Cuộc bãi khóa năm 1927 và việc bị đuổi khỏi Quốc học
Có những sự kiện chỉ bắt đầu từ một việc rất nhỏ, nhưng lại làm nên bước ngoặt của cả một đời người. Với Võ Nguyên Giáp, đó là cuộc bãi khóa ở Trường Quốc học Huế, bắt nguồn từ việc một người bạn thân bị đuổi học. Hệ quả của nó là cậu cũng bị đuổi khỏi trường, nhưng đồng thời mở ra con đường hoạt động cách mạng chuyên nghiệp.
Theo báo Tiền Phong, vào tháng 4/1927, tại Trường Quốc học Huế xảy ra một sự việc: bạn thân của Giáp là Nguyễn Chí Diểu bị vu cáo chép bài của bạn trong một buổi thi toán, và bị viên giám thị đuổi khỏi lớp, sau đó bị đuổi học. Giáp cùng các bạn viết đơn yêu cầu nhà trường không được đuổi học Diểu, nhưng đơn bị trả lại. Không còn cách nào khác, Giáp cùng Nguyễn Khoa Văn – người sau này có bút danh Hải Triều – tổ chức bãi khóa. Cuộc bãi khóa nhanh chóng lan rộng, trở thành cuộc tổng bãi khóa của học sinh toàn thành phố Huế.
Báo Pháp luật mô tả diễn biến theo cách tương tự, đồng thời nhắc tên Phan Bôi – người bạn cùng lớp của Giáp. Theo đó, Võ Nguyên Giáp và Phan Bôi cùng một số người vận động bãi khóa phản đối việc đuổi Nguyễn Chí Diễu, và rồi chính Giáp và Phan Bôi cũng bị nhà trường đuổi học. Tiền Phong thì nêu rằng sau cuộc bãi khóa, Võ Nguyên Giáp, Nguyễn Chí Diểu và Nguyễn Khoa Văn bị nhà trường đuổi học. Có thể hai nguồn nhấn vào những nhân vật khác nhau, nhưng điểm thống nhất là Giáp bị đuổi học vì đứng lên bảo vệ bạn.
Về mốc thời gian, các tài liệu không hoàn toàn thống nhất. Hồi ức của Đại tướng, được Tiền Phong dẫn lại trong một bài viết, ghi rằng năm 1926 cậu tham gia biểu tình đòi để tang cụ Phan Châu Trinh và bãi khóa phản đối việc đuổi học Nguyễn Chí Điểu. Trong khi đó một bài viết khác cùng báo mô tả cuộc bãi khóa diễn ra vào tháng 4/1927. Chúng ta cần lưu ý chi tiết này khi trích dẫn: đây là chỗ các nguồn lệch nhau về năm, dù cùng nói về một sự kiện chung.
Cuộc bãi khóa ấy cho thấy một nét tính cách sớm hình thành ở Võ Nguyên Giáp: không bỏ mặc bạn bè khi họ bị đối xử bất công. Khi lá đơn bị trả lại, cậu và các bạn không chịu im lặng, mà chọn hình thức đấu tranh tập thể. Điều này rất đáng chú ý nếu nhớ rằng khi đó họ chỉ là những thiếu niên mười lăm, mười sáu tuổi, đang học nội trú, còn phụ thuộc vào cha mẹ ở quê.
Việc bị đuổi học đồng nghĩa với việc cánh cửa của ngôi trường danh tiếng bị khép lại. Với một học trò xuất sắc từ gia đình nhà nho nghèo, đó là một mất mát lớn. Tuy nhiên, theo Báo Pháp luật, ngay sau đó Võ Nguyên Giáp đã có chuyến đi đầu tiên đến Quảng Nam – Đà Nẵng, gặp ông Lê Văn Hiến, rồi đi Trà Kiệu, Thu Bồn và về Bảo An gặp Phan Bôi. Sau đó, ông trở lại Huế và được cụ Huỳnh Thúc Kháng bảo lãnh vào làm biên tập cho báo Tiếng Dân.
Có thể nói, quyết định đứng lên bảo vệ bạn đã đưa Võ Giáp rời khỏi con đường học đường thuần túy để bước vào hoạt động xã hội. Nếu không bị đuổi học, có lẽ cậu đã tiếp tục học và thi tú tài như nhiều bạn cùng trang lứa. Nhưng lịch sử không có chữ “nếu”. Sự kiện năm ấy buộc cậu phải tự chọn con đường cho mình – và con đường ấy, như chúng ta biết, dẫn tới Tân Việt cách mạng đảng và những hoạt động chính trị sau này.
Bài học từ cuộc bãi khóa năm ấy vẫn còn nguyên giá trị với thanh niên hôm nay: lòng dũng cảm không chỉ thể hiện trên chiến trường, mà còn thể hiện ở việc dám lên tiếng bảo vệ điều đúng đắn, bảo vệ bạn bè trong những hoàn cảnh bình thường của cuộc sống. Một lá đơn bị trả lại, một cuộc bãi khóa nhỏ, nhưng đã làm nên bước khởi đầu cho một cuộc đời lớn.
Nguồn tham khảo:
• Báo Tiền Phong – “Võ Nguyên Giáp – Ngọn núi lửa phủ tuyết”: https://tienphong.vn/vo-nguyen-giap-ngon-nui-lua-phu-tuyet-post1702984.tpo
• Báo Tiền Phong – “Võ Nguyên Giáp – Tư lệnh của các tư lệnh”: https://tienphong.vn/xa-hoi/649142/Vo-Nguyen-Giap---Tu-lenh-cua-cac-tu-lenh-tpol.html
• Báo Pháp luật – “Đại tướng Võ Nguyên Giáp với đất và người Quảng Nam – Đà Nẵng”: https://baophapluat.vn/dai-tuong-vo-nguyen-giap-voi-dat-va-nguoi-quang-nam-da-nang-post135650.html
