CÙNG NHAU ĐẬP MỘT HÒN ĐÁ

CÙNG NHAU ĐẬP MỘT HÒN ĐÁ

Trong những ngày tham gia dân công hỏa tuyến tại NQ-33 Hà Giang, ông Pọong Văn Tân nhớ nhất một hòn đá.

Đó là một hòn đá nằm ngay giữa phần đường cần mở. Nhìn từ trên xuống, nó chẳng có gì đặc biệt, nhưng phần lớn thân đá nằm sâu dưới đất. Mấy người trong nhóm đã dùng cuốc đào quanh từ sáng, đất được moi lên thành một vòng rộng mà hòn đá vẫn nằm lì ở đó.

Đào càng sâu, người ta càng thấy nó lớn.

Một người ngồi xổm xuống, lấy tay gạt đất rồi bảo:

– Chắc phải đập thôi, kéo không ra đâu.

Thế là chiếc búa được mang đến.

Người cầm búa đứng trên mô đất, hai tay nắm chặt cán. Cán búa đã nhẵn bóng ở chỗ thường xuyên cầm vì dùng lâu ngày. Anh lấy đà rồi bổ xuống.

“Choang!”

Tiếng búa chạm đá vang lên khô và gắt. Một mảnh đá nhỏ bật ra, văng sang bên.

Người đứng gần vội lùi lại.

– Cẩn thận mảnh đá!

Người cầm búa chỉ gật đầu, lau mồ hôi trên trán rồi làm tiếp.

Nhưng hòn đá cứng hơn mọi người nghĩ. Búa nện xuống nhiều lần mà chỉ tạo được vài vết trắng trên mặt đá.

Một người đứng bên cạnh nhìn rồi nói:

– Để tôi đổi tay.

Người kia đưa búa sang.

Cứ thế, người này mỏi thì người khác vào thay.

Ban đầu ai cũng còn khỏe, nên chẳng ai chịu nhận mình mệt. Nhưng làm được một lúc, bàn tay bắt đầu nóng rát. Người cầm búa phải đổi cách nắm vì lòng bàn tay đã đỏ lên. Có người lấy vạt áo lau mồ hôi rồi quấn tạm một miếng vải quanh tay.

Ông Tân đứng gần đó nhìn mọi người làm rồi cũng bước tới.

– Để tôi thử.

Chiếc búa được đưa sang tay ông.

Ông nâng lên, bổ xuống.

“Choang!”

Một mảnh đá bật ra.

Người bên cạnh cười:

– Đấy, phải mạnh tay thế!

Ông Tân cũng cười, lại giơ búa lên.

Nhưng chỉ vài nhát sau, cánh tay đã bắt đầu mỏi. Cái cán búa trơn vì mồ hôi. Ông dừng lại, chống búa xuống đất thở một lát.

Một người đưa cho ông ngụm nước.

– Uống đi rồi làm tiếp.

Ông Tân cầm can nước, uống một ngụm, rồi đưa lại. Không ai uống nhiều. Nước là thứ phải để dành cho cả buổi làm việc.

Nghỉ được một lúc, họ lại tiếp tục.

Người cầm búa.

Người đứng tránh bên cạnh.

Người cúi xuống đào đất quanh chân đá.

Có lúc người nọ vừa bổ búa xong thì người kia lập tức cúi xuống moi những mảnh đá vụn ra. Công việc cứ nối tiếp nhau, chẳng cần phân công thành lời.

Đến gần trưa, hòn đá vẫn chưa chịu nhúc nhích.

Một người ngồi xuống đất, cởi chiếc khăn trên đầu lau mặt. Quần áo ai cũng lấm bụi. Những vệt đất bám từ đầu gối xuống tận ống quần. Có người nhìn hòn đá rồi đùa:

– Chắc hôm nay nó muốn ở đây luôn.

Mấy người xung quanh bật cười.

Cười xong lại đứng dậy làm tiếp.

Buổi chiều, một đường nứt nhỏ bắt đầu xuất hiện trên mặt đá.

Một người phát hiện ra trước, gọi to:

– Có đường rồi!

Mọi người lập tức xúm lại.

Lần này, người cầm búa không cần đập mạnh như trước nữa. Họ tập trung vào đúng chỗ nứt. Một người giữ vị trí, một người đập, những người khác dùng cuốc moi đất và đá vụn ra.

“Choang!”

Một tiếng nữa.

Đường nứt rộng thêm.

“Choang!”

Hòn đá rung lên.

Một người reo:

– Nó chuyển rồi!

Mấy người đang làm gần đó cũng chạy lại. Người thì lấy cuốc đào thêm đất, người dùng xà beng cạy. Cuối cùng, cả nhóm cùng lấy sức.

Hòn đá bật khỏi lòng đất, lăn sang một bên.

Mọi người đứng im vài giây rồi nhìn nhau.

Có người cười:

– Thế mà cả ngày vật nhau với nó.

Một người khác phủi đất trên tay:

– Một mình chắc đến tối cũng chưa xong.

Cả nhóm lại cười.

Rồi chẳng ai nói thêm gì. Người lấy cuốc, người thu búa, người xúc đất. Hòn đá đã ra khỏi đường thì công việc lại tiếp tục.

Sau này kể lại, ông Tân không nhớ ai là người đập nhát búa cuối cùng. Ông cũng chẳng nhớ chính xác hòn đá lớn đến đâu.

Ông chỉ nhớ đôi bàn tay của mọi người hôm ấy đều lấm đất, có người lòng bàn tay đỏ rát, có người mệt đến mức phải ngồi xuống một lúc rồi mới đứng lên làm tiếp.

Điều ông nhớ nhất là không ai bỏ mặc người khác làm một mình.

Người khỏe làm trước.

Người mệt thì đổi.

Người không cầm búa thì đào đất.

Người khác đứng bên cạnh nhặt đá.

Có khi chẳng cần nói với nhau nhiều, chỉ nhìn thấy người bên cạnh dừng lại là tự biết bước vào thay.

Nhiều năm đã trôi qua. Hòn đá ấy chắc chẳng còn ở đó nữa. Con đường ngày trước cũng có thể đã thay đổi. Những người từng đứng quanh hòn đá hôm ấy giờ người còn, người mất, người mỗi nơi một cuộc sống.

Nhưng mỗi khi nhớ lại, ông Tân vẫn hình dung được cảnh buổi chiều hôm đó: mấy người quần áo đầy đất, mồ hôi ướt lưng áo, tay cầm dụng cụ, vừa mệt vừa cười khi thấy hòn đá cuối cùng cũng chịu bật khỏi mặt đường.

Ông bảo, ngày ấy có những việc chẳng đáng kể nếu đem ra kể lại. Một hòn đá, một đoạn đường, một buổi làm việc.

Nhưng chính những chuyện nhỏ như vậy mới là thứ ông nhớ lâu.

Bởi trong một ngày lao động, người ta không chỉ làm cho xong công việc. Người ta còn học cách biết khi nào nên cố thêm một chút, khi nào nên đổi tay cho người khác, khi nào cần đưa cho nhau một ngụm nước.

Và có những hòn đá, một người không thể làm nổi.

Nhưng cả nhóm cùng làm thì cuối cùng cũng bật ra khỏi lòng đất.