Củng cố Mặt trận và Đỉnh cao của Phong trào (1938 - 1939)

Bước sang năm 1938, phong trào cách mạng tại Trà Vinh đã có những bước trưởng thành vượt bậc. Việc thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương theo nghị quyết của Đảng vào tháng 3/1938 đã thống nhất các tổ chức quần chúng dưới một ngọn cờ chung. Sự kiện này đánh dấu sự chín muồi của phong trào, thể hiện qua việc đa dạng hóa các hình thức tổ chức và sự kết hợp ngày càng chặt chẽ giữa các tầng lớp nhân dân, đưa cuộc đấu tranh đạt đến đỉnh cao.

3.1. Thành lập Mặt trận Dân chủ Đông Dương và Mở rộng Tổ chức Quần chúng

Tại Hội nghị Ban Chấp hành Trung ương (29-30/3/1938), Đảng đã quyết định thành lập Mặt trận Thống nhất Dân chủ Đông Dương (gọi tắt là Mặt trận Dân chủ Đông Dương). Thực hiện chủ trương này, Tỉnh ủy Trà Vinh đã đẩy mạnh việc tập hợp lực lượng, phát triển các tổ chức quần chúng một cách sâu rộng và có hệ thống hơn.

Sự phát triển của các Hội Ái hữu theo ngành nghề là một minh chứng rõ nét cho sự trưởng thành về mặt tổ chức:

• Hội Ái hữu Thợ may: Thành lập ngày 29/8/1938.

• Hội Ái hữu Thợ mộc: Thành lập ngày 30/8/1938, quy tụ người lao động ở vùng Cầu Ngang, Càng Long.

Đặc biệt, sự ra đời của các hội đoàn trí thức đã cho thấy cơ sở xã hội của phong trào được mở rộng, không chỉ giới hạn ở nông dân và thợ thủ công mà còn thu hút cả giới tinh hoa.

• Hội Trí thức: Quy tụ các nhân vật tiêu biểu như Từ Bi, Từ Bá Hoa, Mạnh Dung Ký Tự, Nguyễn Hoa Anh.

• Hội Dạy học: Với các giáo viên tiến bộ như Lâm, Quang, Lương, Phượng.

• Hội Truyền bá chữ quốc ngữ: Thành lập vào tháng 7/1938, vừa nâng cao dân trí vừa là nơi lan tỏa tinh thần yêu nước.

3.2. Vai trò của Báo chí Cách mạng

Trong giai đoạn này, báo "Dân Chúng", cơ quan ngôn luận của Trung ương Đảng do Tổng Bí thư Hà Huy Tập trực tiếp chỉ đạo, đã được lưu hành rộng rãi đến Trà Vinh. Tờ báo đóng vai trò then chốt trong việc phổ biến đường lối của Đảng, kêu gọi quần chúng đấu tranh, và phản ánh những yêu sách của nhân dân. Việc đọc và thảo luận báo chí cách mạng đã góp phần làm cho sinh hoạt chính trị ở Trà Vinh thêm phong phú, nâng cao đáng kể nhận thức chính trị cho quần chúng.

3.3. Đấu tranh Đòi Quyền lợi và Thắng lợi Bước đầu

Các cuộc đấu tranh tiếp tục nổ ra với quy mô lớn hơn và mục tiêu cụ thể hơn.

• Tháng 3/1938: 200 nông dân Khmer ở Mỹ Hoà (Cầu Ngang) đã kéo đến quận đường, đòi chấm dứt việc giam cầm, áp bức và cướp đất của thực dân và tay sai.

• Ngày 25/10/1938: Hơn 100 người dân ở An Trường (Càng Long) đã kéo đến nhà hương cả, đưa bản yêu sách lên Hội đồng Kinh tế lý tài với nội dung: "Không được khủng bố các hoạt động của các hội ái hữu", "Không được đàn áp những người lãnh thuế và những người bị tình nghi".

