cho nhiệm vụ chiến đấu và sản xuất.

Nhân dân ba xã không quản nắng mưa, đóng góp hàng chục vạn ngày công để đào đắp 178.340 m² đất, xây dựng 271 công sự chiến đấu, 3.032 hầm hố chiến đấu cá nhân và đào 72 tuyến kênh mương vừa tưới tiêu sản xuất vừa làm giao thông hào cơ động khi chiến đấu. Hàng chục con đường liên thôn – liên xã được mở mới; hàng nghìn khóm tre và hàng chục vạn cây chắn sóng được trồng, tạo thành “tường xanh” vững chắc trước phong ba bão táp và bom đạn kẻ thù.

Cụm làng chiến đấu Vinh – Hưng – Chấn được tổ chức thành ba tuyến chiến đấu. Tuyến thứ nhất là toàn bộ hệ thống đê biển, đê sông với hàng nghìn hố chiến đấu, ụ pháo, ụ DKZ và hầm trú ẩn kiên cố, ngụy trang kín đáo. Tuyến thứ hai nằm sau đê khoảng 200m với hệ thống giao thông hào và công sự ven làng, tạo điều kiện cơ động nhanh cho lực lượng khi chiến đấu. Tuyến thứ ba nằm trong thôn xóm, với phương án chiến đấu độc lập của từng địa phương, đồng thời có phương án phối hợp giữa các xã và với các lực lượng quân binh chủng của huyện, thành phố. Cụm trực tiếp chỉ huy một đại đội cơ động, hai trung đội hỏa lực và các phân đội thông tin, hậu cần, quân y của các trạm y tế xã.

Khi công tác xây dựng cơ bản hoàn thành, huyện đội tổ chức nhiều đợt diễn tập cho từng xã và toàn cụm. Tính đến tháng 9 năm 1964, cụm đã hai lần tổ chức diễn tập quy mô lớn và nhiều đợt diễn tập cấp xã, trong đó Vinh Quang – xã trọng điểm – đã thực hành diễn tập tới sáu lần. Sau hội nghị tổng kết và rút kinh nghiệm do Bộ Tổng tham mưu và Quân khu tổ chức với sự tham dự của đại biểu nhiều tỉnh miền Bắc, mô hình cụm làng chiến đấu liên hoàn Vinh – Hưng – Chấn được đánh giá là hoàn chỉnh, phương pháp xây dựng hợp lý, tổ chức trang bị khoa học, và trở thành mô hình kiểu mẫu để giảng dạy trong các nhà trường quân đội.

Lực lượng dân quân của Vinh Quang ngày càng được trang bị mạnh mẽ, với sức mạnh tương đương một tiểu đoàn bộ binh, gồm một trung đội pháo bờ biển, hai khẩu đại liên, bốn khẩu trung liên, mười lăm khẩu tiểu liên K50 và 150 khẩu súng trường K44 – một lực lượng hiếm có ở cấp xã trong giai đoạn đó. Những kinh nghiệm quý báu từ quá trình xây dựng cụm làng chiến đấu đã đóng góp trực tiếp vào việc hình thành cơ sở lý luận cho nghị quyết 02 của Bộ Chính trị về xây dựng khu vực phòng thủ địa phương vững chắc, xác định thế trận “giữ xã – giữ huyện – giữ tỉnh”.

Với thành tích xuất sắc trong chiến đấu, phục vụ chiến đấu, tuyển quân, chi viện cho tiền tuyến, xung kích lao động sản xuất và làm tốt công tác hậu phương quân đội, năm 1964, xã Vinh Quang được công nhận danh hiệu Đơn vị Quyết Thắng – một niềm tự hào lớn của quân dân địa phương. Cụm làng chiến đấu liên hoàn Vinh – Hưng – Chấn trở thành biểu tượng sáng ngời về tinh thần đoàn kết, ý chí tự lực tự cường và sức mạnh của lòng yêu nước trong thời hoa lửa, để lại dấu ấn sâu đậm trong lịch sử đấu tranh của quê hương Tiên Lãng.