Cuộc biến cố Kinh thành Huế và ngọn lửa Cần Vương

Tôn Thất Thuyết sinh ra tại làng Phú Xuân, huyện Hương Trà, tỉnh Thừa Thiên (nay là TP. Huế). Ông là một đại thần chủ chiến kiệt xuất của triều đình nhà Nguyễn dưới thời vua Tự Đức và là phụ chính đại thần sau khi vua Tự Đức qua đời.

Nhìn cảnh thực dân Pháp từng bước áp đặt ách đô hộ lên đất nước, Tôn Thất Thuyết cùng phe chủ chiến đã ráo riết chuẩn bị lực lượng, tích trữ lương thảo, xây dựng căn cứ Tân Sở (Quảng Trị) nhằm chờ thời cơ đánh Pháp. Đêm mùng 4 rạng sáng 5/7/1885, ông phát lệnh tấn công đồn Mang Cá và Tòa Khâm sứ Pháp tại Huế. Tuy nhiên, do chênh lệch về hỏa lực, cuộc tấn công không thành công.

Trước tình thế nguy cấp, Tôn Thất Thuyết đã phò hộ vua Hàm Nghi (khi đó mới 14 tuổi) ra khỏi Hoàng thành, rút lên căn cứ Tân Sở. Tại đây, ông hạ chiếu Cần Vương kêu gọi sĩ phu, văn thân và nhân dân toàn quốc đứng lên giúp vua đánh Pháp cứu nước.

Lời kêu gọi đanh thép của chiếu Cần Vương do ông khởi xướng đã bùng cháy thành một ngọn lửa yêu nước mãnh liệt, châm ngòi cho hàng loạt cuộc khởi nghĩa quy mô lớn kéo dài suốt hơn một thập kỷ trên khắp Bắc Kỳ và Trung Kỳ. Mặc dù về sau ông phải sang Trung Quốc tìm kiếm viện trợ và qua đời tại đây, Tôn Thất Thuyết vẫn luôn được lịch sử tôn vinh là linh hồn của phong trào Cần Vương chống Pháp.