Một tờ truyền đơn của Dân Chúng Trà Vinh đã chất vấn chính quyền về vấn đề đi phu không công, phản ánh nỗi thống khổ của người lao động: "Hỏi các bạn dân cày. Hỏi những người vô sản! chúng ta làm việc cực nhọc mà không đủ tiền để vợ con chúng ta may quần áo. Suốt cả năm, chúng ta làm giàu cho chủ nghĩa tư bản và bọn chủ lớn."

Trước sức ép của phong trào quần chúng, chính quyền thực dân buộc phải có những nhượng bộ ban đầu, như giảm thuế thân cho người nghèo và bãi bỏ thuế 4 đồng đối với những người vừa đủ ăn. Một tờ truyền đơn của "DÂN CHÚNG TRÀ VINH" đã tổng kết 5 yêu sách đấu tranh của phong trào:

1. Dứt khoát không nộp thuế thân để phản đối sự bất công đó;

2. Đả đảo chế độ hành chính áp dụng cho những người bản xứ;

3. Mặt trận Dân chủ muôn năm;

4. Đả đảo chủ nghĩa đế quốc Pháp;

5. Ân xá hoàn toàn cho tù chính trị.

Giai đoạn 1938-1939 thực sự là đỉnh cao của phong trào, thể hiện sự trưởng thành vượt bậc về tổ chức, ý thức chính trị và khả năng đấu tranh của quần chúng nhân dân Trà Vinh.

4. Tổng kết và Ý nghĩa Lịch sử

Phong trào Mặt trận Dân chủ Đông Dương tại Trà Vinh giai đoạn 1936-1939 là một trang sử hào hùng, để lại nhiều thành tựu và bài học kinh nghiệm sâu sắc. Dưới sự lãnh đạo của Đảng, đây là một cao trào cách mạng rộng lớn, có tổ chức, thu hút đông đảo các tầng lớp nhân dân tham gia.

4.1. Những Thành tựu Chính

• Tập hợp lực lượng: Phong trào đã thành công trong việc đoàn kết và huy động một lực lượng quần chúng đông đảo, từ nông dân, công nhân đến trí thức, phụ nữ và thanh niên, tạo nên một mặt trận dân chủ thống nhất.

• Xây dựng tổ chức: Hàng loạt các tổ chức quần chúng hợp pháp và bán hợp pháp—từ Ủy ban hành động đến các hội hữu ái, hội nghề nghiệp—đã được thành lập, tạo ra một mạng lưới cách mạng vững chắc, rộng khắp.

• Giành quyền lợi cụ thể: Thông qua đấu tranh, nhân dân đã buộc chính quyền thực dân phải nhượng bộ một số quyền lợi dân sinh, dân chủ thiết thực như giảm thuế, bãi bỏ các loại thuế vô lý.

• Nâng cao giác ngộ chính trị: Phong trào đã giáo dục, giác ngộ và nâng cao nhận thức chính trị cho đông đảo quần chúng, giúp họ nhận rõ bộ mặt của kẻ thù và con đường đấu tranh giải phóng.

4.2. Ý nghĩa Lịch sử

Phong trào Mặt trận Dân chủ 1936-1939 tại Trà Vinh có ý nghĩa như một cuộc tập dượt chính trị quan trọng. Nó không chỉ rèn luyện lực lượng chính trị của quần chúng mà còn là trường học thực tiễn để đào tạo và thử thách đội ngũ cán bộ của Đảng. Những kinh nghiệm xương máu về phương pháp tổ chức, vận động quần chúng, về cách kết hợp các hình thức đấu tranh công khai và bí mật, hợp pháp và bất hợp pháp đã trở thành vốn liếng vô giá. Những bài học này đã trở thành tiền đề trực tiếp, góp phần vào thắng lợi của các giai đoạn cách mạng về sau, mà đỉnh cao là cuộc Tổng khởi nghĩa tháng Tám năm 1945.